บทบันทึกเส้นทางและประสบการณ์การรื้อสร้างการศึกษา (ตอนที่ 5) ก้าวแรกของการสร้างการศึกษารับการลงทุนยุคใหม่ใน EEC!!!

EEC หรือ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก เป็นพื้นที่การลงทุนยกระดับการพัฒนาประเทศตามพระราชบัญญัติเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (พรบ. อีอีซี) ใน 3 จังหวัด (ระยอง ชลบุรี ฉะเชิงเทรา) เมื่อ 16 พฤษภาคม 2561 เพื่อหนุนสร้างการลงทุนพัฒนา 12 อุตสาหกรรมสู่โลกใหม่ ปรับฐานนวัตกรรม-เทคโนโลยีการผลิตและบริการ ให้ประเทศก้าวออกจากอุตสาหกรรมยุคเก่าที่วิ่งวนอยู่แค่ 2.0!


การปรับฐานการพัฒนา-การลงทุนครั้งใหม่นี้ จำเป็นต้องสร้างการศึกษา-พัฒนาคน ยกระดับสมรรถนะสู่อุตสาหกรรม 4.0 ที่สามารถจะตอบโจทย์การผลิตและบริการในอุตสาหกรรมเป้าหมายตามนโยบายรัฐฯที่วางไว้ เพื่อรองรับ “เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก” หรือ อีอีซี!!!
การปฏิบัติการงานสร้างคน-ปรับการศึกษา-พัฒนาบุคลากรครั้งใหม่นี้ เริ่มจาก “สร้างเครือข่ายความร่วมมือ” ระหว่างบุคลากร กลุ่ม และสถาบันการศึกษาใน EEC ที่พบว่าโลกของการงานใหม่มีทักษะความรู้ในเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่ต่างไปจากโลกใบเก่ามาก และระบบการศึกษากำลังถูกดิสรัปชั่น!
ก้าวแรกของการสร้างเครือข่ายที่สำคัญคือ การสร้างความเข้าใจร่วมให้เห็นภาพรวมและเชื่อมประสานสถาบันการศึกษาเข้ากับภาคการผลิตจริง-โรงงานอุตสาหกรรม เพื่อเปิดพื้นที่พบปะ-แลกเปลี่ยนเรียนรู้ในสนามการงานจริง-ในโรงงาน เพื่อศึกษาถึงทักษะที่เปลี่ยนไปและวางแนวทางปรับสร้างทักษะ-ความรู้-สมรรถนะใหม่ให้สอดรับงานยุคใหม่ ด้วยการสร้างประสบการณ์ผ่านกระบวนการเรียนรู้ใหม่ในการศึกษาที่ปรับสร้างขึ้น

EEC HDC การศึกษา

ในการทำงานครั้งนี้มี คณะทำงานประสานงานพัฒนาบุคลากรและการศึกษา หรือ EEC HDC เป็นแกนหลักของการขับเคลื่อนงาน! มีเป้าหมายในการปรับฐานการอาชีวะศึกษาและอุดมศึกษาเพื่อสร้างการศึกษา-สร้างคน-สร้างทรัพยากรมนุษย์ให้ตอบโจทย์การลงทุน-ความก้าวหน้าใหม่ โดยเฉพาะด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมชั้นสูง รวมถึงช่างเทคนิคยุค 4.0! ซึ่งงานสร้างเครือข่ายนี้มีการขยายผลอย่างกว้างขวางรวดเร็ว เกิดจากแรงบันดาลใจของคณะทำงานฯที่มุ่งสร้างบ้านเกิดเมืองนอนร่วมกับเพื่อนพ้องน้องพี่ในระบบการศึกษาที่เห็นความล้มเหลว-ไร้อนาคตของระบบการศึกษาที่เป็นอยู่!
การเชื่อมประสานการศึกษาที่ความร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรมนั้น มีนัยสำคัญในการมุ่งยกระดับสมรรถนะให้สอดคล้องกับโลกของการงานที่เปลี่ยนไป! ด้วยว่าภาคอุตสาหกรรมนั้นเป็น“ของจริง”ที่เคลื่อนอยู่ในคลื่นความก้าวหน้ายุคใหม่ เป็นโหมดการผลิตและบริการที่เคลื่อนไหวอยู่ในระบบตลาดจริง-มีการต่อสู้ปรับตัวตามมาตรฐานการผลิต-มาตรฐานสินค้ามาอย่างต่อเนื่อง…เป็นกลุ่มที่สร้างเศรษฐกิจจริง!
พื้นฐานการจัดการศึกษา-การพัฒนาคนยุคใหม่ จำเป็นต้องปรับสร้างการเรียนการสอนให้ตอบโจทย์ความต้องการของทักษะและการงาน-การมีงานทำจริง ผสมผสานการทำงานกับการเรียนเข้าเดียวกัน เช่นบทเรียนในการพัฒนาระบบทวิภาคีของเยอรมนี ญี่ปุ่น หรือสิงค์โปร์ ฯ เป็นต้น โดยที่การสร้างคนและสร้างการศึกษาใหม่ต้องดึงให้ระบบการศึกษาก้าวพ้นจากกับดักความสูญเปล่าทางการศึกษาในแบบที่กำลังผลิตบัณฑิตตกงานปีละกว่า 400,000 คน ที่เป็นความสูญเปล่ามหาศาลซึ่งไม่อาจสร้างความก้าวหน้าใหม่ในโลกอุตสาหกรรม 4.0 ได้!

