การทูต มีความหมายสื่อไปในทางการใช้ศิลปะและทักษะการเจรจา สนทนา สื่อสาร เพื่อเชื่อมสัมพันธไมตรีระหว่างกัน ให้มีความสัมพันธ์ด้านต่างๆ ที่แต่ละประเทศมีต่ออีกประเทศหนึ่ง โดยจะมีข้อตกลงที่เป็นลายลักษณ์อักษร และเมื่อนำมารวมกับคำว่า “นวัตกรรม” เป็น การทูตนวัตกรรม ย่อมหมายถึง การใช้นวัตกรรมเป็นเครื่องมือในการสื่อสาร เพื่อสร้างความเข้าใจกับนานาประเทศถึงศักยภาพที่ประเทศไทยมีในด้านการคิดค้น การปรับใช้ นวัตกรรมและเทคโนโลยีในด้านต่างๆ
โดยที่ผ่านมา สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ NIA ได้ขับเคลื่อนแนวคิด การทูตนวัตกรรม มาอย่างต่อเนื่อง โดยนำไปปรับใช้จริงเพื่อสร้างผลลัพธ์ที่ทำให้เกิดการเชื่อมโยงกับนักลงทุนที่สนใจการทำธุรกิจนวัตกรรมกับภาคเอกชนไทย และการเพิ่มพูนศักยภาพในการแข่งขันระดับสากลให้แก่ภาคธุรกิจนวัตกรรมด้วยการสรรหาความร่วมมือกับนักทุนและบริษัทข้ามชาติมาร่วมลงทุนและจัดตั้งธุรกิจกับสตาร์ทอัพไทย

รู้จัก การทูตนวัตกรรม กลไกสำคัญย้ำศักยภาพความเป็น ประเทศนวัตกรรม ของไทย
สำหรับรายละเอียดของการดำเนินงานตามแนวทางนี้ ดร.พันธุ์อาจ ชัยรัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) ได้เคยอธิบายไว้ว่า “ที่ผ่านมา NIA จะเน้นการเป็นศูนย์กลางในด้านการพัฒนาระบบนวัตกรรม การให้คำปรึกษา และการให้ทุนสนับสนุน ซึ่งในก้าวต่อไป NIA เล็งเห็นความสำคัญในการขยายบทบาทในการเป็น “สะพานเชื่อม” ระหว่างหน่วยงานพันธมิตร นวัตกร และผู้ประกอบการ”
“โดยเครื่องมือที่จะนำมาขับเคลื่อนภารกิจนี้ คือ กรอบแนวคิด “การทูตนวัตกรรม” ที่อาศัยพื้นฐานความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์กับหน่วยงานที่มีศักยภาพทางนวัตกรรมทั่วโลกมายกระดับความเป็นสากลของนวัตกรรมไทย และพัฒนาภาพลักษณ์ประเทศให้ก้าวสู่การเป็น “ประเทศแห่งนวัตกรรม” ในสายตาของประชาคมโลก ภายใต้บริบทการพัฒนา “การทูตนวัตกรรม” NIA ได้กำหนดกรอบการดำเนินงานวิเทศสัมพันธ์ออกเป็น 4 ขั้นตอน
การสำรวจและสื่อสารผ่านข้อมูล เพื่อนำไปสู่การมองหาโอกาสการพัฒนาความร่วมมือ การโน้มน้าวและส่งเสริม ด้วยการสื่อสารเชิงลึก
การสร้างความเชื่อถือ เพื่อมองหาโอกาสและประโยชน์ร่วมกันบนฐานความร่วมมือที่พัฒนา
การปลูกฝังและสร้างความร่วมมือ ซึ่งอาจอยู่ในลักษณะข้อตกลงความร่วมมือในลักษณะ MOU หรือการดำเนินโครงการหรือกิจกรรมร่วมกัน
การกระตุ้นและขยายผลไปสู่วงกว้าง หรือไปสู่กลุ่มเป้าหมายอื่นที่เกี่ยวข้องเพื่อต่อยอดเชิงคุณค่าและมูลค่า และผลักดันนวัตกรรมให้เป็นที่ยอมรับมากขึ้น
