ถ้าโลกนี้ไม่มีทรายอะไรจะเกิดขึ้น? เชื่อว่าคำถามนี้อาจเคยถูกคิดถึงมาก่อน แม้เราจะอยู่ในยุคที่ทุกคนให้ความสนใจกับภัยธรรมชาติ ผลกระทบจากโลกร้อน เพราะทุกวันนี้เราก็ยังคงเห็นทรายเป็นหนึ่งในทรัพยากรธรรมชาติที่ยังคงเห็นว่ามีปริมาณมากอยู่ วิกฤตทรายหมดโลก จึงเป็นปัญหาการขาดแคลนทรัพยากรธรรมชาติที่น้อยคนจะนึกถึง แต่ล่าสุดโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ซึ่งมีสำนักงานอยู่ในเคนยา ได้ออกรายงานฉบับใหม่พร้อมคำแนะนำเพื่อหลีกเลี่ยงวิกฤตการขาดแคลนทราย
ก่อนจะไปรู้ว่า วิกฤตทรายหมดโลก จะส่งผลกระทบกับเราอย่างไร ทราบกันหรือไม่ว่า ‘ทราย’ คือ ทรัพยากรธรรมชาติที่ถูกนำไปใช้มากที่สุดเป็นอันดับ 2 ของโลกและการขยายตัวของเมืองและการเพิ่มจำนวนประชากรนี่เองที่เป็นสาเหตุสำคัญทำให้เกิดวิกฤตทราย
‘ทราย’ คือ ปัจจัยสำคัญของการดำรงชีวิตมนุษย์ในปัจจุบันโดยที่หลายคนอาจจะไม่ค่อยรู้ตัวเท่าไหร่นัก ทรายอยู่รอบตัวของพวกเราเสมอและก็เป็นทรัพยากรอันดับ 2 ของโลกที่ถูกนำมาใช้งานมากที่สุด กำแพง ตึกรามบ้านช่องก็มีส่วนประกอบเป็นทราย ถนนหนทางก็มีส่วนประกอบเป็นทราย นอกจากนี้ทรายยังเป็นทรัพยากรสำคัญให้เราสามารถยืน เดิน นั่ง วิ่งและหล่อเลี้ยงชีวิตหลายสรรพสิ่งมาตั้งแต่ก่อกำเนิดโลกใบนี้แล้ว
ที่จริงแล้วทรายเป็นวัสดุที่ไม่สามารถควบคุมได้เหมือนน้ำ และมีการใช้งานกันอย่างกว้างขวางในเกือบทุกโครงสร้างบนโลกมนุษย์ในปัจจุบัน รู้หรือไม่ทุกสิ่งก่อสร้างบนโลกใช้ทรายไปประมาณ 50 พันล้านเมตริกตันต่อปี หรือมีน้ำหนักเท่ากับเรือไททานิก อาร์เอ็มเอสอันเลื่องชื่อ 10,000 ลำ และเพียงพอที่จะสร้างกำแพงสูง 88 ฟุต กว้าง 88 ฟุตรอบโลก ปริมาณการใช้ทรายของมนุษย์นั้นเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ และมันเพิ่มขึ้นแบบไร้การควบคุม
ทำความเข้าใจ วิกฤตทรายหมดโลก จะเกิดขึ้นได้อย่างไร
เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ซึ่งมีสำนักงานอยู่ในเคนยา ได้ออกรายงานฉบับใหม่พร้อมคำแนะนำเพื่อหลีกเลี่ยงวิกฤตการขาดแคลนทราย ข้อมูลสรุปนี้เป็นไปตามรายงานการรับรู้ของ UNEP ปี 2019 ซึ่งองค์กรกล่าวว่า วิกฤตทรายหมดโลก นั้นได้ถูกมองข้ามไปแล้ว ทั้งที่ทรายกำลังจะหมดโลกแล้วจริงๆ
Pascal Peduzzi ผู้ประสานงาน UNEP สำหรับรายงานทรายเขียนว่า “เพื่อให้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืน เราต้องเปลี่ยนแปลงวิธีการผลิตสร้างและใช้ผลิตภัณฑ์โครงสร้างพื้นฐานและบริการอย่างมาก ทรัพยากรทรายของเราไม่มีที่สิ้นสุดก็จริง แต่เราจำเป็นต้องใช้มันอย่างชาญฉลาด หากเราเข้าใจวิธีจัดการวัสดุแข็งที่สกัดได้มากที่สุดในโลกได้แล้ว เราก็จะสามารถหลีกเลี่ยงวิกฤตและก้าวไปสู่เศรษฐกิจหมุนเวียนอย่างยั่งยืนได้”
