จากนวัตกรรม ‘ข้าวลดโลกร้อน’ สู่ ‘ข้าวคาร์บอนต่ำ’ สร้างมูลค่าเพิ่มให้เกษตรกรไทย

รู้หรือไม่ว่าการทำนา ปลูกข้าว ด้วยวิธีแบบดั้งเดิม ก็มีส่วนทำให้ “โลกร้อน” ได้ด้วย เพราะถ้านึกถึงการปลูกข้าว ภาพจำของหลายคนคงไม่พ้นภาพนาข้าวที่มีน้ำขังอยู่ตลอดเวลา ทั้งที่ในความเป็นจริงแล้ว “ข้าวไม่ใช่พืชที่ต้องแช่อยู่ในน้ำตลอดเวลา”

ดังนั้น การปลูกข้าวที่มีน้ำขัง จะทำให้เกิดเศษซากพืชปริมาณมาก และเมื่อย่อยสลายแบบไร้อากาศจะเกิดก๊าซมีเทน หนึ่งในก๊าซเรือนกระจกที่เป็นสาเหตุของภาวะโลกร้อน และไทยยังเป็นหนึ่งในผู้ผลิตข้าวรายใหญ่ของโลก มีเกษตรกรกว่า 30 ล้านคน ดังนั้นการปล่อยก๊าซคาร์บอนในภาคการเกษตรของไทยจึงเป็นเรื่องสำคัญที่มองข้ามไม่ได้ นี่เองคือต้นทางที่ทำให้เกิดการคิดค้น ข้าวลดโลกร้อน ที่ต่อยอดสู่ ข้าวคาร์บอนต่ำ ที่ในตอนนี้สร้างรายได้เพิ่มให้เกษตรกรไทยได้อย่างน่าสนใจ

ปลูกข้าวด้วยนวัตกรรมใหม่ ลดโลกร้อนได้อย่างไร?

ในปัจจุบัน ข้าวลดโลกร้อน เกิดขึ้นในสังคมเกษตรกรไทยอย่างเป็นรูปธรรมแล้วที่ วิสาหกิจชุมชนแปลงใหญ่เกษตรสมัยใหม่ ต.เดิมบาง อ.เดิมบางนางบวช จ.สุพรรณบุรี ซึ่งได้รับการถ่ายทอดองค์ความรู้การทำนาที่ไม่ให้น้ำขังด้วยวิธี “ทำนาเปียกสลับแห้ง” ภายใต้โครงการ ไทยไรซ์ นามา (Thai Rice NAMA) ซึ่งเป็นความร่วมมือหลักระหว่างกระทรวงเกษตรและสหกรณ์และองค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) ประจำประเทศไทย
โดยปรับเปลี่ยนกระบวนการผลิตข้าว ใช้เทคโนโลยี 4 ประเภทในการปรับหน้าดิน ลดการใช้น้ำ ใช้ปุ๋ยในปริมาณที่เหมาะสมและจัดการฟางข้าว ทั้งนี้ การทำนาเปียกสลับแห้งจะไม่ปล่อยให้น้ำขังอยู่ในพื้นที่นาตลอดเวลา ช่วยลดการใช้น้ำในการเพาะปลูก สามารถเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและช่วยลดปริมาณก๊าซมีเทนที่ปล่อยสู่ชั้นบรรยากาศ ซึ่งก๊าซมีเทนทำให้โลกร้อนขึ้นมากกว่าคาร์บอนไดออกไซด์ถึง 27 เท่า ซึ่งการทำนาแบบเปียกสลับแห้ง ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลงได้ราว 30% เทียบกับวิธีทำนาปกติ จึงเรียกว่า “นาข้าวลดโลกร้อน”

นอกจากนี้ โครงการ Thai Rice NAMA มีแปลงทดลองปลูกอยู่ในพื้นที่จังหวัดสุพรรณบุรี และยังมีอีก 5 จังหวัด คือ ชัยนาท อ่างทอง สิงห์บุรี พระนครศรีอยุธยา ปทุมธานี ครอบคลุมพื้นที่กว่า 2.8 ล้านไร่ เป้าหมายเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและการทำนาแบบลดปล่อยก๊าซเรือนกระจก
โดยใช้วิธีปลูกข้าวแบบเปียกสลับแห้ง คือตอนข้าวตั้งท้อง เอาน้ำออกจากนาให้หมด นอกจากข้าวไม่ตายแล้ว ตรงกันข้ามยังให้ผลผลิตต่อไร่เพิ่มขึ้น 20-30% และใช้ปริมาณน้ำน้อยลงครึ่งหนึ่ง ลดพลังงานสูบน้ำทำให้ปริมาณก๊าซเรือนกระจกหรือก๊าซมีเทนที่เกิดขึ้นหายไป 70% ตอนนี้มีบริษัทอเมริกันมาซื้อคาร์บอนเครดิตแล้ว
จากชาวนาเดิมบางนางบวช ขายได้ 400 บาทต่อไร่ ปลูกปีละ 2 รอบ ชาวนาได้เงิน 800 บาทต่อไร่ ต่อไปกำลังจะขอสนับสนุนเงินจากกองทุนภูมิอากาศสีเขียว Thai Rice ECF เพื่อขยายเป็น 21 จังหวัด ตั้งเป้าลดก๊าซมีเทนให้ได้ 2.4 ล้านตันคาร์บอน

