สถานการณ์ คุณธรรมในสังคมไทย ปี 2565 ตัวบ่งชี้ความอยู่รอดในยุคแห่งความเปราะบางและความเปลี่ยนแปลง

หากพูดถึง คุณธรรมในสังคมไทย หลายคนอาจรู้สึกว่าเป็นเรื่องนามธรรมที่ไม่อาจชี้วัดหรือบอกได้ว่าคนไทยคุณธรรมในด้านใด มากแค่ไหน ทว่า ล่าสุด ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) ได้ทลายกำแพงแห่งความไม่น่าจะเป็นไปได้นี้ ด้วย การแถลงรายงานสถานการณ์คุณธรรมในสังคมไทยปี 2565


โดยสรุปใจความสำคัญของข้อค้นพบนี้ได้ว่าจากการศึกษาวิจัยในกลุ่มประชากรไทยอายุระหว่าง 13-60 ปี สะท้อนทัศนคติของคนไทย ต่อ สถานการณ์ “คุณธรรม” ในสังคมไทยยุคปัจจุบัน ผลการวิจัยล่าสุดพบว่า คนไทยมองตัวเองมีคุณธรรมครบ 5 ด้าน พอเพียง วินัย สุจริต จิตสาธารณะ และกตัญญู ในระดับพอใช้เท่านั้น แม้ในรายละเอียดคนไทยยังมีความกตัญญูสูง แต่มีความสุจริตในระดับพอใช้ และความพอเพียงในระดับน้อย
ขณะที่ภาพรวมมิติคุณธรรมด้านต้นทุนชีวิตใน 5 พลัง ยังถือว่าอยู่ในระดับดี แต่ยังมีจุดด้อยที่ความอ่อนแอด้านพลังชุมชน ที่ควรเร่งส่งเสริมการมีส่วนร่วมกันต่อไป
ในโอกาสนี้ รองศาสตราจารย์ นายแพทย์สุริยเดว ทรีปาตี ผู้อำนวยการศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน)  เผยถึงบทบาทขององค์กรและความสำคัญของการศึกษาวิจัยทางสังคมในมิติคุณธรรมครั้งนี้ว่า เป็นงานวิชาการที่จะเป็นฐานสำคัญของการขับเคลื่อนทางสังคมในมิติคุณธรรม โดยอิงจากองค์ความรู้และข้อมูลที่สอดรับกับสถานการณ์ปัจจุบัน
นายแพทย์สุริยเดว ทรีปาตี ผู้อำนวยการศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน)
“บทบาทหลักของศูนย์คุณธรรม ในฐานะองค์การมหาชนสายวิชาการ เน้นการพัฒนาองค์ความรู้และนวัตกรรมเพื่อให้เครือข่ายทางสังคม ได้นำองค์ความรู้และนวัตกรรมไปใช้ขับเคลื่อนงานด้านคุณธรรมตามบริบทของแต่ละหน่วยงาน และเป็นฐานองค์ความรู้ที่สามารถนำมาประกอบการตัดสินใจกำหนดนโยบายและออกแบบกระบวนการส่งเสริมคุณธรรมในระดับปฏิบัติการ”
“โดยการจัดทำรายงานสถานการณ์คุณธรรมของสังคมไทยประจำปี 2565 ถือเป็นหนึ่งในองค์ความรู้ซึ่งศูนย์คุณธรรมได้จัดทำมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี พ.ศ. 2558 เป็นต้นมา และมีการเผยแพร่องค์ความรู้นี้ต่อสาธารณะชนสำหรับหน่วยงานต่างๆ นำไปใช้ประโยชน์ได้ต่อไป” รองศาสตราจารย์ นายแพทย์สุริยเดว  ผู้อำนวยการศูนย์คุณธรรม กล่าว
ทั้งนี้ รายงานสถานการณ์คุณธรรมในสังคมไทยปี 2565 ฉบับล่าสุด ศูนย์คุณธรรมได้ดำเนินงานร่วมกับ คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ และสถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยศึกษาวิจัยสำรวจกลุ่มประชากรไทยวัย 13-60 ปีทั่วประเทศ  ใน 3 หัวข้อหลัก  ได้แก่
หนึ่ง รวบรวมสถานการณ์สำคัญด้านคุณธรรมในปีที่ผ่านมา 
สอง ประเมินสถานการณ์คุณธรรม จากดัชนีชี้วัดคุณธรรม 5 มิติ พอเพียง วินัย สุจริต จิตสาธารณะ และกตัญญู  
สาม การสำรวจต้นทุนชีวิต 5 พลังหรือ 5 ด้าน ประกอบด้วย พลังตัวตน พลังครอบครัว พลังสร้างปัญญา/ที่ทำงาน พลังเพื่อนและกิจกรรม และพลังชุมชน
ผลการศึกษาทั้งสามส่วนนี้ จึงสะท้อนให้เห็นถึงทัศนคติของคนไทยและสังคมไทยที่มีต่อ “คุณธรรม” ในยุคปัจจุบัน