ดูเหมือนทรายมีอยู่ทุกหนทุกแห่ง ใต้เท้าของเรา ในกำแพงรอบตัวเรา และในกระเป๋าของเราเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ส่วนผสมที่สำคัญที่สุดในการทำคอนกรีตเป็นกี่เปอร์เซ็นต์? ความต้องการทรายของโลกเริ่มกินพื้นที่แม่น้ำและชายหาดออกไป รายงานของ NPR ปี 2017 ระบุว่า เรากำลังทำลายป่าและพื้นที่เกษตรกรรมเพียงเพื่อให้ได้ทรายมากขึ้น
ทรายเกิดขึ้นตามธรรมชาติมาหลายพันล้านปี ทรายส่วนใหญ่มีต้นกำเนิดมาจากภูเขาและก่อตัวเป็นแม่น้ำที่ไหลลงสู่มหาสมุทร แน่นอนว่ามันมุ่งหน้าไปยังชายหาดทั่วโลกเพื่อให้ทรายสัมผัสระหว่างนิ้วเท้าของคุณ แต่ทรายเป็นมากกว่าความสุขของผู้ที่มาเล่นชายหาดและสร้างเมือง ทรายยังมีบทบาทสำคัญในด้านสิ่งแวดล้อม เป็นปัจจัยสำคัญในการปกป้องชายฝั่งจากคลื่นพายุ สร้างที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติที่แข็งแรงสำหรับสัตว์หลากหลายชนิดและป้องกันการกัดเซาะ
โลกของทรายเป็นโลกที่ไม่ได้รับการควบคุม ดังนั้นเมื่อทรายถูกดึงออกจากพื้นที่ที่มีความอ่อนไหว มันสร้างปัญหาต่อความหลากหลายทางชีวภาพและสร้างความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมเพิ่มเติมที่อาจกลายเป็นภัยคุกคามทางกายภาพ
UNEP ต้องการเห็นมาตรฐานสากลในการสกัดทรายออกจากสิ่งแวดล้อมทางทะเล และเรียกร้องให้มีอำนาจกลางในการติดตามการใช้ทรายทั่วโลกในขณะที่จะสามารถส่งเสริมหาวัสดุอื่นๆ ทดแทนได้ เจ้าหน้าที่ต้องการสิ่งจูงใจสำหรับโครงการก่อสร้างที่ทิ้งทรายและมีการใช้หินบด วัสดุก่อสร้างและวัสดุรื้อถอนที่กลับมาใช้ใหม่ได้ หรือทรายแร่ก็ได้ เราควรมองหานวัตกรรมใหม่ๆ ที่จะมาทดแทนทรายได้
ในขณะที่โลกกำลังพัฒนาเติบโตขึ้น ธุรกิจทรายก็เช่นกัน สถานที่ต่างๆ เช่น อินเดีย อินโดนีเซีย จีน และประเทศอื่นๆ มีปัญหามากที่สุด Beiser กล่าว แม้ว่าจีนจะใช้ทรายมากกว่าประเทศอื่นๆ โดยประมาณครึ่งหนึ่งของการใช้ทรายทั้งหมดของโลก มีการขุดเกาะเล็กๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพียงเพื่อหาทราย
ทรายถูกขุดมากกว่าแร่ใดๆ ในโลก ทรายรวมประมาณ 40 พันล้านถึง 50 พันล้านตัน (รวมกรวดและหินบด) ถูกสกัดออกจากพื้นโลกทุกปี สหรัฐอเมริกาเพียงแห่งเดียวผลิตได้ 960 ล้านเมตริกตันในปี 2020 ความต้องการทรายไม่เพียงแต่ทำให้ทรัพยากรหมดไป แต่ยังก่อให้เกิดปัญหามากมายผลักดันต้นทุนในการพัฒนาในขณะที่ยังสร้างผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสังคมที่เลวร้ายมากขึ้นด้วย
ปัญหานี้คือปัญหาที่ค่อนข้างใหม่ ที่มนุษย์เราเพิ่งรู้ตัว แม้ว่าทรายจะเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่มหาศาลพอๆ กับน้ำทะเล แต่อุปสงค์การใช้ทรายและการขยายตัวของเมืองก็เพิ่มมากขึ้นเท่าตัวในทุกปีจึงมีความเป็นไปได้ที่ทรายอาจจะหมดโลกเข้าสักวันหากเราไม่ทำอะไรเลย