วิทยาลัยเทคนิคสัตหีบ

ย้อนดูการ “สร้างคน-สร้างการศึกษา” ช่วงการเปลี่ยนประเทศจากเกษตรกรรมสู่อุตสาหกรรมตามโครงการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งตะวันออกหรืออีสเทิร์นซีบอร์ดตั้งแต่ปี 2525 ที่ชายฝั่งจังหวัดระยอง ในครั้งกระนั้น ดร.เสนาะ อูนากูล ได้ประสานความร่วมมือกับกลุ่มประเทศยุโรป เยอรมัน และออสเตรีย จัดตั้ง “วิทยาลัยเทคนิคไทย-ออสเตรีย” หรือ วิทยาลัยเทคนิคสัตหีบ ขึ้นเป็นสถาบันที่ผลิตบุคลากรในการยกระดับประเทศสู่ภาคอุตสาหกรรม ต่อมาขยายความร่วมมือกับเยอรมนีสร้างวิทยาลัยเทคนิคไทย-เยอรมันขึ้นอีกหลายแห่ง ฯ
ส่วนระดับการศึกษที่สูงกว่าที่ต้องการวิศวกรและสาขาอื่นๆ ได้จัดตั้ง “มหาวิทยาลัยบูรพา” ผลิตบัณฑิตป้อนสู่อุตสาหกรรม มี 3 คีย์แมนผู้มีบทบาทสำคัญที่ขับเคลื่อนอุตสาหกรรมยุคอีสเทอร์นซีบอร์ด 3 ท่านคือ ดร.เสนาะ อูนากูล ดร.สาวิต โพธิวิหก และ นายไพโรจน์ เปี่ยมพงศ์ศานต์ ร่วมจัดตั้งมหาวิทยาลัยบูรพาขึ้นภายใต้การสนับสนุนจากนายกรัฐมนตรี พลเอก.เปรม ติณสูลานนท์ นับเป็นอีกตำนานของการสร้างคน-สร้างการศึกษา!!!

