รู้หรือไม่ว่า มีคนไทยที่อยู่ใน อุตสาหกรรมการเกษตร มากถึง 1 ใน 3 ของประเทศ แต่ประเด็น คือ อุตสาหกรรมนี้สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้เพียง 10% ของ GDP เท่านั้น โจทย์ใหญ่วันนี้จึงนำสู่คำถามที่ว่า แล้วเราจะยกระดับการทำเกษตรไทยอย่างไร ให้เกิด AGTech Startup ที่ใช้เทคโนโลยีเชิงลึก หรือ Deep Tech Startup ให้มากขึ้น เพื่อทำให้ภาคการเกษตรมีประสิทธิภาพ เติบโต ยั่งยืน และทันโลก
เพื่อตอบคำถามนี้และวางแนวทางการส่งเสริมและสนับสนุนให้ ผู้ประกอบการในภาคการเกษตรของไทย เดินสู่เส้นทางสู่การเป็น Deep Tech Startup ด้วยคำถามตั้งต้นที่ว่า แล้วเราจะนำเทคโนโลยีเชิงลึกมาใช้ในวงการนี้ได้อย่างไร ตลอดจนการอัปเดตสถานการณ์ล่าสุดของแวดวงการเกษตรไทย ว่ามีการพัฒนาไปตามแนวทางที่สอดคล้องกับเทคโนโลยีการเกษตรระดับโลกหรือไม่
วันนี้ทุกคำตอบของคำถามที่กล่าวมา อยู่ใน สมุดปกขาวการขับเคลื่อนพัฒนาระบบนิเวศวิสาหกิจเริ่มต้น ด้านการเกษตรของไทย หรือ Thailand AGTech Startup Ecosystem Development White Paper ที่จัดทำขึ้นโดย กระทรวง อว. สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ โครงการ Startup Thailand และ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
อัปเดตเรื่องจริง Ecosystem ของ Deep Tech Startup ประเทศไทย
เริ่มจากข้อมูลหลักที่ทุกคนต้องทำความเข้าใจก่อน นั่นคือข้อเท็จจริงที่ว่า มีคนไทยที่อยู่ใน อุตสาหกรรมการเกษตร มากถึง 1 ใน 3 ของประเทศ แต่มูลค่าทางเศรษฐกิจของอุตสาหกรรมการเกษตรกลับมีเพียงร้อยละ 10 เท่านั้น แถมภาคการเกษตรยังเป็นภาคส่วนที่เติบโตช้า รวมถึงรายได้ของเกษตรกรก็ไม่มั่นคงเท่าที่ควร ทั้งที่เป็นอาชีพที่มีความสำคัญต่อการบริโภคของคนในประเทศและสำคัญต่อการส่งออกด้วย และยิ่งกว่านั้น คนที่อยู่ในภาคการเกษตรของไทยจำนวนไม่น้อยก็ต้องทำเกษตรในแบบพึ่งพาลมฟ้าอากาศ ซึ่งเป็นสิ่งที่ควบคุมยากมาก
ดังนั้น สรุปได้ว่า การเกษตรไทยยังขาดนวัตกรรม และยังต้องนำเข้าเทคโนโลยีจากต่างชาติอยู่ไม่น้อยเลย โดยหนึ่งสาเหตุที่ทำให้เกิดปัญหานี้ ซึ่งเราต้องยอมรับตามตรงนั่นคือเจ้าของที่เป็นผู้ลิตสินค้าเกษตรนั้นยังเป็นรายใหญ่เพียงไม่กี่รายเท่านั้น เพราะฉะนั้นแรงจูงใจของการสร้างนวัตกรรมขึ้น จึงมีน้อย เข้าทำนอง “ทำแบบเดิมก็ดีอยู่แล้ว” จะต้องมาพูดถึงการสร้างของใหม่ การนำเอา Deep Tech Startup มาเปลี่ยนกลไกในภาคการเกษตรไทยทำไม

แต่อย่างไรก็ตาม หากปล่อยให้สภาพปัญหานี้เกิดขึ้นต่อไปเรื่อยๆ ในระยะยาว ย่อมไม่ส่งผลดีแน่ ดังนั้น ถ้ายังไม่คิดที่จะลงทุนลงแรง ที่จะเดินบนเส้นทาง Deep Tech Startup ตั้งแต่แรก ก็จะอยู่กับปัญหาที่ไม่มีทางออกต่อไปเรื่อยๆ
