เข้าใจแนวคิด การทูตนวัตกรรม สะพานเชื่อมไทย สู่เศรษฐกิจฐานนวัตกรรมในระดับโลก

การทูต มีความหมายสื่อไปในทางการใช้ศิลปะและทักษะการเจรจา สนทนา สื่อสาร เพื่อเชื่อมสัมพันธไมตรีระหว่างกัน ให้มีความสัมพันธ์ด้านต่างๆ ที่แต่ละประเทศมีต่ออีกประเทศหนึ่ง โดยจะมีข้อตกลงที่เป็นลายลักษณ์อักษร และเมื่อนำมารวมกับคำว่า “นวัตกรรม” เป็น การทูตนวัตกรรม ย่อมหมายถึง การใช้นวัตกรรมเป็นเครื่องมือในการสื่อสาร เพื่อสร้างความเข้าใจกับนานาประเทศถึงศักยภาพที่ประเทศไทยมีในด้านการคิดค้น การปรับใช้ นวัตกรรมและเทคโนโลยีในด้านต่างๆ

โดยที่ผ่านมา สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ NIA ได้ขับเคลื่อนแนวคิด การทูตนวัตกรรม มาอย่างต่อเนื่อง โดยนำไปปรับใช้จริงเพื่อสร้างผลลัพธ์ที่ทำให้เกิดการเชื่อมโยงกับนักลงทุนที่สนใจการทำธุรกิจนวัตกรรมกับภาคเอกชนไทย และการเพิ่มพูนศักยภาพในการแข่งขันระดับสากลให้แก่ภาคธุรกิจนวัตกรรมด้วยการสรรหาความร่วมมือกับนักทุนและบริษัทข้ามชาติมาร่วมลงทุนและจัดตั้งธุรกิจกับสตาร์ทอัพไทย

ดร.พันธุ์อาจ ชัยรัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน)

