การเปลี่ยนแปลงเป็นนิรันดร์

ไม่มีสิ่งใดที่จะไม่เปลี่ยนแปลง แม้กระทั่ง ตัวการเปลี่ยนแปลงเอง ที่ก็ย่อมจะมีความเปลี่ยนแปลง

ภาพยนตร์เรื่อง “มนต์รักนักพากย์” นำเสนอการต่อสู้หลายระดับ ระหว่างคนในระบบ กับคนนอกระบบ บางครั้งคนในระบบชนะ
เช่น หลวงพ่อกำราบนักเลงโต ทหารกดปราบคอมมิวนิสต์ หมอ รพ.ชนะยาธาตุน้ำแดง
กระทั่งพิมพ์ดีดที่เสมือนสัญลักษณ์การผลิตยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม ก็ชนะใจสาวนักพากย์ที่ยอมทิ้งชีวิตอิสระเร่ไปกับคณะหนังขายยาเพื่อเป็นเสมียนในบริษัท
การพิมพ์ดีดรวดเร็ว เป็นค่านิยมประหลาดที่สร้างขึ้นตอบโจทย์ระบบการผลิตแบบอุตสาหกรรม ที่นิยมป้อนคนเข้าไปทำงานด้วยทักษะเดียวกัน
ทั้งที่ ในความเป็นจริง การพิมพ์ดีด พิมพ์ต้นฉบับ จดหมาย บันทึก หรือเขียนหนังสือ ไม่จำเป็นต้องใช้ความรวดเร็วแต่อย่างใด ขอเพียงมีความประณีตก็ใช้ได้แล้ว
แต่บางครั้ง คนนอกระบบก็ชนะ อย่างระบบสาธารณสุขที่ล้าหลัง ต้องอาศัยคาราวานเร่ขายยา ที่เข้าถึงท้องที่ห่างไกลได้มากกว่า