และถ้าพิจารณาตามการวางกรอบยุทธศาสตร์ NIA ได้มุ่งเป้าหมายไปใน 3 ด้านหลัก
G2G (Government to Government)
คือ รูปแบบการทูตนวัตกรรมที่มีกลุ่มเป้าหมายเป็นองค์กรรัฐบาลหรือองค์กรนานาชาติ ซึ่งมีความคล้ายคลึงกับการทูตในรูปแบบเดิม แต่จะมุ่งโฟกัสไปที่การพูดคุยทั้งแบบร่วมมือกันเป็นกลุ่มในหลายๆ ประเทศ (พหุภาคี) และแบบที่ร่วมมือเฉพาะใน 2 ประเทศ (ทวิภาคี) ที่ต้องการพัฒนามิติทางนวัตกรรมของกันและกัน
แล้วทั้ง 2 รูปแบบนี้มีความแตกต่างกันอย่างไร ความสัมพันธ์ระหว่างภาครัฐแบบพหุภาคี จะมีแนวทางชัดเจนไปที่การเข้าร่วมงานประชุมหรืองานสัมมนาระดับนานาชาติ ไปจนถึงการสร้างความสัมพันธ์กับองค์กรระหว่างประเทศ เช่น องค์การทรัพย์สินทางปัญญาแห่งโลก สำนักงานโครงการพัฒนา โดยมีแผนเพื่อส่งเสริมภาพลักษณ์ของประเทศไทยให้เป็นที่รู้จัก อีกทั้งจากการพบปะพูดคุยจึงทำให้มีข้อมูลและข้อเสนอแนะเพื่อนำมาต่อยอดให้เกิดเป็นการพัฒนา
ในขณะที่แบบทวิภาคีนั้นจะเน้นไปที่การจัดทำแบบข้อตกลงกับรัฐบาลต่างชาติ เช่น บันทึกความเข้าใจ (Memorandum of Understanding: MOU) ให้เกิดเป็นการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ สร้างเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานด้านนวัตกรรม และสถาบันอุดมศึกษาในประเทศนั้นๆ

G2I (Government to Investor)
เป็นการขยับเป้าหมายมาสู่การสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างรัฐบาลกับเครือข่ายนักลงทุนต่างชาติที่สนใจทำธุรกิจร่วมกับประเทศไทย โดยมีกระทรวงการต่างประเทศให้ความร่วมมือในการประสานงาน แน่นอนว่าจากเป้าหมายที่เน้นสื่อสารไปยังกลุ่มนักลงทุนเป็นหลัก ก็เพื่อเปิดโอกาสไปสู่การจับคู่ทางธุรกิจ ช่วยให้หน่วยงานต่างๆ ในไทยสามารถเข้าถึงแหล่งเงินลงทุนจนสามารถขยายโอกาสการเติบโตไปได้อีกมหาศาล
และหากต้องการให้นักลงทุนต่างชาติมีความมั่นใจในศักยภาพ เราจึงยังคงต้องนำเสนอภาพลักษณ์ของนวัตกรไทยให้เป็นที่ประจักษ์ด้วยเช่นกัน ซึ่งอาจเป็นไปได้ทั้ง การจัดนิทรรศการ การนำเสนอสินค้าหรือความสำเร็จในงานประชุมต่างๆ เพื่อที่จะแสดงให้พวกเขาเห็นภาพว่าในอนาคตมีแนวโน้มจะได้ประโยชน์อะไรบ้างจากการลงทุน

G2S (Government to Startup)
เป็นการทูตที่จะเข้าไปสร้างความสัมพันธ์ระหว่างภาครัฐและหน่วยงานสตาร์ทอัพ โดยการทูตรูปแบบนี้จะมีเป้าหมายเพื่อดึงดูดหน่วยงานข้ามชาติ ให้มามีบทบาทในการพัฒนาหน่วยงานหรือภาคธุรกิจของไทย ผ่านการแลกเปลี่ยนข้อมูล แบ่งปันความรู้ รวมไปถึงผนึกกำลังสร้างสรรค์นวัตกรรมจากสตาร์ทอัพและหน่วยงานต่างชาติที่โดดเด่นในด้านต่างๆ