แต่การปูเรื่องมาเช่นนี้ ก็ใช่ว่าประเทศไทยจะไม่มีสตาร์ทอัพสายการเกษตร หรือ AGTech เพราะผลการสำรวจตั้งแต่ปี 2020 พบว่ามี AGTech Startup ทั้งหมด 53 ราย ซึ่งส่วนใหญ่เป็นบริษัทเทคโนโลยีจัดการฟาร์มและจัดการระบบเซ็นเซอร์ IoT
และจากการสัมภาษณ์เชิงลึกก็พบว่าผู้ก่อตั้ง AGTech ในประเทศไทย ส่วนใหญ่ยังอยู่ในช่วงทดสอบและบ่มเพาะ มีอายุเฉลี่ย 4.7 ปี ส่วนเม็ดเงินที่ลงทุนใน AGTech ไทย นับตั้งแต่ปี 2020 รวมแล้ว ไม่ต่ำกว่า 772,200,000 บาท ซึ่งถ้าเทียบกับประเทศเพื่อนบ้านอย่าง มาเลเซีย เวียดนาม เมียนมา ก็ถือว่าใกล้เคียง แต่ถ้าไปเทียบกับ ประเทศสิงคโปร์ อินโดนีเซีย ก็ต้องยอมรับว่า ยังห่างอยู่อีกหลายเท่าทีเดียว
ขณะที่ ถ้าเจาะลึกลงไป จะพบว่าแหล่เงินทุนที่มาลงทุนใน AGTech ประเทศไทย พบว่าเงินลงทุนส่วนใหญ่มาจากนักลงทุนรายย่อย ไม่ใช่บริษัทใหญ่ ซึ่งสิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่าบริษัทใหญ่ยังไม่เชื่อมั่นในสตาร์ทอัพ AGTech ประเทศไทยเท่าไรนัก และจะไปลงทุนกับสตาร์ทอัพในต่างประเทศแทน
เรียนรู้จากโมเดลการสร้าง AGTech Startup ที่ประสบความสำเร็จในต่างประเทศ
เพื่อให้เห็นแนวทางในการสร้าง AGTech ของไทย ขอหยิบเอา Role Model ของประเทศที่ประสบความสำเร็จในการสร้าง AGTech มาให้ได้เรียนร็กัน เริ่มจาก เนเธอร์แลนด์ ที่เป็นผู้ส่งออกอาหารอันดับสองของโลก เป็นรองงแค่ สหรัฐอเมริกา เท่านั้น ซึ่งนี่เป็นเรื่องที่น่าทึ่งมาก เพราะเนเธอร์แลนด์มีพื้นที่ทางการเกษตรน้อยกว่าสหรัฐอเมริกาถึง 270 เท่า
โดยในเนเธอร์แลนด์มีสตาร์ทอัพถึง 4,000 กว่าราย ในจำนวนนี้มีสตาร์ทอัพสาย AGTech ถึง 130 รายทีเดียว ส่วน Key Success ของการส่งเสริมให้ AGTech ของประเทศประสบความสำเร็จ คือ การทำงานร่วมกันระหว่างภาครัฐ เอกชน และภาคการศึกษา
และหนึ่งในโปรเจกต์ที่ประสบความสำเร็จมากที่สุด นั่นคือ Foodvalley ในเนเธอร์แลนด์ที่ตอนนี้เป็นแหล่งบ่มเพาะและเป็นกำลังสำคัญของการทอดสอบนวัตกรรมอาหารของประเทศ

ส่วนอีกหนึ่งตัวอย่าง คือ อิสราเอล ที่เป็นเมืองหลวงสตาร์ทอัพของโลก และอิสราเอลก็แทบจะไม่มีทรัพยากรอะไรที่จะทำให้มีความโดดเด่นในการเป็นเมืองแห่งสตาร์ทอัพสายเกษตรของโลกได้เลย แต่ด้วยความไม่มีนี่เอง ที่ทำให้ทางอิสราเอลคิดและลงทุนอย่างหนัก เพื่อให้เกิดความมั่นคงทางอาหาร โดยรัฐบาลอิสราเอลได้ให้งบประมาณในการทำวิจัยมากถึง 4.25 เปอร์เซ็นต์ของ GDP ประเทศ ซึ่งนับว่าสูงมากเมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยโลก สูงกว่า สหรัฐฯ เสียอีก ขณะที่ไทย มีการกำหนดงบประมาณด้านการทำวิจัยอยู่ที่เพียง 1 เปอร์เซ็นต์ เท่านั้น