ปัญหาสำคัญอีกประการคือ การไม่ทราบจำนวนที่แน่นอนของการขุดทรายในแต่ละปี การแยกส่วนทั่วโลกไม่ได้รับการบันทึกไว้อย่างดีเท่าไหร่ ทำให้ยากต่อการรู้ว่าวิกฤตนั้นรุนแรงเพียงใด อย่างไรก็ตาม การประเมินแบบอนุรักษ์นิยมในการสกัดทรายทั่วโลกต่อปีคือ 40 พันล้านตัน ตามโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ
การขยายตัวของเมืองทำให้เกิดความต้องการทรายสูงขึ้นเรื่อยๆ
Vince Beiser นักข่าวและผู้เขียนหนังสือ “The World in a Grain” กล่าวว่า ในช่วง 20-30 ปีที่ผ่านมา โลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเทศกำลังพัฒนากำลังอยู่ในการขยายตัวของเมืองอย่างไม่น่าเชื่อ การสร้างเมืองในระดับนี้เป็นก้าวใหญ่ที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในประวัติศาสตร์มนุษย์
ต้นทุนที่เพิ่มขึ้นและผู้สร้างต้องการทรายจำนวนมากในการทำเช่นนั้น อุตสาหกรรมการก่อสร้างใช้ทรายปริมาณมากที่สุดในโลก การผลิตคอนกรีตและซีเมนต์ขึ้นอยู่กับทรายเป็นพิเศษ คอนกรีตส่วนใหญ่ประกอบไปด้วยทราย 25% และมวลรวมหยาบ 45%
ทรายยิ่งหายากก็ยิ่งแพงขึ้นในปี 1991 ราคาทรายเฉลี่ยต่อตันในสหรัฐฯอยู่ที่ 3.96 ดอลลาร์ ในปี 2021 อยู่ที่ 9.90 ดอลลาร์ ใช้ทรายประมาณ 18,000 ตันเพื่อสร้างทางหลวง 1 ไมล์และ 200 ตันสำหรับบ้านเดี่ยวโดยเฉพาะ นั่นหมายความว่าต้องใช้ทรายมากกว่า 1,000 ดอลลาร์เพื่อสร้างบ้านมากกว่าเมื่อ 20 ปีก่อน
การใช้ทราย กรวดและหินบดในการก่อสร้างคาดว่าจะเพิ่มขึ้นกว่าเท่าตัวภายในปี 2060 เมื่อประชากรโลกเพิ่มขึ้นถึง 10 พันล้านคน ตามรายงานประจำปี 2019 โดยองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา พื้นที่อาคารสูงถูกกำหนดให้เพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า ภายในปี 2060 สำหรับประเทศกำลังพัฒนา ทุกคนบนโลกใช้ทรายโดยเฉลี่ยประมาณ 40 ปอนด์ต่อวัน

องค์การสหประชาชาติรายงานในปี 2019 และจะเติบโตอย่างต่อเนื่องตามแนวโน้มการขยายตัวของเมือง เมื่อเราสร้างเมือง ถนน และโรงจอดรถ ทรายที่หาได้ในท้องถิ่นจะหมดลง และวัสดุต้องนำเข้ามาจากพื้นที่อื่น ซึ่งเป็นวิธีแก้ปัญหาที่มีราคาแพงและสิ้นเปลืองทรัพยากร
ออโรรา ตอร์เรส นักนิเวศวิทยาและนักวิจัยด้านสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า ค่าใช้จ่ายในการขนส่งเหล่านี้ทำให้ราคาพัฒนาเพิ่มขึ้น
“ทันทีที่คุณเริ่มเพิ่มระยะทางในการขนส่ง มันจะกลายเป็นส่วนที่ใหญ่ที่สุดของราคาที่สูงขึ้น” ความขาดแคลนในท้องถิ่นก่อให้เกิดตลาดทรายระหว่างประเทศ ทำให้ราคาสินค้าโภคภัณฑ์สูงขึ้น
หลายคนอาจสงสัยว่าทะเลทรายมีทรายเยอะมาก ทำไมไม่เอามาใช้?