ทั้งนี้ การได้สร้างความร่วมมือกับหน่วยงานสตาร์ทอัพนี้ ไม่เพียงช่วยให้เกิดการสื่อสารโดยตรงจากผู้ประกอบการที่มีศักยภาพ หรือมีวิสัยทัศน์ในการทำธุรกิจ แต่ยังสามารถนำมาเป็น Case Study ศึกษาแนวทางความสำเร็จ รวมไปถึงหนทางในการรับมือกับอุปสรรคที่เคยเจอก่อนหน้า ช่วยให้สามารถเห็นวิธีการต่อยอดธุรกิจอย่างเป็นรูปธรรม ผลักดันให้ไทยเป็นศูนย์กลางสตาร์ทอัพในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก่อนจะไปเติบโตยังระดับโลกอย่างมีประสิทธิภาพ
จากเป้าหมายที่ต้องการผลักดันประเทศไทยสู่การเป็น “ชาติแห่งนวัตกรรม” ผ่าน 3 รูปแบบการทูตนวัตกรรม นี้เอง ที่สามารถส่งเสริมภาพรวมทั้งประเทศให้เกิดการพัฒนา ภายใต้การดำเนินงานระหว่างผู้คนทุกระดับ เป็นการช่วยปลุกพลัง แสดงศักยภาพของผู้ประกอบการไทยต่อสายตาคนทั่วโลกอย่างแจ่มชัด จนเกิดเป็นโอกาสในการแลกเปลี่ยนบุคลากร องค์ความรู้ ทักษะความสามารถ และการสนับสนุนทางด้านเงินทุน เพื่อเพิ่มพูนความสามารถทางนวัตกรรมและสร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจให้กับประเทศต่อไปได้อีกในอนาคต
แชร์ความสำเร็จการใช้ การทูตนวัตกรรม เบิกทางสู่ความร่วมมือกับฝรั่งเศส เสริมเศรษฐกิจฐานนวัตกรรมให้แข็งแกร่งและโตได้ต่อเนื่อง
หนึ่งในตัวอย่างของการใช้ การทูตนวัตกรรม เป็นใบเบิกทางสู่การเจรจาและสร้างเข้าใจในศักยภาพของประเทศไทย โดยเฉพาะในด้านของผู้ประกอบการและสตาร์ทอัพไทย เกิดขึ้นเมื่อปี 2565 กับความตั้งใจของ NIA ในการเดินหน้าฟื้นฟูเศรษฐกิจฐานนวัตกรรมหลังสถานการณ์การระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 เริ่มคลี่คลายผ่าน 4 เครือข่ายพันธมิตรทั้งภาครัฐ เอกชน และองค์กรนานาชาติ จากสาธารณรัฐฝรั่งเศส
เช่น France’s Public Investment Bank (Bpifrance) องค์กรสนับสนุนสตาร์ทอัพของฝรั่งเศส “La French Tech” ศูนย์บ่มเพาะสตาร์ทอัพ “Station F” บริษัท สตาร์เบิร์สท และองค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ หรือ OECD เพื่อยกระดับความสามารถด้านนวัตกรรมของประเทศไทยในหลากหลายมิติ พร้อมแสวงหาโอกาสต่อยอดการลงทุนและขยายตลาดใหม่ให้กับสตาร์ทอัพและผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะในด้านเทคโนโลยีเชิงลึก ซึ่งเป็นเทรนด์ที่น่าจับตามองสำหรับการสร้างสรรค์ธุรกิจนวัตกรรมให้แข่งขันได้ในตลาดโลก
ในครั้งนั้น ดร.พันธุ์อาจ ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า “กิจกรรมด้านการเงินและการลงทุนในธุรกิจนวัตกรรมเป็นประเด็นหนึ่งที่ช่วยขับเคลื่อนและผลักดันประเทศไทยให้ก้าวสู่ “ประเทศแห่งนวัตกรรม” ดังนั้น NIA จึงเริ่มแสวงหาโอกาสและการสนับสนุนรูปแบบใหม่จากหน่วยงานพันธมิตรทั้งในและต่างประเทศ เพื่อให้มิติทางนวัตกรรมแต่ละด้านของประเทศไทยมีการเติบโตที่ดีขึ้น”

