อนาคตที่เฝ้ารอ เมื่อ “เห็ด” สามารถแทนที่ “พลาสติก” ได้

ล่าสุดนักวิจัยเพิ่งประเมินความเป็นไปได้ทางวิศวกรรมกับเห็ดชนิดหนึ่งซึ่งพบว่าน่าประทับใจเป็นพิเศษ เพราะเห็ดชนิดนี้อาจใช้แทนพลาสติกได้ในกรณีการใช้งานต่างๆ มากมาย สักวันหนึ่งในอนาคตเราอาจทำหูฟัง  เมมโมรี โฟมสำหรับรองเท้า หรือแม้แต่โครงสร้างภายนอกของเครื่องบินได้จาก “เห็ด”


การใช้เห็ดแทนพลาสติกสามารถลดกองขยะที่มนุษย์สร้างขึ้นได้ เนื่องจากพลาสติกที่ทำจากเชื้อเพลิงฟอสซิลนั้นยากต่อการรีไซเคิลและมักจะทำให้พื้นที่ฝังกลบ ภูมิทัศน์ และทางน้ำติดขัดและหมักหมมไปด้วยขยะ ในทางกลับกัน วัสดุทดแทนพลาสติกที่ทำจากเห็ดสามารถย่อยสลายได้ทางชีวภาพ และสามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้เมื่อสิ้นสุดอายุของผลิตภัณฑ์

Fomes fomentarius

เห็ดที่ว่าคือเชื้อรา Fomes fomentarius ที่ Pezhman Mohammadi และทีมงานนำเสนอในงานวิจัยใหม่ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Science Advances มีความสามารถโดดเด่นในการผลิตวัสดุหลากหลายชนิดที่มีคุณสมบัติแตกต่างกัน ตั้งแต่แบบอ่อน เช่น ฟองน้ำไปจนถึงแบบแข็ง เช่น เนื้อไม้ โดยจากการศึกษาสถาปัตยกรรมของเห็ดชนิดนี้ นักวิจัยหวังว่าจะปูทางให้วัตถุดิบจากธรรมชาตินี้กลายเป็นรากฐานที่สำคัญและยั่งยืนมากขึ้นในชีวิตของคนเรา
“เราทึ่งกับโครงสร้างของมันมาก เพราะสิ่งหนึ่งที่สามารถสังเกตได้ทันทีหากคุณเป็นนักชีววิทยาก็คือ เมื่อสิ่งที่สวยงามเริ่มก่อตัวขึ้น ธรรมชาติไม่ได้สร้างมันขึ้นมาเพียงเพราะว่ามันสวยงามเท่านั้น แต่มันต้องมีฟังก์ชั่นด้วย” Pezhman Mohammadi หนึ่งในผู้เขียนรายงานวิจัยฉบับใหม่นี้ และนักวิทยาศาสตร์อาวุโสแห่ง VTT Technical Research Center of Finland กล่าว
เห็ด Fomes fomentarius ที่เกิดในป่า อาจดูเหมือนกีบม้าที่งอกออกมาจากลำต้นของต้นไม้ ซึ่งมนุษย์ใช้มันเป็นเชื้อเพื่อจุดไฟมานับพันปีแล้ว ด้วยรูปลักษณ์และตำนานดังกล่าวจึงมีชื่อเรียกกันว่าเห็ดกีบม้าหรือเห็ดพันปี แต่ในอนาคตประโยชน์ของมันจะสร้างการเปลี่ยนแปลงเพื่อความยั่งยืนของโลก เพราะมันจะถูกนำมาใช้เพื่อผลิตวัสดุประสิทธิภาพสูงน้ำหนักเบาพิเศษประเภทใหม่ที่ใช้ทดแทนพลาสติกได้ด้วย