คำตอบ คือ ใช้ไม่ได้ เพราะทรายทะเลทรายเกิดจากการกัดเซาะของลม ส่งผลให้เม็ดละเอียดและกลมเกินไปสำหรับการก่อสร้าง เป็นส่วนผสมที่อ่อนไหวในการสร้างบ้านมาก ถ้าอยากได้บ้านทนแข็งแรงแบบในเมืองปัจจุบันล่ะก็นะ ทรายในคอนกรีตมักถูกขุดจากทะเลสาบ แม่น้ำ และสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ ซึ่งกัดเซาะทำให้เกิดทรายขรุขระ ทรายแบบนั้นต่างหากที่เหมาะสมสำหรับซีเมนต์
แชร์วิธีชะลอ วิกฤตทรายหมดโลก ก่อนสายเกินไป
ในเอกสารการประชุมสหประชาชาติ (UN) เมื่อวันที่ 26 เม.ย. 2565 ที่นครเจนีวา สวิตเซอร์แลนด์ รายงานว่า หากจะทดแทน “ทราย” ด้วยกระบวนการธรรมชาติ ต้องใช้เวลานานถึงหลายร้อยหลายพันปี ดังนั้นเพื่อหลีกเลี่ยงวิกฤตทรายขาดแคลน รัฐบาลประเทศต่างๆ ควรออกกฎหมายห้ามการขุดทรายริมชายหาด และควรนำคอนกรีตเก่ามาหมุนเวียนใช้ใหม่ แทนทรายจากธรรมชาติ
ในบางประเทศ รวมถึงจีนและสหรัฐ ใช้วิธีทดแทนทรายด้วยการบดหินให้กลายเป็นวัสดุมวลรวมขนาดเล็กอย่างกรวดหรือแม้แต่ทราย เพื่อผสมใช้เป็นคอนกรีตได้ ซึ่งวิธีนี้จำเป็นต้องมีการลงทุนทั้งด้านเครื่องมือและพลังงานที่ใช้กับเครื่องจักร ซึ่งเป็นสิ่งที่บริษัททำเหมืองขนาดเล็กจำนวนมากนั้นไม่มี
ทั้งหมดนี้อาจสรุปได้ว่า โลกกำลังเผชิญความเสี่ยงขาดแคลนทรายที่กำลังใกล้เข้ามา สิ่งรอบตัวมนุษย์ตั้งแต่การก่อสร้างไปจนถึงอุปกรณ์ให้ความสะดวกสบายอย่างมือถือ ก็มีวัตถุดิบทรายทั้งสิ้น อีกทั้งหากอาศัยการทดแทนจากธรรมชาติเพียงอย่างเดียวก็ใช้เวลานานหลายร้อยหลายพันปี ดังนั้น การรักษาสมดุลระหว่างการเติบโตทางเศรษฐกิจกับสิ่งแวดล้อมด้วยการใช้ทรายธรรมชาติน้อยลง และหมุนเวียนการใช้ให้มากขึ้น จะช่วยลดการขาดแคลนทรายลงได้
ที่มา :
- บทความเรื่อง “เตรียมรับมือ วิกฤต “ทรายหมดโลก” หายนะใหม่ของมนุษย์?!” โดย สุรินทร์ เจนพิทยา จากเว็บไซต์กรุงเทพธุรกิจ
- บทความเรื่อง “งานวิจัยชี้ ทรายกำลังหมดโลก ถ้าโลกนี้ไม่มีทรายจะเกิดอะไรขึ้น?” จากเว็บไซต์สปริงส์นิวส์
รู้ทันวิกฤตธรรมชาติที่เราต้องเผชิญ
ในวันที่ไทยเผชิญหน้ากับ วิกฤตฝุ่น PM2.5 อย่างหนักหน่วง อัปเดตการแก้ปัญหาฝุ่นพิษจาก 2 ซีกโลก
“ถ้าเราร่วมมือกัน โลกก็ดีขึ้นได้” ด่วน! ช่องโหว่ Ozone ฟื้นตัว คาด! อีก 40 ปี คืนสภาพเดิม!















