ท่านพุทธทาสภิกขุ อธิบายความสำคัญของ “สติ” ว่า เป็นธรรมเครื่องตื่นอยู่ ถ้าเรารู้ ดับทุกข์ได้จริง แต่ว่าเรามีสติกันแต่ปาก มีสติตามธรรมเนียม ตามพิธีรีตอง ไม่รู้จักตัวสติ ทั้งๆ ที่สติมีอยู่แล้วในเรา มันมีอยู่ตามสัญชาตญาณ เต็มขนาดที่ทำให้มีชีวิตอยู่ได้ ถ้าไม่มีสติแท้ๆ ตามธรรมชาติ มันทำอะไรไม่ได้ เหมือนหลับตาเดิน หลับตากินข้าว ทำการงานอะไรลองหลับตาดู มันก็ทำไม่ได้ เพราะไม่มีสติ ดังนั้นถือว่า สติเป็นธรรมเครื่องตื่นอยู่ เราทำอะไรทุกอย่างได้
โดยสิ่งที่เรียกว่าสติ ในระดับต่ำสุดคือตามธรรมชาติ ในภาษาบาลี เรียกว่าสติ แต่ในสันสกฤตเรียกว่า สมประดี ก็คือคำว่าสติ ในภาษาไทยว่าสมปฤดี คนไม่มีสมปฤดี หมายถึงอะไร คนหลับ คนเมา คนบ้า ไม่มีสมปฤดี เพราะว่ามันไม่มีสติ ถ้าว่ากันโดยยุติธรรมแล้ว สติเป็นสัญชาตญาณพื้นฐานที่ให้ชีวิตเรารอด และต้องขอบคุณสติที่ทำให้เราไม่บ้า ที่ให้เราอยู่รอด โดยที่เราไม่รู้สึกตัว ไม่สนใจ ไม่รู้จักมัน
เดี๋ยวนี้ถึงเวลาที่จะรู้จักสติแล้ว และจะต้องพัฒนามันให้สูง ให้เพียงพอ ให้สำเร็จประโยชน์แก้การเป็นมนุษย์ของเรา เราจะปล่อยให้มีเท่านั้นไม่ได้ มันก็เหมือนสัตว์ทั่วๆ ไป จึงมีระบบพัฒนาให้มีสติสูงๆ ขึ้นไป เพื่อให้ชีวิตมันดีกว่าจนถึงที่สุด ช่วยสนับสนุนสัญชาตญาณการอยู่รอดของชีวิต มันจึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการมีชีวิตอยู่ เมื่อรู้ความหมายของถ้อยคำ ต่อมาก็ต้องรู้ความหมายของการกระทำ นั้นจึงสามารถพัฒนาได้

“สติ” คำๆ นี้หมายถึง การแล่น รากศัพท์คำเดียวกับคำว่าลูกศร ศร แปลว่า แล่น เป็นการแล่นมาของความรู้ก็ได้ ของความจำก็ได้ ความรู้กับความจำนั้นไม่เหมือนกัน ความรู้ คือเรื่องที่ต้องศึกษาเป็นรูปของปัญญา ทว่ามีแต่ความรู้ ถ้ามันไม่แล่นมาทันเวลาตอนเหตุการณ์เกิดขึ้น นั่นคือไม่มีสติ ไม่มีการแล่นมาแห่งความรู้ เราก็ทำอะไรไม่ถูก ไม่มีการแล่นมาแห่งความจำ เราก็นึกอะไรไม่ได้ แม้ว่าเราจำได้มาก แต่ไม่แล่นมา ก็ไม่มีประโยชน์ มันจะแก้ปัญหาอะไรได้
ดังนั้นสติ เป็นเพียงเครื่องขนส่ง ถ้ามีปัญญา แต่ไม่มีเครื่องขนส่ง หรือว่าเราจำได้เยอะแยะ พอเกิดอะไรขึ้น นึกไม่ออก เพราะสติไม่ได้ขนส่งมา สติเหมือนเครื่องขนส่งปัญญา และความจำให้ทันใช้เมื่อเกิดเหตุการณ์ขึ้น เราวินาศกันก็เพราะว่า ปัญญาและความจำ มันมาไม่ทันเวลา และตามปกติมันก็เป็นอย่างนั้น หรือบางทีเราก็ไม่มีแม้ความรู้ ความจำ คราวนี้สติมันจะขนอะไรมาก็ไม่ได้ แม้เราเรียนธรรมะได้มาก แต่ไม่มีสติที่จะขนเอามา มันก็เกิดกิเลส พอเกิดผัสสะ หรือความรับรู้ทางตา หู จมูก ปาก แต่ไม่มีความรู้ทันต่อเหตุการณ์นั้น การรับรู้นั้นก็ไม่มีสติ เป็นการหลับ เป็นอย่างคนโง่ เป็นคนอวิชชา เกิดกิเลสตัณหา เกิดอุปาทาน ก็ทุกข์ เพราะสติขนมาไม่ทันเวลา
ถ้าเราฝึกไว้ดี มีสติทันเวลา ก็จะเป็นเครื่องตื่นสำหรับรับรู้อารมณ์ทางตา หู จมูก ปาก ก็ป้องกันไว้ได้ ไม่เกิดเวทนาโง่ ไม่เกิดตัณหา ก็ไม่เกิดทุกข์ จำไว้ให้ดีว่าตามหลักปฏิบัติก็มีเท่านี้ เรื่องหลักวิชาปริยัติมีเท่าภูเขา แต่หลักปฏิบัติก็มีเท่านี้ ฉลาดเมื่อมีผัสสะ แล้วจะไม่ทุกข์ โง่เมื่อมีผัสสะ แล้วจะต้องได้ทุกข์ ฉลาดเมื่อมีผัสสะคือมีสติ โง่เมื่อมีผัสสะคือไม่มีสติ กิเลสมันเกิดไม่ได้ เมื่อมีสติมันขนปัญญามาเมื่อมีผัสสะ กิเลสไหนก็เกิดไม่ได้ ไม่ศึกษา ไม่ฝึกฝนธรรมะ มันก็ไม่มีสติ ดังนั้นเราต้องพัฒนา ให้สติมันขยายตัวมากออกไป ขนเอาปัญญามาเร็วทันเวลาเมื่อมีผัสสะ วันหนึ่งจะมีผัสสะกี่ร้อยครั้ง ก็ขอให้มีสติขนเอาปัญญามาทันเวลา แล้วจะไม่เป็นทุกข์ทุกครั้งไป
แม้ปัจจุบันโลกจะเปลี่ยนไปมาก แต่ “สติ” ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการดำรงชีวิตและสังคมให้เกิดความสงบสุข ด้วยเหตุนี้ มูลนิธิหอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ จึงร่วมกับ กองทุนพัฒนาสื่อสร้างสรรค์, SCG พร้อมด้วย PMAT และ SCB เปิดนิทรรศการ “สติ Space” ในบรรยากาศ Art Space นิทรรศการที่รวบรวมกิจกรรม การชมภาพยนตร์ เสวนา และ มุมพักผ่อนหย่อนใจ ให้กลับมารู้ตัว รู้ใจ ด้วยการสื่อสารผ่านจุดเริ่มต้นวิธีพักใจ เพื่อให้คนทํางาน ได้มีสุขภาพจิตที่ดีขึ้น ด้วยการสร้างการมีสติ (mindfulness) ให้กับกลุ่มคนออฟฟิศ โดยไม่ต้องอิงกับศาสนาเป็นหลัก เริ่มจากการสร้างการรับรู้การมีสติในมุมมองที่แตกต่างไปจากเดิม ให้มีความสุขได้บนโต๊ะทำงาน ณ หอศิลป์กรุงเทพ
เหตุผลในการจัดนิทรรศการดังกล่าว เนื่องจากก้าวแรกที่ท่านอาจารย์พุทธทาสสร้างสวนโมกข์ สร้างโรงหนัง (โรงมหรสพทางจิตวิญญาณ, Holly Land) ที่ไชยา กระทั่งมีหอจดหมายเหตุพุทธทาส (สวนโมกข์กรุงเทพ) ที่สวนรถไฟ ซึ่งเปิดให้คนเข้าไปใช้พื้นที่นั้น การจัดพื้นที่เพื่อให้คนเดินทางไปยังพื้นที่อาจไม่เพียงพอสำหรับยุคนี้ ถึงเวลาที่จะต้องนำองค์ความรู้ออกมาเสิร์ฟให้ถึงที่ที่เขาอยู่ด้วย