ภาพรวม คุณธรรมในสังคมไทย คนไทยมองตัวเองแค่พอใช้ ยังยึดมั่นกตัญญู ความพอเพียงยังน้อย

ผลจากงานวิจัย ยังพบว่า คนไทยทุกช่วงวัยประเมินว่าตนเองมีคุณธรรมครบ 5 ด้าน ในระดับพอใช้เท่านั้น คนไทยยังมีความกตัญญูสูง แต่มีความสุจริตในระดับพอใช้ และความพอเพียงในระดับน้อย
โดยในการสำรวจ “ดัชนีชี้วัดคุณธรรมของคนไทย” ได้แก่ พอเพียง วินัย สุจริต จิตสาธารณะ และกตัญญู  ในกลุ่มประชากรตัวอย่าง ที่เป็นคนไทยอายุระหว่าง 13-60 ปี  แบ่งเป็น 3 ช่วงวัย คือ วัยเด็กและเยาวชน อายุ 13-24 ปี วัยทำงาน อายุ 25-40 ปี และวัยผู้ใหญ่อายุ 41 ปีขึ้นไป
ในมิติคุณธรรมด้านความกตัญญู กลุ่มตัวอย่างทุกช่วงวัยประเมินตัวเองว่า มีความกตัญญูในระดับมาก สะท้อนให้เห็นว่าความกตัญญู ซึ่งเป็นคุณธรรมดั้งเดิมของสังคมไทยยังคงได้รับความสำคัญจากคนยุคปัจจุบัน
ขณะที่ คุณธรรมในด้านความสุจริต คนวัยเด็กและวัยทำงานประเมินตัวเองอยู่ในระดับพอใช้เท่านั้น ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าควรมีการส่งเสริมคุณธรรมด้านสุจริตในสังคมไทยให้มากขึ้น
และคุณธรรมที่ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์ปัจจุบัน คือ คุณธรรมในด้านความพอเพียง ซึ่งประชากรวัยผู้ใหญ่อายุ 41 ปีขึ้นไป ประเมินว่าตนเองมีความพอเพียงในระดับน้อย โดยคณะนักวิจัยชี้แนะถึงสาเหตุว่าอาจเป็นเพราะได้รับผลกระทบทางเศรษฐกิจจากสถานการณ์โรคระบาดโควิด-19 ในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ทำให้คนวัยนี้ต้องนำเงินออมมาใช้จ่ายก่อนเกษียณมากกว่าที่เคยคาดการณ์ไว้

ทั้งนี้ ในรายงานฉบับล่าสุดผลวิจัยในมิติคุณธรรมยังค้นพบอีกว่า “ต้นทุนชีวิต 5 พลัง” ของคนไทย พบว่าแม้ภาพรวมต้นทุนชีวิตทั้ง 5 พลัง อยู่ในเกณฑ์ดีสำหรับทุกช่วงวัย แต่พลังชุมชนยังมีน้อยและควรมีการเสริมสร้างชุมชนเข้มแข็งเพิ่มขึ้น โดย ต้นทุนชีวิต 5 พลัง อันเป็นระบบนิเวศรอบตัวที่สำคัญส่งผลต่อทัศนคติและพฤตินิสัยของบุคคล ได้แก่ พลังตัวตน พลังครอบครัว พลังสร้างปัญญา/พลังที่ทำงาน พลังเพื่อนและกิจกรรม และพลังชุมชน
โดยในประชากรกลุ่มตัวอย่างทุกช่วงวัย ประเมินว่าตนเองมีพลังชุมชนน้อยกว่าพลังอื่นๆ ข้อชี้แนะคือควรเร่งส่งเสริมหรือออกแบบกิจกรรมเพื่อเสริมสร้างพลังชุมชนให้กลับมาเข้มแข็งโดยเร็ว เช่น กิจกรรมเปิดโอกาสให้เด็กได้เข้ามามีส่วนร่วมในการออกแบบกิจกรรมของชุมชน เป็นต้น

ประมวลสถานการณ์ คุณธรรมในสังคมไทย ในปัจจุบันที่ยังคงน่าเป็นห่วง

โดยสรุป รายงานสถานการณ์คุณธรรมจากผลการศึกษาวิจัยครั้งนี้ สามารถประมวลสถานการณ์คุณธรรมในสังคมไทยปัจจุบันไว้ ซึ่งสะท้อนถึงสภาวะที่น่ากังวลด้านคุณภาพชีวิตคนไทย เช่น สถานการณ์ “หนี้ครัวเรือนพุ่งสูงสุดในรอบ 18 ปี” สถานการณ์ “ผู้สูงวัยเผชิญภาวะอยู่ตามลำพัง” ขาดคนดูแล รวมถึงสัญญาณเตือนจากอันดับเชิงคุณภาพชีวิตในระดับโลก
กอปรกับเรายังอยู่ท่ามกลางสถานการณ์วิกฤติคุณภาพสิ่งแวดล้อมไทยย่ำแย่ และ สถานการณ์ด้านการทุจริตคอร์รัปชัน ซึ่งผลวิจัยพบว่า ดัชนีรับรู้การทุจริตปี 2564 ของประเทศไทย อยู่ต่ำมากที่ 110 ของโลก