4 ขั้นตอน ของการทำ ข้าวลดโลกร้อน ที่ทำง่ายได้ผลจริง

ทั้งนี้ 6 จังหวัดนำร่อง ได้ร่วมอบรมและปรับรูปแบบการทำนา เป็นการทำนาแบบยั่งยืน คือ การปรับเปลี่ยนที่ประยุกต์กับการทำนาแบบดั้งเดิมของไทยผ่าน 4 วิธีหลัก ได้แก่
1. ใช้เทคโนโลยีการปรับระดับพื้นที่นาด้วยระบบเลเซอร์ ที่มีความละเอียดแม่นยำ สามารถปรับหน้าดินในสภาพที่ดินแห้งได้มีประสิต่อทธิภาพ เหมาะสมในระดับความคลาดเคลื่อน +/- 2 ซม. ทั่วแปลง 
2. การจัดการน้ำแบบเปียกสลับแห้งในนาข้าว โดยข้าวต้องการน้ำมากที่สุดตั้งแต่ 20 วัน ก่อนการออกรวง และ 20 วันหลังการออกรวง ซึ่งไม่ใช่การขังน้ำไว้ในนาตลอดเวลา เพราะน้ำที่ขังในนาเป็นระยะเวลานานทำให้เกิดการสะสมของก๊าซมีเทนได้มาก
3. เทคโนโลยีการจัดการธาตุอาหารในนาข้าว ตั้งแต่การเลือกใช้ชนิดปุ๋ยให้เหมาะสม เพียงพอ ให้ตรงตามเวลาที่ข้าวต้องการ คือ ระยะกล้า ระยะแตกกอ และ ระยะสร้างรวงอ่อน และ
4. เทคโนโลยีการจัดการฟางข้าวและตอซังข้าว โดยไม่ใช้วิธีการเผา คือ การไถกลบฟาง/ตอซังขาวลงในนา และ ย้ายฟางข้าวออกจากนา ไปเป็นอาหารสัตว์ วัสดุทำเพาะเห็ด หรือผลิตภัณฑ์ต่างๆ บวกกับอีก 1 วิธี คือ ใช้เทคโนโลยีการจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน การใช้กับดักแสงไฟ ตาข่าย ปลูกพืชเป็นแนวกันชน และทางเลือกสุดท้ายคือการใช้สารเคมี

อย่างไรก็ดี หลังจากทำนาด้วย 4 วิธีนี้แล้ว ก็ต้องมีระบบการตรวจวัด รายงาน และทวนสอบ (Measurement, Reporting and Verification :MRV) ซึ่งในการตรวจวัดจะนำตัวอย่างก๊าซที่พบในนาใส่ลงไปในเครื่องก๊าซโครมาโตกราฟ เพื่อนำไปคำนวณการปลดปล่อยเมื่อเทียบกับพื้นที่ ซึ่งจะได้ข้อมูลที่เป็นกลางและนำไปใส่ในระบบ MRV เพื่อจัดเก็บและติดตามข้อมูลการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และเครื่องก๊าซโครมาโตกราฟ  ที่ช่วยวิเคราะห์การปล่อยก๊าซเรือนกระจก ที่ทางโครงการฯได้พัฒนาขึ้น
และในช่วงก่อนเริ่มโครงการฯ ได้มีการประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เกิดขึ้นจากนาข้าวทั้ง 6 จังหวัดได้ 1.22 ตันคาร์บอนได้ออกไซด์เทียบเท่าต่อไร่ต่อปี หลังจากทำโครงการฯได้ 4 ปี จึงมีการประเมินอีกครั้งพบว่าก๊าซเรือนกระจกจากนาข้าวปลดปล่อยลดลง 0.87 ตันคาร์บอนได้ออกไซด์เทียบเท่าต่อไร่ต่อปี หรือ 29% ต่อฤดู 
ด้าน ดร.โทมัส แยเคล ผู้เชี่ยวชาญ GIZ-CIM ให้ข้อมูลว่า “จากการทำนาแบบเดิมของชาวนาในแปลงนาสาธิตของ จ.ปทุมธานีพบการปล่อยก๊าซมีเทน 3.58 กิโลกรัมต่อเฮกตาร์ต่อวัน ส่วนอีก 5 จังหวัดเฉลี่ยมีการปล่อยก๊าซมีเทนประมาณ 1.23 กิโลกรัมต่อเฮกตาร์ต่อวัน เท่ากับว่า จ.ปทุมธานีมีการปล่อยสูงถึง 3 เท่า”
“แต่หลังจากมีการปรับการใช้น้ำในแปลงนา พบค่าสัมประสิทธิ์การปล่อยก๊าซมีเทน จ.ปทุมธานีลดลงประมาณ 1.88 กิโลกรัมต่อเฮกตาร์ต่อวัน และจังหวัดอื่นลดลงรวมเฉลี่ย 0.50 กิโลกรัมต่อเฮกตาร์ต่อวัน ยิ่งในช่วงฤดูแล้งทำให้ก๊าซมีเทนที่ถูกปล่อยลดลง รวมไปถึงราคาปุ๋ยที่แพงขึ้นด้วย ซึ่งข้อมูลทั้งหมดจะช่วยทำให้เกิดการพัฒนาต่อยอดไปสู่ภาคการเกษตรอื่นๆ และการใช้เทคโนโลยีต่างก็สามารถนำไปใช้กับพืชเกษตรที่ไม่ใช่แค่ข้าวเพียงอย่างเดียวเท่านั้น”