รู้จัก การทูตนวัตกรรม กลไกสำคัญย้ำศักยภาพความเป็น ประเทศนวัตกรรม ของไทย

สำหรับรายละเอียดของการดำเนินงานตามแนวทางนี้ ดร.พันธุ์อาจ ชัยรัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) ได้เคยอธิบายไว้ว่า “ที่ผ่านมา NIA จะเน้นการเป็นศูนย์กลางในด้านการพัฒนาระบบนวัตกรรม การให้คำปรึกษา และการให้ทุนสนับสนุน ซึ่งในก้าวต่อไป NIA เล็งเห็นความสำคัญในการขยายบทบาทในการเป็น “สะพานเชื่อม” ระหว่างหน่วยงานพันธมิตร นวัตกร และผู้ประกอบการ”
“โดยเครื่องมือที่จะนำมาขับเคลื่อนภารกิจนี้ คือ กรอบแนวคิด “การทูตนวัตกรรม” ที่อาศัยพื้นฐานความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์กับหน่วยงานที่มีศักยภาพทางนวัตกรรมทั่วโลกมายกระดับความเป็นสากลของนวัตกรรมไทย และพัฒนาภาพลักษณ์ประเทศให้ก้าวสู่การเป็น “ประเทศแห่งนวัตกรรม” ในสายตาของประชาคมโลก ภายใต้บริบทการพัฒนา “การทูตนวัตกรรม” NIA ได้กำหนดกรอบการดำเนินงานวิเทศสัมพันธ์ออกเป็น 4 ขั้นตอน
  1. การสำรวจและสื่อสารผ่านข้อมูล เพื่อนำไปสู่การมองหาโอกาสการพัฒนาความร่วมมือ การโน้มน้าวและส่งเสริม ด้วยการสื่อสารเชิงลึก
  2. การสร้างความเชื่อถือ เพื่อมองหาโอกาสและประโยชน์ร่วมกันบนฐานความร่วมมือที่พัฒนา
  3. การปลูกฝังและสร้างความร่วมมือ ซึ่งอาจอยู่ในลักษณะข้อตกลงความร่วมมือในลักษณะ MOU หรือการดำเนินโครงการหรือกิจกรรมร่วมกัน
  4. การกระตุ้นและขยายผลไปสู่วงกว้าง หรือไปสู่กลุ่มเป้าหมายอื่นที่เกี่ยวข้องเพื่อต่อยอดเชิงคุณค่าและมูลค่า และผลักดันนวัตกรรมให้เป็นที่ยอมรับมากขึ้น
และถ้าพิจารณาตามการวางกรอบยุทธศาสตร์ NIA ได้มุ่งเป้าหมายไปใน 3 ด้านหลัก
  • G2G (Government to Government)
คือ รูปแบบการทูตนวัตกรรมที่มีกลุ่มเป้าหมายเป็นองค์กรรัฐบาลหรือองค์กรนานาชาติ ซึ่งมีความคล้ายคลึงกับการทูตในรูปแบบเดิม แต่จะมุ่งโฟกัสไปที่การพูดคุยทั้งแบบร่วมมือกันเป็นกลุ่มในหลายๆ ประเทศ (พหุภาคี) และแบบที่ร่วมมือเฉพาะใน 2 ประเทศ (ทวิภาคี) ที่ต้องการพัฒนามิติทางนวัตกรรมของกันและกัน
แล้วทั้ง 2 รูปแบบนี้มีความแตกต่างกันอย่างไร ความสัมพันธ์ระหว่างภาครัฐแบบพหุภาคี จะมีแนวทางชัดเจนไปที่การเข้าร่วมงานประชุมหรืองานสัมมนาระดับนานาชาติ ไปจนถึงการสร้างความสัมพันธ์กับองค์กรระหว่างประเทศ เช่น องค์การทรัพย์สินทางปัญญาแห่งโลก สำนักงานโครงการพัฒนา โดยมีแผนเพื่อส่งเสริมภาพลักษณ์ของประเทศไทยให้เป็นที่รู้จัก อีกทั้งจากการพบปะพูดคุยจึงทำให้มีข้อมูลและข้อเสนอแนะเพื่อนำมาต่อยอดให้เกิดเป็นการพัฒนา
ในขณะที่แบบทวิภาคีนั้นจะเน้นไปที่การจัดทำแบบข้อตกลงกับรัฐบาลต่างชาติ เช่น บันทึกความเข้าใจ (Memorandum of Understanding:  MOU) ให้เกิดเป็นการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ สร้างเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานด้านนวัตกรรม และสถาบันอุดมศึกษาในประเทศนั้นๆ

  • G2I (Government to Investor)
เป็นการขยับเป้าหมายมาสู่การสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างรัฐบาลกับเครือข่ายนักลงทุนต่างชาติที่สนใจทำธุรกิจร่วมกับประเทศไทย โดยมีกระทรวงการต่างประเทศให้ความร่วมมือในการประสานงาน แน่นอนว่าจากเป้าหมายที่เน้นสื่อสารไปยังกลุ่มนักลงทุนเป็นหลัก ก็เพื่อเปิดโอกาสไปสู่การจับคู่ทางธุรกิจ ช่วยให้หน่วยงานต่างๆ ในไทยสามารถเข้าถึงแหล่งเงินลงทุนจนสามารถขยายโอกาสการเติบโตไปได้อีกมหาศาล
และหากต้องการให้นักลงทุนต่างชาติมีความมั่นใจในศักยภาพ เราจึงยังคงต้องนำเสนอภาพลักษณ์ของนวัตกรไทยให้เป็นที่ประจักษ์ด้วยเช่นกัน ซึ่งอาจเป็นไปได้ทั้ง การจัดนิทรรศการ การนำเสนอสินค้าหรือความสำเร็จในงานประชุมต่างๆ เพื่อที่จะแสดงให้พวกเขาเห็นภาพว่าในอนาคตมีแนวโน้มจะได้ประโยชน์อะไรบ้างจากการลงทุน