นอกจากนั้น ในส่วนของสถานการณ์คุณธรรมอื่นๆ รวมถึง สถานการณ์ “เทรนด์อาชีพอิสระ” กับ ความหวังแรงงานยุคโควิด-19 สถานการณ์อุบัติเหตุ ในปี 2565 พุ่งสูงขึ้น สาเหตุขาดวินัยการขับขี่  สถานการณ์ที่เกี่ยวกับโลกไซเบอร์ ใน 2 ประเด็นหลัก ทั้งสารพัดเรื่องหลอกลวงในโลกออนไลน์  และ  สื่อออนไลน์ กับภัยคุมคามเยาวชน และปัญหาครอบครัว ในขณะที่ ปรากฎการณ์จิตอาสา เมื่อคนดีต้องมีพื้นที่ยืน เป็นสถานการณ์คุณธรรมที่สะท้อนทัศนคติคนไทยทั้งเชิงบวกและลบ
แต่ในบทสรุปของการแถลงรายงานสถานการณ์คุณธรรมในสังคมไทยปี 2565 ได้ย้ำว่า แม้ว่าบริบทโลกและบริบทภายในสังคมไทยดังกล่าวมาทั้งหมดข้างต้น จะยืนยันถึง “ความหลากหลาย” ของปัญหาที่ได้ส่งผลให้เกิด “ความเปลี่ยนแปลง” ในทุกระดับของสังคมต่อเนื่องกันไปในทุกมิติ ซึ่งนับเป็น “ความท้าทาย” ที่สำคัญต่อเรียนรู้ การปรับตัว เพื่อความอยู่รอดของผู้คนในสังคมไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ภายใต้เงื่อนไขเหล่านี้ ก็ไม่ได้เป็นภาวะที่ควรต้องสูญสิ้นความหวังแต่อย่างใด เนื่องจากยังมีปรากฏการณ์และสถานการณ์ที่เกิดขึ้นในสังคมอีกจำนวนมากที่ได้สะท้อนถึงภาวะความดีงามของการประพฤติและการปฏิบัติต่อกันบนฐานของการมีคุณธรรมซึ่งยังคงพบได้ในทุกระดับของสังคม ทั้งระดับบุคคล เครือข่ายและองค์การ ซึ่งนับเป็นประกายแห่งความหวังให้กับสังคม

แชร์มุมมองการพัฒนาสังคมไทยทุกมิติ

Aging Society แล้วไง อย่าเพิ่งพัก! ผู้สูงอายุที่ยังมีไฟ ต้องช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจ หลายประเทศไหนในโลกนี้ จึงขยายอายุเกษียณเป็น 65 ปี

5 เทรนด์การใช้มือถือ ของชาวเอเชีย พลังของการเชื่อมต่อพลิกชะตาเศรษฐกิจโลกได้

ฮาวทูบ่มเพาะ ‘ความมานะอุตสาหะ’ สุดยอด ทักษะ Soft Skill 2023 อันดับหนึ่ง ตัวชี้วัดความสำเร็จในชีวิตที่สำคัญกว่า IQ

Previous articleสาลิกาคาบข่าว Vol.79
Next articleวิกฤตทรายหมดโลก หายนะการขาดแคลนทรัพยากรที่น่ากลัวกว่าที่คิด
mm
เริ่มต้นขีดเขียนในฐานะ สื่อมวลชน กับงานผู้สื่อข่าวประจำกองประชาสัมพันธ์ สถาบันเทคโนโลยีราชมงคล ในปี 2546 ก่อนไปหาประสบการณ์ชีวิตที่เมลเบิร์น ออสเตรเลียมา 1 ปี และกลับมายึดอาชีพ “นักเขียน” จริงจัง กับการเป็น กองบรรณาธิการนิตยสารชีวจิต 3 ปี หลังจากนั้นคิดว่าน่าจะเปลี่ยนสายไปทำงานในบริษัท PR agancy ได้ 6 เดือน เมื่อรู้ว่าไม่ถูกจริต เลยออกมาเป็นนักเขียนฟรีแลนซ์ประจำกองบรรณาธิการนิตยสารฟีลกู้ดอย่าง Happy+ อยู่ 1 ปี สัมภาษณ์ทั้งดาราและคนบันดาลใจ ก่อนเข้าสู่ระบบงานประจำอีกครั้งกับนิตยสาร MBA กับการเป็นนักเขียนที่รับผิดชอบในเซคชั่นหลักสูตร MBA ของสถาบันการศึกษาทั่วประเทศ สั่งสมประสบการณ์อยู่ 3 ปี ก็ได้เวลา Upskill สู่งาน Online content writer ที่ใช้ความชอบและความหลงใหลในการถ่ายทอดเรื่องราวดีๆ ความรู้ใหม่ๆ ในยุค Education 4.0 อุตสาหกรรมทางการแพทย์ ไลฟ์สไตล์ของคนรุ่นใหม่ และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์