เปิดโปรไฟล์ความสำเร็จที่ได้จาก ข้าวลดโลกร้อน และ ข้าวคาร์บอนต่ำ ของเกษตรกรไทย

การวัดผลลัพธ์ที่ได้จากการปรับเปลี่ยนมาปลูก ข้าวลดโลกร้อน และ ข้าวคาร์บอนต่ำ ของเกษตรกรไทย ยืนยันได้ด้วยการที่ชาวนากลุ่มแรกที่ได้เงินจากการขายคาร์บอนเครดิตอยู่ที่ อ.เดิมบางนางบวช จ.สุพรรณบุรี เป็นกลุ่มนำร่องที่เปลี่ยนวิธีเพาะปลูกข้าวเป็นแบบเปียกสลับแห้ง เพื่อลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ซึ่งการปลูกข้าวแบบเดิม 1 ไร่ จะปล่อยคาร์บอนออกมาประมาณ 2 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า
เมื่อชาวนาหันมาปลูกแบบเปียกสลับแห้งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ก็เกิดเป็นคาร์บอนเครดิตเอาไปขายได้ โดย Spiro Carbon จะรับซื้อคาร์บอนเครดิตในราคา 400 บาทต่อ 1 ตันคาร์บอนเทียบเท่า (ราคาอาจจะสูงกว่านี้ในอนาคตเมื่อกำแพงภาษีคาร์บอนมีการบังคับใช้เป็นสากล) ปีหนึ่งทำนาได้ 2 ครั้งเท่ากับชาวนาปลูกข้าวในนา 1 ไร่แบบเปียกสลับแห้งจะมีรายได้จากการขายคาร์บอนเครดิต 800 บาทต่อปี
การร่วมมือในครั้งนี้นอกจากจะเป็นแนวทางที่สำคัญต่อการบรรลุเป้าหมายการเป็นศูนย์กลางคาร์บอนของประเทศไทยที่ตั้งเป้าในปี 2050 และเป็น Net Zero ในปี 2065 ยังช่วยสร้างรายได้เสริมให้เกษตรกรกว่า 30 ล้านคน ที่สามารถขาย Carbon Credits ได้ถึง 400 บาทต่อไร่
ดังนั้น การปลูกข้าวแบบเปียกสลับแห้ง จึงเป็นการสร้างอนาคตที่มั่นคงให้เกษตรได้อย่างยั่งยืน และเป็นก้าวสำคัญต่อภาคเกษตรกรรมไทยในการก้าวสู่การปล่อยคาร์บอนต่ำและเป็นศูนย์ในที่สุด

ที่มา :


นวัตกรรมและเทคโนโลยีที่ช่วยเพิ่มรายได้ให้เกษตรกรไทย

กางแผนปั้น 5 กลุ่มสินค้าเกษตรสมัยใหม่ พร้อมใช้ เทคโนโลยีขั้นสูง เพิ่มรายได้ให้เกษตรกรในพื้นที่อีอีซี

เปิดแผนปั้น สระบุรีฟู้ดวัลเลย์ บนพื้นที่ 5 พันไร่ สร้างความมั่นคงด้านอาหาร เพิ่มมูลค่าผลิตผล เสริมรายได้เกษตรกร

Senovate AI พัฒนาอัลกอริทึมช่วยให้เกษตรกรรายย่อยบริหารจัดการฟาร์มโคนมได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมตอกย้ำให้วงการปศุสัตว์ไทยยืนหยัดเป็นผู้นำใน CLMV ได้อย่างแข็งแกร่งและยั่งยืน