การหารือกับสาธารณรัฐฝรั่งเศสซึ่งเป็นหนึ่งในประเทศชั้นนำด้านนวัตกรรมของโลกจึงเกิดขึ้น เพราะฝรั่งเศสมีความโดดเด่นในด้านการสนับสนุนงานวิจัยและพัฒนาจากภาครัฐ การขับเคลื่อนสังคมและเศรษฐกิจที่มีความเป็นดิจิทัลอย่างเต็มรูปแบบ รวมถึงเป็นประเทศที่เอื้อต่อการลงทุนของสตาร์ทอัพและกลุ่มบริษัทนวัตกรรม”
โดยในเดือน มิถุนายน ปี 2565 ได้มีการลงนามหนังสือแสดงเจตจำนงร่วมกับ France’s Public Investment Bank (Bpifrance) เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนการเงินและการลงุทนแก่สตาร์ทอัพและผู้ประกอบการทั้งในไทยและฝรั่งเศสในการพัฒนาธุรกิจด้านเทคโนโลยีเชิงลึก ภายในระยะเวลา 5 ปี ครอบคลุม 3 ประเด็น
การแลกเปลี่ยนข้อมูลการเงินและการลงทุนในธุรกิจนวัตกรรม
การพัฒนาโครงการความร่วมมือด้านการลงทุนร่วมกัน
การส่งเสริมความร่วมมือด้านการพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูงหรือดีพเทคซึ่งเป็นกลุ่มนวัตกรรมที่มีโอกาสในการสร้างมูลค่าสูงสำหรับประเทศไทย
ทั้งนี้ NIA ยังได้เข้าร่วมงานประชุมสมัชชาใหญ่ขององค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ (OECD) โดยได้ร่วมเสนอและแลกเปลี่ยนมุมมองการพัฒนาระบบนิเวศนวัตกรรมวิสาหกิจเริ่มต้นของประเทศไทย ใน 4 ประเด็น ได้แก่
การดำเนินการของคณะกรรมการส่งเสริมวิสาหกิจเริ่มต้นแห่งชาติ
การสนับสนุนการจัดซื้อจัดจ้างของภาครัฐที่ใช้ผลิตภัณฑ์ของวิสาหกิจเริ่มต้นในประเทศ
การสร้างเครือข่ายการพัฒนาวิสาหกิจเริ่มต้นภายในมหาวิทยาลัย
การสร้างความร่วมมือด้านนวัตกรรมระหว่างประเทศ รวมถึงการหารือกับ OECD ถึงการส่งเจ้าหน้าที่ไปปฏิบัติหน้าที่ ณ สำนักงานของ OECD เป็นระยะเวลา 1 ปี เพื่อเสริมสร้างความสามารถของบุคลากรให้เรียนรู้เกี่ยวกับการทำงานขององค์การระหว่างประเทศ
และท้ายที่สุด ยังมีการร่วมสนับสนุนการจัดกิจกรรมเนื่องในปีแห่งนวัตกรรมไทย – ฝรั่งเศส 2566 (TH-FR Year of Innovation 2023) ของสถานเอกอัครราชทูตทั้งสองประเทศ เพื่อนำ “นวัตกรรม” ไปเป็นประเด็นหลักในการขับเคลื่อนความร่วมมือของทั้งสองประเทศต่อไป
ที่มา :
- บทความ เรื่อง “ส่องรูปแบบ “การทูตนวัตกรรม” ของ NIA สะพานเชื่อมไทย สู่เศรษฐกิจในระดับสากล” จากเว็บไซต์ NIA
- รายงานข่าวเรื่อง ““เอ็นไอเอ” รุกการทูตนวัตกรรมไทย-ฝรั่งเศส โมดิฟายด์ไทยสู่ประเทศแห่งนวัตกรรม ดันสตาร์ทอัพไทยสู่ลงทุนระดับโลก” จากเว็บไซต์สยามรัฐ