ม.บูรพา

โลกประจักษ์ชัดว่า “ความก้าวหน้าในการพัฒนาประเทศ” จะขึ้นกับ “คน” ซึ่งเป็นทรัพยากรมนุษย์ที่สำคัญ โดยการศึกษาที่มีคุณภาพจะเป็นเครื่องมือปรับสร้างความเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ! ระบบการศึกษาและการสร้างเรียนรู้ของสังคมเป็นกลไกการขับเคลื่อนสร้างคน-ทรัพยากรที่สำคัญกว่าสิ่งใดทั้งสิ้น บ้านเมืองที่มีการปรับตัวเปลี่ยนแปลงแข่งขันนั้นจำเป็นต้องมีทุนมนุษย์และมีศักยภาพการศึกษาที่แข็งแกร่งที่ตอบโจทย์ความเปลี่ยนแปลงก้าวหน้าในระบบการผลิต-บริการและเศรษฐกิจ สังคม การพัฒนาคุณภาพชีวิตให้เกิดขึ้นจริงได้!
การพัฒนาคนและระบบการศึกษาไทยก็ไม่อาจหนีจากกติกาพื้นฐานนี้ได้ คงต้องยอมรับว่าการศึกษาไทยนั้นไม่มีการเปลี่ยนแปลงมานาน เหมือนถูกแช่แข็งด้วยระบบการจัดการ ความรู้ หลักสูตร และระเบียบบริหารราชการมาตลอด วิธีคิดและกระบวนการขับเคลื่อนการศึกษาทั้งระบบเป็นวิสัยทัศน์ของโลกอุตสาหกรรมยุคเก่าที่ตอบโจทย์การจัดการองค์กรที่ใช้แรงงานและสติปัญญาของคนเป็นหลัก หรือ labor intensive! เป็นระบบการศึกษาที่ถูกควบคุมอุ้มชูเลี้ยงดูโดยระบบราชการแบบสุดขั้วอย่างต่อเนื่องมาเกือบศตวรรษ!
ถ้าจำแนกแยกแยะชีวะพันธุ์การศึกษาไทยก่อนการขยับปรับเปลี่ยนวันนี้ อาจพบคุณลักษณะของการศึกษาดังนี้คือ หนึ่ง การศึกษาไทยเป็นมรดกความคิดที่สืบทอดมาแต่โลกยุคเก่า-การศึกษารับใช้เจ้านาย ความเคลื่อนไหวในโลกยุคใหม่ของการศึกษาไทยนั้น มีความพยายามปรับตัว-สร้างการเปลี่ยนผ่านช่วงต้นทศวรรษ พ.ศ 2530 ที่มีการปฏิรูปการศึกษาต่อเนื่องถึง 2 ทศวรรษ แต่ผลลัพธ์ที่ได้กลับล้มเหลว! ได้แค่กรอบโครงสร้างการบริหาร-การเพิ่มตำแหน่ง-อัตราผู้บริหารครูอาจารย์ในกระทรวงฯ กับระบบที่บิดเบี้ยว-พิกลพิการ-ไม่ตอบโจทย์โลกของการศึกษาที่มีภาระบทบาทในการขับเคลื่อนพัฒนาสร้างประเทศ-ชุมชน และผู้คน-ทรัพยากรมนุษย์ที่สำคัญต่อบ้านเมืองอย่างจริงจัง ระบบการศึกษาตกวนอยู่ในหลุมพรางของระบบราชการที่หยุมหยิม-รุ่มรวยกฎระเบียบแต่ไร้ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์! ที่สำคัญคือเคลื่อนไปคนละทิศละทางกับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมที่เป็นจริง ส่วนที่เป็นความก้าวหน้าก็ลอกเลียนตะวันตกมาอย่างเกาะติดแน่น-เหมือนเป็นทาสความคิดตะวันตก ที่มีไว้ใช้โอ้อวดหรือเหยียบย่ำคนที่เห็นต่าง-ไม่เดินตามความคิดตำรับตำราเยี่ยงนั้น เท่านั้นเอง!!!
สอง กระบวนการการศึกษาและการเรียนรู้มีสภาวะแปลกแยกจากสำนึกวัฒนธรรม การรับรู้ และจิตวิญญาณของผู้คน-ชุมชน-สังคม หลักการสำคัญของการศึกษามีสภาพเป็นกระบวนการท่องบ่น-ท่องจำ ที่ยัดเยียดจากบน-ลง-ล่าง ตอบโจทย์การหล่อหลอมกล่อมเกลาทางสังคมแบบมุ่งปริญญา! ที่มีวุฒิการศึกษาและสถาบันการศึกษาเป็นอาภรณ์สำหรับแต่งตัว-ยกตนในสังคม แต่ขาดความรู้ความสามารถจริง! จิตวิญญาณของกระบวนการเรียนรู้ไม่ผูกโยงกับความคิดริเริ่มสร้างสรรค์-สำนึกรับผิดชอบสังคมและการสร้างอนาคต ขาดความตระหนักในการค้นคว้านวัตกรรมความก้าวหน้าของเทคโนโลยี จนทำให้ผู้คนในสังคมมีวิธีคิดแบบผู้ใช้-ผู้ซื้อ-ผู้บริโภคเป็นหลักตลอดมา จึงเป็นผู้เผชิญโลกของการเปลี่ยนแปลงในฐานะผู้บริโภคเป็นสำคัญ!
สาม “ทรัพยากรคนในระบบการศึกษา”และ “โลกแวดล้อมของการศึกษา” มีวิสัยทัศน์ วิธีคิดพื้นฐาน การบริหารจัดการ และการปฏิบัติการแบบโลกเก่า-ยึดโยงกับระบบราชการหรือเลียนลอกระบบราชการเป็นสำคัญ การบริหารจัดการและสิ่งแวดล้อมจะเน้นความสำคัญเรื่องอำนาจและตำแหน่ง มากกว่าการใช้สติปัญญาความรู้ หรือ การเข้าถึง-มองเห็นโลกการเปลี่ยนแปลงและความก้าวหน้าที่เป็นจริง เมื่อเผชิญความเปลี่ยนแปลงที่ท้าทาย-ก้าวหน้าของเทคโนโลยีนวัตกรรม ก็ขาดความรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงไม่มีขีดความสามารถในการบริหารจัดการ มักใช้วาทกรรมเอาตัวรอดไปเรื่อยๆ และจำนวนไม่น้อยก็ต่อต้านไม่ยอมรับความเปลี่ยนแปลง เนื่องจากทิศทางความก้าวหน้าเปลี่ยนแปลงมักขัดกับระบบบริหารจัดการที่ยึดโยงกับตำแหน่งและอำนาจที่ครองอยู่ ขาดความคิดสร้างสรรค์ ความสามารถในการปรับตัวในกระแสโลกที่เปลี่ยนแปลงเร็ว-ต่อเนื่อง โดยเฉพาะกับโลกของเทคโนโลยีในยุคอุตสาหกรรม 4.0!!! ซึ่งคุณลักษณะสำคัญของบุคลากรด้านการศึกษาและสิ่งแวดล้อมในระบบการศึกษาดังกล่าว นับเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการปรับตัวขัดขวางการพัฒนาและการเปลี่ยนแปลงยิ่ง!