บริหารธุรกิจ

  • G2S (Government to Startup)
เป็นการทูตที่จะเข้าไปสร้างความสัมพันธ์ระหว่างภาครัฐและหน่วยงานสตาร์ทอัพ โดยการทูตรูปแบบนี้จะมีเป้าหมายเพื่อดึงดูดหน่วยงานข้ามชาติ ให้มามีบทบาทในการพัฒนาหน่วยงานหรือภาคธุรกิจของไทย ผ่านการแลกเปลี่ยนข้อมูล แบ่งปันความรู้ รวมไปถึงผนึกกำลังสร้างสรรค์นวัตกรรมจากสตาร์ทอัพและหน่วยงานต่างชาติที่โดดเด่นในด้านต่างๆ
ทั้งนี้ การได้สร้างความร่วมมือกับหน่วยงานสตาร์ทอัพนี้ ไม่เพียงช่วยให้เกิดการสื่อสารโดยตรงจากผู้ประกอบการที่มีศักยภาพ หรือมีวิสัยทัศน์ในการทำธุรกิจ แต่ยังสามารถนำมาเป็น Case Study ศึกษาแนวทางความสำเร็จ รวมไปถึงหนทางในการรับมือกับอุปสรรคที่เคยเจอก่อนหน้า ช่วยให้สามารถเห็นวิธีการต่อยอดธุรกิจอย่างเป็นรูปธรรม ผลักดันให้ไทยเป็นศูนย์กลางสตาร์ทอัพในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก่อนจะไปเติบโตยังระดับโลกอย่างมีประสิทธิภาพ
จากเป้าหมายที่ต้องการผลักดันประเทศไทยสู่การเป็น “ชาติแห่งนวัตกรรม” ผ่าน 3 รูปแบบการทูตนวัตกรรม นี้เอง ที่สามารถส่งเสริมภาพรวมทั้งประเทศให้เกิดการพัฒนา ภายใต้การดำเนินงานระหว่างผู้คนทุกระดับ เป็นการช่วยปลุกพลัง แสดงศักยภาพของผู้ประกอบการไทยต่อสายตาคนทั่วโลกอย่างแจ่มชัด จนเกิดเป็นโอกาสในการแลกเปลี่ยนบุคลากร องค์ความรู้ ทักษะความสามารถ และการสนับสนุนทางด้านเงินทุน เพื่อเพิ่มพูนความสามารถทางนวัตกรรมและสร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจให้กับประเทศต่อไปได้อีกในอนาคต

แชร์ความสำเร็จการใช้ การทูตนวัตกรรม เบิกทางสู่ความร่วมมือกับฝรั่งเศส เสริมเศรษฐกิจฐานนวัตกรรมให้แข็งแกร่งและโตได้ต่อเนื่อง

หนึ่งในตัวอย่างของการใช้ การทูตนวัตกรรม เป็นใบเบิกทางสู่การเจรจาและสร้างเข้าใจในศักยภาพของประเทศไทย โดยเฉพาะในด้านของผู้ประกอบการและสตาร์ทอัพไทย เกิดขึ้นเมื่อปี 2565 กับความตั้งใจของ NIA ในการเดินหน้าฟื้นฟูเศรษฐกิจฐานนวัตกรรมหลังสถานการณ์การระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 เริ่มคลี่คลายผ่าน 4 เครือข่ายพันธมิตรทั้งภาครัฐ เอกชน และองค์กรนานาชาติ จากสาธารณรัฐฝรั่งเศส
เช่น France’s Public Investment Bank (Bpifrance) องค์กรสนับสนุนสตาร์ทอัพของฝรั่งเศส “La French Tech” ศูนย์บ่มเพาะสตาร์ทอัพ “Station F” บริษัท สตาร์เบิร์สท และองค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ หรือ OECD เพื่อยกระดับความสามารถด้านนวัตกรรมของประเทศไทยในหลากหลายมิติ พร้อมแสวงหาโอกาสต่อยอดการลงทุนและขยายตลาดใหม่ให้กับสตาร์ทอัพและผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะในด้านเทคโนโลยีเชิงลึก ซึ่งเป็นเทรนด์ที่น่าจับตามองสำหรับการสร้างสรรค์ธุรกิจนวัตกรรมให้แข่งขันได้ในตลาดโลก
ในครั้งนั้น ดร.พันธุ์อาจ ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า “กิจกรรมด้านการเงินและการลงทุนในธุรกิจนวัตกรรมเป็นประเด็นหนึ่งที่ช่วยขับเคลื่อนและผลักดันประเทศไทยให้ก้าวสู่ “ประเทศแห่งนวัตกรรม” ดังนั้น NIA จึงเริ่มแสวงหาโอกาสและการสนับสนุนรูปแบบใหม่จากหน่วยงานพันธมิตรทั้งในและต่างประเทศ เพื่อให้มิติทางนวัตกรรมแต่ละด้านของประเทศไทยมีการเติบโตที่ดีขึ้น”