และมองว่ากลุ่มคนทำงานออฟฟิศเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของสังคม สติ space จึงเลือกสื่อสารแก่กลุ่มนี้เป็นเบื้องต้น โดยได้รับการสนับสนุนห้อง New Gen Space ของ SCG สำหรับจัดนิทรรศการในครั้งนี้ ซึ่ง มูลนิธิเอสซีจีและมูลนิธิหอจดหมายเหตุพุทธทาส มีความร่วมมือช่วยเหลือกันมาโดยตลอด นับตั้งแต่แรกก่อตั้ง สำหรับพื้นที่แสดงนิทรรศการนี้ มูลนิธิเอสซีจีเช่าไว้เพื่อให้ ศิลปิน บุคคล ฯลฯ ใช้แสดงงานอยู่แล้ว ซึ่ง “สติ space” เป็นนิทรรศการที่สอดคล้องกับแนวทางของห้อง New Gen Space, การสร้างสติใช้ได้กับทุกเรื่อง มีสติ พอเพียง คิด พูด ทำ ถูกต้อง ฯลฯ มูลนิธิเอสซีจีเห็นประโยชน์ ความสำคัญ และสนับสนุน หวังว่าคนออฟฟิศและผู้สนใจจะเข้ามาใช้และได้รับประโยชน์

ขณะที่ กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ ในแต่ละปีได้ให้ทุนแก่องค์กรพัฒนาสื่อ เพื่อประชาชนจะได้รับข่าวสารที่ถูกต้องและอยู่ในระบบนิเวศสื่อที่ดี ซึ่งหอจดหมายเหตุพุทธทาสฯ เป็นองค์กรหนึ่งที่ได้รับทุนประเภท Collaborative Grant โดยปีแรก ทำรายการ “ทำอะไรก็ธรรม” และปีนี้เป็นครั้งที่สองในการจัดนิทรรศการ “สติ space” ซึ่งสามารถสร้างสรรค์ ปรุงแต่งให้เข้ากับรสนิยมคนรุ่นใหม่ ให้กล้ามาชิมลองโดยไม่เคอะเขิน สอดคล้องกับแนวคิดของ บริษัท เฟรเซอร์ส พร็อพเพอร์ตี้ (ประเทศ) จำกัด (มหาชน) ผู้บริหารสามย่านมิตรทาวน์ ที่มองว่า “สติ space” จะเป็นนิทรรศการที่ช่วยทำให้ใจของทุกคนได้กลับมาอยู่กับปัจจุบัน และในอนาคตนอกจากหอศิลปวัฒนธรรมกรุงเทพมหานคร ก็พร้อมตอบรับให้ใช้พื้นที่ เช่น สามย่านมิตรทาวน์ เพราะหากนึกถึงวัยรุ่นก็ต้องนึกถึงสามย่านมิตรทาวน์ ซึ่งเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ 24 ชม.
เช่นเดียวกับผู้บริหาร ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน) กล่าวถึงการสนับสนุนโครงการนี้ว่า “ธุรกิจธนาคารมีการแข่งขันสูงมาก ทำอย่างไรให้พนักงานมีความสุขขึ้นได้บ้าง จากเดิมเราเคยมีชมรมจริยธรรม มีจัดคอร์สภาวนา นิมนต์พระมา ฯลฯ สิบปีผ่านไปก็ยังเหมือนๆ เดิม พอได้ฟังเรื่ององค์กรรมณีย์ก็สนใจ เรื่อง สติ Mindfulness ก่อนอื่นหัวหน้าต้องมีสติก่อน จึงจะทำองค์กรให้มีสติได้, ฉันทะสำคัญมาก อีกอันคือวิริยะ และต้องมีสภาพแวดล้อมที่สามารถดึงให้กลับมามีสติ ความสำเร็จไม่ต้องแลกมาด้วยความเจ็บปวด”