สี่ องค์ประกอบอื่นๆ ของระบบการศึกษาไทย จะพบว่าโครงสร้างของระบบการศึกษาที่มีปฏิสัมพันธ์กับสังคมและผู้คนนั้น มีโครงสร้างแบบสั่งการ-บนลงล่าง-ปิดกั้นความคิด-ความเปลี่ยนแปลง  เป็นระบบที่ยึดโยงกับอำนาจรวมศูนย์แบบตายตัว การบริหารจัดการปรับตัวลำบาก องค์กรการศึกษาและสถาบันการศึกษาจึงมักเต็มไปด้วยความขัดแย้งภายในทุกระนาบ เป็น “สนิมเกิดแต่เนื้อในตน” ของระบบการศึกษาที่ล้าหลัง ซึ่งต้องพึงขจัดให้หมดไป! เป็นภาพรวมของปฏิสัมพันธ์ของสังคมมูลนายที่ไม่มีผลผลิตตอบโจทย์ความก้าวหน้าเปลี่ยนแปลง! ทำให้การศึกษาจึงถูกประท้วงต่อต้านขึ้นหลากทุกมิติ-ทุกระดับในช่วงเวลาของการเปลี่ยนผ่านสู่โลกใบใหม่!!!
นี่คือภาพสรุปด้านที่เป็นปัญหาอุปสรรค์ของคุณลักษณะ-ตัวตนของระบบการศึกษาไทยที่ป่วยไข้พิกลพิการ ต้องการการเยียวยาแก้ไขด่วน! การเริ่มสร้างการศึกษาใน อีอีซี จึงเผชิญกับโจทย์ใหญ่ที่มีความซับซ้อนและอุปสรรค์ปัญหาในตัวมันเอง โดยที่การรื้อสร้างระบบการศึกษาใหม่จำเป็นต้องเริ่มจากจุดเล็กๆ ที่เป็นไปได้ และค่อยๆ ก่อสานความร่วมมือระหว่างภาคอุตสาหกรรม-กลุ่มการงานที่ก้าวหน้า เพื่อประสานงานร่วมมือสร้างการเปลี่ยนแปลงให้กับสถาบันการศึกษาและระบบการศึกษาโดยรวมในการผลิตสร้างคนยุคใหม่! ทั้งในแง่ของความคิดพื้นฐาน วิสัยทัศน์ จนถึงหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอนในห้องเรียน-ในสนามงานจริง เพื่อก้าวออกจากโลกที่ล้าหลังมากด้วยมายาคติที่ครอบงำผู้คน-ระบบอยู่ทุกวันนี้ ให้เข้าสู่โลกใบใหม่ที่รองรับนวัตกรรม เทคโนโลยี และความเปลี่ยนแปลงของโลกใบใหม่ยุค 4.0!

(* หมายเหตุ: ขอกราบขอบคุณอย่างสูงต่อ ดร.เสนาะ อูนากูล ดร.สาวิต โพธิวิหค และ คุณณไพโรจน์ เปี่ยมพงษ์ศานต์ ที่ได้พบปะพูดคุย-ให้ข้อมูลและนำชื่อท่านมากล่าวในบทความนี้)


 

 

เรื่อง : Apichatology


เส้นทางการพัฒนาการศึกษารูปแบบใหม่ในพื้นที่ EEC

บทบันทึกเส้นทางและประสบการณ์การรื้อสร้างการศึกษา (ตอนที่ 4) ปฐมบทในเส้นทางรื้อสร้างการศึกษา-สร้างคนรับการลงทุนยุคใหม่!!!

บทบันทึกเส้นทางและประสบการณ์การรื้อสร้างการศึกษา (ตอนที่ 3) ค้นหาเป้าหมายปลายทาง: ปฏิบัติการสร้างการศึกษา-สร้างคนในคลื่นความเปลี่ยนแปลงใหม่!!!

บทบันทึกเส้นทางและประสบการณ์การรื้อสร้างการศึกษา (ตอนที่ 2) ความคิดที่เผชิญสภาพการศึกษาที่ต้องฝ่าสู่โลกใบใหม่…Future is Now!!!