Fomes fomentarius

ทั้งนี้ เราสามารถพบเห็ด Fomes fomentarius ได้ทั่วไปในป่าต้นเบิร์ชและต้นบีชทั่วซีกโลกเหนือ มันมีหน้าที่ทางชีววิทยาที่สำคัญในการปลดปล่อยคาร์บอนและสารอาหารอื่นๆ จากต้นไม้ที่ตายแล้ว
ความโดดเด่นของเห็ดชนิดนี้คือมี 3 ชั้นที่มีคุณสมบัติแตกต่างกัน เช่น เปลือกนอกที่แข็งมาก สามารถใช้เคลือบกันแรงกระแทกสำหรับกระจกบังลมได้ ส่วนชั้นกลางที่อ่อนนุ่ม สามารถเลียนแบบคุณสมบัติของหนังได้ ชั้นในซึ่งเป็นชั้นที่ 3 มีลักษณะคล้ายไม้ โดยทีมวิจัยนี้ใช้เทคนิคการถ่ายภาพขั้นสูงและใช้การทดสอบความแข็งแรงเชิงกลเพื่อศึกษาแต่ละชั้น เพื่อประเมินศักยภาพในการใช้งาน
“โครงสร้างที่ซับซ้อนของ Fomes fomentarius แสดงถึงการออกแบบทางสถาปัตยกรรมสำหรับวัสดุน้ำหนักเบาพิเศษที่มีประสิทธิภาพสูง โดยมีไมซีเลียมเป็นองค์ประกอบหลักในทุกชั้น อย่างไรก็ตาม ในแต่ละชั้น ไมซีเลียมจะแสดงโครงสร้างจุลภาคที่แตกต่างกันมากโดยมีการวางแนวพิเศษ อัตราส่วนกว้างยาว ความหนาแน่น และความยาวของกิ่งที่ไม่เหมือนกัน”
สำหรับความคืบหน้าล่าสุดของงานวิจัยนี้คือ Mohammadi และทีมงานของเขาได้สร้างชุดหูฟังต้นแบบจากเห็ดชนิดนี้แล้ว โดยใช้โครงสร้างคล้ายเส้นใยที่เรียกว่าไมซีเลียม ซึ่งประกอบกันเป็นเชื้อรา
แน่นอนว่ายังมีหนทางอีกยาวไกลกว่าที่เห็ดจะมาแทนที่พลาสติกได้จริงๆ เนื่องจากเราไม่สามารถเก็บเห็ดนี้จากป่าเพราะจะสร้างความเสียหายให้กับระบบนิเวศมากเกินไป ขณะเดียวกันจะต้องมีการผลิตไมซีเลียมจำนวนมหาศาลเพื่อทำให้เกิดการใช้งานเชิงพาณิชย์ นอกจากนี้ อาจต้องการปรับแต่งจีโนมของเชื้อราเพื่อเน้นคุณลักษณะเฉพาะบางอย่าง รวมถึงยังมีการวิจัยและการทดสอบอีกมากมายที่ต้องทำ เพื่อให้แน่ใจว่าวัสดุที่ได้นั้นมีความสมดุลที่เหมาะสมในการย่อยสลายทางชีวภาพและทนทานเพียงพอสำหรับการใช้งานในรูปแบบต่างๆ
อย่างไรก็ตาม ความหวังจากการวิจัยนี้คือ ผลิตภัณฑ์จากเห็ดจะย่อยสลายไปเมื่อไม่ถูกใช้งานหรือไม่มีประโยชน์อีกต่อไป แทนที่จะคงอยู่อย่างไม่มีกำหนด จนสร้างมลพิษเหมือนพลาสติกจำนวนมาก ที่สำคัญผลิตภัณฑ์ที่ทำจากเชื้อรานี้ยังสามารถกลายเป็นอาหารสำหรับการผลิตไมซีเลียมใหม่ได้ ทำให้เกิดกระบวนการผลิตแบบวงจรปิด ซึ่งถือเป็นมาตรฐานการผลิตภัณฑ์อุปโภคบริโภคเพื่อให้มีความยั่งยืนมากขึ้น

ที่มา :