หรือจะเป็น การเลือกอาชีพของชาวบ้านที่อิสระเสรี ไม่ต้องงอนง้อรอขออนุญาตใคร ใครใคร่ค้าค้า ใครใคร่ขายขาย
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การดำรงชีวิตของประชาชนรากหญ้าในชนบท ที่ไม่จำเป็นต้องพึ่งพาส่วนกลาง และมีประเพณี วัฒนธรรม เป็นของตัวเอง
หลักคิดสำคัญของภาพยนตร์เรื่อง “มนต์รักนักพากย์” นอกจากการต่อสู้หลายระดับ ระหว่างคนในระบบ กับคนนอกระบบ
และนอกจากมุมมองเกี่ยวกับการทุ่มเททั้งชีวิตให้กับอาชีพการงาน ดังที่ได้ถ่ายทอดไว้ในบทความที่แล้ว
หลักคิดสำคัญของ “นนทรีย์ นิมิบุตร” ผู้กำกับ “มนต์รักนักพากย์” ก็คือ “การเปลี่ยนแปลงเป็นนิรันดร์”
เพราะไม่มีสิ่งใดที่จะไม่เปลี่ยนแปลง แม้กระทั่ง ตัวการเปลี่ยนแปลงเอง ที่ก็ย่อมจะมีความเปลี่ยนแปลง
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเปลี่ยนแปลงของ “นักพากย์” ที่เคยเป็นอาชีพที่รุ่งเรืองในยุคหนังเงียบ 16 มม. ตั้งแต่ยุคหนังขาวดำ มาจนถึงยุคหนังสี
ที่ต้องอาศัย “เสียงพากย์” ไม่ว่าจะเป็นโรงหนังชั้น 1 ในพระนคร หรือโรงหนังชั้น 2 ทั้งในพระนคร และหัวเมืองใหญ่ในต่างจังหวัด หนังกลางแปลง หนังล้อมผ้า และหนังเร่ขายยา
ล้วนแล้วต้องอาศัยทักษะของ “นักพากย์มือฉมัง” เป็นสเน่ห์ในการดึงดูดลูกเล็กเด็กแดง พ่อแก่แม่เฒ่า ไปจนถึงหนุ่มสาวชาวบ้าน ให้ล้อมวงกันเข้ามาดูหนังเร่
การเข้ามาของหนังเสียงในฟิล์ม 35 มม. ลดบทบาท “นักพากย์” ลงไปกว่า 90% คงเหลือแต่ “นักพากย์” ที่ยังคงฝืนปิดเสียงหนัง แล้วพากย์ทับอยู่ไม่มาก หรือไม่ก็จำเป็นต้องพากย์หากเกิดอุบัติเหตุกับเครื่องมือ หรือฟิล์มเสีย ฟิล์มขัดข้อง ซึ่งเกิดขึ้นน้อยมาก
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การมาถึงของโทรทัศน์ ที่นอกจากจะรุกคืบเข้ามาทำลายหนังกลางแปลง ยังเป็นคู่แข่งที่น่ากลัวของธุรกิจโรงหนังชั้น 1 ชั้น 2 อีกด้วย แม้ว่าช่วงแรก ราคาโทรทัศน์จะแพงมาก เนื่องจากไทยยังไม่มีโรงงานผลิตได้เอง
แน่นอนว่า วิทยุไม่ใช่คู่แข่งโดยตรงของโรงหนัง หรือหนังกลางแปลง เนื่องจากวิทยุมีแค่เสียง แต่หนังกลางแปลง และหนังโรง มีทั้งภาพ และเสียง ทั้ง “เสียงพากย์” และ “เสียงในฟิล์ม”
ไม่ต้องพูดถึงหนังสือพิมพ์ ที่ไม่ใช่คู่แข่งของภาพยนตร์อย่างแน่นอน และเป็นสื่อคนละตลาดกันตั้งแต่ต้น
การเปลี่ยนแปลงในวงการสื่อและแวดวงบันเทิงเชิงมหรสพที่มีโทรทัศน์เป็นหัวหอก ได้ทำลายอาชีพนักพากย์ลงอย่างย่อยยับ หลังจากหนังเสียงในฟิล์ม 35 มม. ได้ค่อยๆ ลดบทบาทนักพากย์ไปอย่างมากก่อนหน้านี้
อาชีพดาราหนัง แม้จะยังคงอยู่ แต่ปริมาณงานก็ลดลง และบุคลากรกองถ่าย ก็เปลี่ยนจากแวดวงหนังใหญ่ หรือที่เรียกว่า “จอเงิน” เคลื่อนไปสู่วงการละครโทรทัศน์ เจ้าของฉายา “จอแก้ว”
ดาราหนัง กลายเป็นดาราละครโทรทัศน์ และมีบ้างย้ายไปเล่นละครเวที แต่ก็มีน้อยมาก เนื่องจากบ้านเราไม่ค่อยนิยมละครเวทีมากนัก
และแม้งิ้ว ลิเก มโนราห์ ลำตัด หมอลำ ไม่ใช่คู่แข่งของ “หนังกลางแปลง” นานแล้ว แต่ก็ถือเป็นเพื่อนยามยากที่หลงเหลืออยู่ไม่มากของ “หนังกลางแปลง” ในยุคเปลี่ยนผ่าน
มิตร ชัยบัญชา
การเปลี่ยนแปลงเป็นนิรันดร์ ประการสำคัญที่สุดในหนัง “มนต์รักนักพากย์” คือการที่ “มิตร ชัยบัญชา” เสียชีวิตลงจากอุบัติเหตุในกองถ่าย
ซึ่งเป็นทั้งจุดสิ้นสุดของ “หนัง 16 มม.” ก่อนหน้านี้ไม่นานพอดี และกลายเป็นจุดสิ้นสุดของ “หนังกลางแปลงเร่ขายยา” ไปด้วยในตัว
เมื่อ “หนังขายยา” จะไม่มีหนังใหม่ของ “มิตร” ออกเร่อีกต่อไป
และเป็นจุดสิ้นสุดยุคทองของ “พระเอกมิตร” ที่ในฉากสุดท้ายของ “มนต์รักนักพากย์” คือการฉายหนังเรื่อง “ไก่นา” ที่ถือเป็นการเปิดตัว “พระเอกใหม่” ที่มาแทน “ยุคมิตร”
สมบัติ เมทะนี // th.wikipedia.org
มิตร ชัยบัญชา กับ เพชรา เชาวราษฎร์ นักแสดงคู่ขวัญภาพยนตร์ไทย // th.wikipedia.org
นั่นคือ “สมบัติ เมทะนี” ที่มาแสดงคู่กับ “เพชรา เชาวราษฎร์”นางเอกคู่บุญ “มิตร ชัยบัญชา” ถือเป็นการเข้าสู่ยุคทองใหม่ของหนังไทย ที่ก้าวเข้าสู่ยุค 35 มม. อย่างเต็มตัว
จนทำให้ “สมบัติ เมทะนี” เป็น “พระเอกที่แสดงนำในหนังมากที่สุดในโลก” เท่าที่มีการบันทึกเอาไว้อย่างเป็นทางการในเวลาต่อมานั่นเอง