การหารือกับสาธารณรัฐฝรั่งเศสซึ่งเป็นหนึ่งในประเทศชั้นนำด้านนวัตกรรมของโลกจึงเกิดขึ้น เพราะฝรั่งเศสมีความโดดเด่นในด้านการสนับสนุนงานวิจัยและพัฒนาจากภาครัฐ การขับเคลื่อนสังคมและเศรษฐกิจที่มีความเป็นดิจิทัลอย่างเต็มรูปแบบ รวมถึงเป็นประเทศที่เอื้อต่อการลงทุนของสตาร์ทอัพและกลุ่มบริษัทนวัตกรรม”
โดยในเดือน มิถุนายน ปี 2565 ได้มีการลงนามหนังสือแสดงเจตจำนงร่วมกับ France’s Public Investment Bank (Bpifrance) เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนการเงินและการลงุทนแก่สตาร์ทอัพและผู้ประกอบการทั้งในไทยและฝรั่งเศสในการพัฒนาธุรกิจด้านเทคโนโลยีเชิงลึก ภายในระยะเวลา 5 ปี ครอบคลุม 3 ประเด็น
  1. การแลกเปลี่ยนข้อมูลการเงินและการลงทุนในธุรกิจนวัตกรรม
  2. การพัฒนาโครงการความร่วมมือด้านการลงทุนร่วมกัน
  3. การส่งเสริมความร่วมมือด้านการพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูงหรือดีพเทคซึ่งเป็นกลุ่มนวัตกรรมที่มีโอกาสในการสร้างมูลค่าสูงสำหรับประเทศไทย
ทั้งนี้ NIA ยังได้เข้าร่วมงานประชุมสมัชชาใหญ่ขององค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ (OECD) โดยได้ร่วมเสนอและแลกเปลี่ยนมุมมองการพัฒนาระบบนิเวศนวัตกรรมวิสาหกิจเริ่มต้นของประเทศไทย ใน 4 ประเด็น ได้แก่
  1. การดำเนินการของคณะกรรมการส่งเสริมวิสาหกิจเริ่มต้นแห่งชาติ
  2. การสนับสนุนการจัดซื้อจัดจ้างของภาครัฐที่ใช้ผลิตภัณฑ์ของวิสาหกิจเริ่มต้นในประเทศ
  3. การสร้างเครือข่ายการพัฒนาวิสาหกิจเริ่มต้นภายในมหาวิทยาลัย
  4. การสร้างความร่วมมือด้านนวัตกรรมระหว่างประเทศ รวมถึงการหารือกับ OECD ถึงการส่งเจ้าหน้าที่ไปปฏิบัติหน้าที่ ณ สำนักงานของ OECD เป็นระยะเวลา 1 ปี เพื่อเสริมสร้างความสามารถของบุคลากรให้เรียนรู้เกี่ยวกับการทำงานขององค์การระหว่างประเทศ
และท้ายที่สุด ยังมีการร่วมสนับสนุนการจัดกิจกรรมเนื่องในปีแห่งนวัตกรรมไทย – ฝรั่งเศส 2566 (TH-FR Year of Innovation 2023) ของสถานเอกอัครราชทูตทั้งสองประเทศ เพื่อนำ “นวัตกรรม” ไปเป็นประเด็นหลักในการขับเคลื่อนความร่วมมือของทั้งสองประเทศต่อไป

ที่มา :


แนวคิดการพัฒนานวัตกรรมในหลากหลายมิติ

Deep Tech จะช่วยพลิกโฉมให้ไทยเป็นประเทศพัฒนาแล้ว และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันบนเวทีโลกได้อย่างไร

Future Food อีกหนึ่งเรือธง 12 S-Curve