ทั้งนี้ ภาคการเกษตรในอิสราเอลมีความโดดเด่นในการใช้ “โดรน” ในพื้นที่การเกษตร การตรวจพื้นที่เพาะปลูก เก็บข้อมูล พ่นสารบำรุงพืชผลทางการเกษตร นอกจากนั้น รัฐบาลอิสราเอลยังได้ดึงดูดนักลงทุนด้วยการกำหนดมาตรการลดหย่อนภาษีให้กับบริษัทที่เข้ามาร่วมลงทุนกับสตาร์ทอัพในประเทศด้วย
โดยมีข้อมูลยืนยันว่า มีการลงทุนใน AGTech เพิ่มขึ้นถึง 4 เท่า และทาง สำนักงานนวัตกรรมของประเทศอิสราเอลยังออกมาสนับสนุนงบลงทุนในช่วงบ่มเพาะสตาร์ทอัพด้วย เพราะต้องยอมรับว่า AGTech ในช่วงแรก อาจไม่สามารถดึงดูดนักลงทุนมากเท่าไรนัก ไม่เหมือนสตาร์ทอัพสายเทคอื่นๆ อย่าง AI ที่ดึงงบลงทุนไปไม่น้อย
5 กลยุทธ์ที่เหมาะสม ดัน AGTech Startup ไทย สร้าง Ecosystem ของ Deep Tech Startup ในไทย
ในสมุดปกขาวการขับเคลื่อนพัฒนาระบบนิเวศวิสาหกิจเริ่มต้น ด้านการเกษตรของไทย ได้แนะนำแนวทางในการผลักดัน AGTech Startup ไทย เพื่อสร้าง Ecosystem ของ Deep Tech Startup ในไทยอย่างยั่งยืนไว้ 5 แนวทาง ดังนี้
1. ลงทุนด้านการศึกษาและวิจัยเพิ่มขึ้น
เพราะเมื่อถอดบทเรียนจาก อิสราเอล หรือ เนเธอร์แลนด์ ก็เห็นได้ชัดเจนว่าเม็ดเงินลงทุนที่สนับสนุนในด้านการศึกษาและวิจัยมีความสำคัญมาก
2. เร่งสร้างความเชื่อมโยงการทำงานร่วมกันระหว่าง ภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคการศึกษาด้านการเกษตร
หมดยุคของการทำงานแบบตัวใครตัวมัน เห็นได้จากความสำเร็จของ Food Valley ที่เนเธอร์แลนด์ และ ที่อิสราเอล ที่มีการดึงนักลงทุนมาทำงานร่วมกับสตาร์ทอัพ
3. จัดตั้งโปรแกรมเร่งสร้างการเติบโตของ AGTech Startup โดยเฉพาะ
ยกระดับการสนับสนุนสตาร์ทอัพ ให้เป็นกลยุทธ์เชิงรุกสนับสนุน AGTech Startup โดยเฉพาะ แบบเจาะลึก
4. การรวบรวมองค์ประกอบเพื่อสร้าง AGTech Startup Ecosystem
เพราะในหลายประเทศได้สร้างพื้นที่ที่ใช้งานร่วมกัน เพื่อลดเวลาในการประสานงาน ยิ่งถ้าสถานที่นั้นตั้งอยู่ในพื้นที่การเกษตรเลย ก็ยิ่งจะทำให้เกิดการเรียนรู้ ซึ่งเป็นผลดีในระยะยาวอย่างแน่นอน
5. เพิ่มจำนวน AGTech Startup ในไทยให้ได้
เพราะเราจะมีนวัตกรรมที่ดีไม่ได้ ถ้าขาด Input ในเชิงปริมาณและความหลากหลาย แต่การจะทำเช่นนี้ได้ ก็ต้องมีแผนในการดึงดูดนักลงทุนควบคู่กันไปด้วย
ยกระดับการพัฒนาภาคการเกษตรไทยด้วยเทคโนโลยีได้หลายวิธี
เทคโนโลยีอาหารใหม่ๆ สามารถปลดปล่อย 80% ของพื้นที่การเกษตรทั่วโลก ให้กลับคืนสู่ธรรมชาติได้อย่างไร
ทำไม “รัสเซีย” มหาอำนาจทางการเกษตรโลก ถึงพัฒนา “ฟาร์มแนวตั้ง” ในร่มแบบไฮเทค













