แม้ว่าญี่ปุ่นจะมีความโดดเด่นในฐานะประเทศชั้นนำที่มีพื้นที่เซลล์แสงอาทิตย์หนาแน่น แต่แหล่งพลังงานหมุนเวียนทั้งหมดที่มีอยู่ยังคงไม่เพียงพอที่จะบรรลุเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอนได้ และเนื่องจากพลังงานหมุนเวียนกลายเป็นเครื่องมือสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร์ ญี่ปุ่นจึงมองหาทางที่จะฟื้นฟูความได้เปรียบทางเทคโนโลยีของตน เพื่อยืนหยัดในสมรภูมินี้อย่างแข็งแกร่ง โดยเฉพาะการต่อกรกับเจ้าตลาดอย่างจีน
การที่ญี่ปุ่นต้องนำเข้าพลังงาน 90% นับตั้งแต่ภัยพิบัตินิวเคลียร์ฟูกูชิมะเมื่อปี 2554 ส่งผลให้ต้องปิดโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ส่วนใหญ่ กอปรกับการขาดแคลนภูมิประเทศที่เหมาะสมสำหรับการติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ในญี่ปุ่น ได้กระตุ้นให้เกิดความสนใจในเซลล์แสงอาทิตย์ประเภท Perovskite (เพอรอฟสไกต์) ที่ออกแบบมาเพื่อติดตั้งบนหลังคาและผนัง คิดค้นโดยศาตราจารย์ Tsutomu Miyasaka มหาวิทยาลัยโทอินแห่งโยโกฮาม่า

ต้นทุนต่ำกว่า แถมบางเบา ยืดหยุ่น และทนทาน
เซลล์แสงอาทิตย์มีตั้งแต่แบบต้นทุนต่ำไปจนถึงต้นทุนสูง ซึ่งมาพร้อมกับประสิทธิภาพสูง และตั้งแต่แบบยืดหยุ่นไปจนถึงแบบที่มีสีสัน โดยมีประสิทธิภาพและรูปแบบแตกต่างกันไป โดยทั่วไปสามารถจำแนกได้เป็น 3 ประเภท ตามวัสดุที่ใช้ภายใน ได้แก่ 1. อินทรีย์ 2. สารประกอบ และ 3. ซิลิคอน
ปัจจุบัน 95% ของตลาดประกอบด้วยเซลล์แสงอาทิตย์ประเภทซิลิคอน นำเสนอประสิทธิภาพสูงและความทนทานที่ดีแก่ลูกค้า แต่ด้วยต้นทุนวัสดุและต้นทุนการผลิตค่อนข้างสูง ทำให้ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา “เซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอรอฟสไกต์” ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่มีต้นกำเนิดจากประเทศญี่ปุ่น ได้รับการพัฒนาอย่างรวดเร็ว ด้วยคุณสมบัติที่เหนือกว่าบางประการ แต่มีต้นทุนต่ำลง
เมื่อเปรียบเทียบกับแผงโซลาร์เซลล์ทั่วไป เทคโนโลยีนี้มีความหนา 1/100 และน้ำหนัก 1/10 เท่านั้น จึงบางและเบา ทว่าทนทานต่อการบิดของรูปทรง รวมถึงมีความยืดหยุ่น โดยสามารถแปรรูปได้ด้วยเทคนิคการเคลือบ และสามารถติดตั้งในสถานที่ที่เซลล์แสงอาทิตย์แบบธรรมดาไม่สามารถติดตั้งได้
เนื่องจากมีลักษณะที่บางกว่า เบากว่า และมีความยืดหยุ่นมากกว่าเมื่อเทียบกับเซลล์แสงอาทิตย์ทั่วไป เซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอรอฟสไกต์จึงมีศักยภาพในการเพิ่มตำแหน่งการติดตั้ง ซึ่งรวมถึงพื้นที่ที่ก่อนหน้านี้มีความท้าทายในการติดตั้ง เช่น ผนังและหน้าต่างของอาคาร รถยนต์ เครื่องบินและโดรน เซ็นเซอร์ IoT รวมถึงสมาร์ทโฟน ฯลฯ

ขณะเดียวกันก็มีประสิทธิภาพการผลิตพลังงานสูงแม้ในสภาพแสงน้อย เช่น ภายในอาคาร ทำให้เป็นเทคโนโลยีพลังงานทดแทนใหม่ที่มีแนวโน้มใช้งานกันอย่างแพร่หลายในอุปกรณ์และสถานที่ต่างๆ
ด้วยเหตุนี้ จึงคาดว่าเซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอรอฟสไกต์จะเป็นเซลล์แสงอาทิตย์เจเนอเรชั่นถัดไปที่จะกลายเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงไปสู่พลังงานหมุนเวียนอย่างแท้จริง และกลายเป็นแหล่งพลังงานหลักสำหรับโซลูชันสีเขียวที่ไม่ก่อให้เกิดคาร์บอน
อย่างไรก็ตาม ก่อนที่เซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอร์รอฟสไกต์จะสามารถนำไปประยุกต์ใช้งานได้จริงในวงกว้าง จะต้องจัดการกับความท้าทายหลายประการก่อน เนื่องจากโดยทั่วไปแล้ววัสดุเพอร์รอฟสไกต์จะมีสารตะกั่ว (Pb) จึงอยู่ภายใต้การควบคุมดูแลด้านกฎระเบียบตามข้อกำหนดการจำกัดการใช้สารอันตรายบางชนิด (RoHS) ดังนั้นเพื่ออำนวยความสะดวกในการนำเซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอรอฟสกี้มาใช้อย่างแพร่หลาย ในขณะเดียวกันก็เป็นการลดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพให้เหลือน้อยที่สุด จำเป็นต้องปรับปรุงประสิทธิภาพของเซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอรอฟสกี้ที่ใช้วัสดุปลอดสาร Pb โดยมี ศาสตราจารย์ Atsushi Wakamiya จากสถาบันวิจัยเคมี (ICR) แห่งมหาวิทยาลัยเกียวโต เป็นผู้มีบทบาทสำคัญต่อภารกิจนี้

การวิจัยเซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอร์รอฟสไกต์ที่ปราศจาก Pb ได้รับความสนใจทั่วโลกอย่างมาก โดยมีความก้าวหน้าที่โดดเด่นในขอบเขตของวัสดุเพอร์รอฟสไกต์ที่ทำจากดีบุก (Sn) เมื่อเปรียบเทียบกับวัสดุที่ใช้ Pb ทั่วไป
ทั้งนี้ ศาสตราจารย์ Atsushi Wagamiya ยังมีผลงานจำนวนมากที่ประสบความสำเร็จระดับแนวหน้าของโลก หนี่งในนั้นคือในการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของเซมิคอนดักเตอร์และเซลล์แสงอาทิตย์ที่ใช้ Sn-based
ควบคู่ไปกับการวิจัยและพัฒนาของเขา ในเดือนมกราคม 2561 ศาสตราจารย์ Atsushi Wakamiya ได้ก่อตั้งสตาร์ทอัพชื่อ EneCoat Technologies Co., Ltd. โดยเขากล่าวว่า “การก่อตั้งสตาร์ทอัพได้รับแรงบันดาลใจจากความปรารถนาอันแรงกล้าของผม ที่จะพัฒนาเทคโนโลยีเซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอร์รอฟสไกต์ไปทั่วโลก เพื่อเร่งการนำไปปฏิบัติจริง ด้วยความสามารถในการรวมผลการวิจัยเข้ากับวัสดุใหม่ๆ ให้กับอุปกรณ์การผลิตได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นจุดแข็งที่สุดของบริษัทฯ”
นอกจากนี้ เพื่อเร่งการใช้งานจริงของเซลล์แสงอาทิตย์แบบฟิล์ม ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอรอฟสไกต์ จึงได้จัดตั้ง ‘Film Photovoltaic Research Consortium’ ในปี 2563 ผ่านความร่วมมือระหว่างภาคอุตสาหกรรมและสถาบันการศึกษา ความคิดริเริ่มการทำงานร่วมกันนี้นำเสนอการมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันของบริษัท 30 แห่ง ครอบคลุมผู้ผลิตวัสดุและผู้ผลิตอุปกรณ์ โดยกำลังร่วมกันพัฒนาด้านเทคนิคและมาตรฐาน เพื่ออำนวยความสะดวกในการเปิดตัวเซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอรอฟสไกต์ในเชิงพาณิชย์อย่างรวดเร็ว
แผนช่วงชิงบัลลังก์เจ้าตลาดพลังงานแสงอาทิตย์จากจีน
ปัจจุบัน บริษัทจีนควบคุมห่วงโซ่อุปทานทั่วโลกสำหรับแผงโซลาร์เซลล์ประเภทซิลิคอนมากกว่า 80% และโลกแทบจะพึ่งพาจีนในการจัดหาส่วนประกอบสำคัญสำหรับการผลิตแผงโซลาร์เซลล์จนถึงปี 2568 ตามรายงานของสำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA)
การที่จีนเกือบจะผูกขาดในตลาดพลังงานแสงอาทิตย์ได้กระตุ้นให้สหรัฐฯ และพันธมิตรอย่างญี่ปุ่น พยายามเร่งหาทางออกเพื่อยุติปัญหานี้ให้ได้
และอาจทำให้กระแสธารของการแข่งขันในตลาดแผงโซลาร์เซลล์เปลี่ยนไป จากการที่ญี่ปุ่นได้สร้างแผงโซลาร์เซลล์ที่ไม่ใช้ซิลิคอนดังกล่าว และกำลังเปิดประตูบานใหม่สู่การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในตลาดพลังงานหมุนเวียนทั่วโลก
ส่วนประกอบต่างๆ ของเซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอรอฟสไกต์สามารถหาได้ในประเทศญี่ปุ่น และวิศวกรชาวญี่ปุ่นเชื่อว่างานฝีมือของพวกเขาจะช่วยให้ประเทศสามารถรักษาความได้เปรียบทางการแข่งขันได้ เนื่องจากความยากในการผลิตชั้นเพอร์รอฟสไกต์ที่บางเฉียบและสม่ำเสมอกัน

“ยิ่งยากเท่าไร จีนก็จะเลียนแบบได้ยากเท่านั้น” ศาตราจารย์ Tsutomu Miyasaka กล่าว
แม้การวิจัยเกี่ยวกับการใช้เพอร์รอฟสไกต์สำหรับผลิตแผงโซลาร์เซลล์จะเกิดขึ้นในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา แต่โครงสร้างดังกล่าวมีประสิทธิภาพน้อยกว่าแผงโซลาร์เซลล์ประเภทซิลิคอนทั่วไป และอาจจะสลายตัวได้ภายใต้สภาวะที่มีความชื้น
“เซลล์แสงอาทิตย์ประเภทซิลิคอนนั้นยอดเยี่ยมเพราะมีประสิทธิภาพสูง และสามารถใช้งานได้นานมาก แต่ก็มาพร้อมกับต้นทุนที่สูง” Xiwen Gong ผู้ช่วยศาสตราจารย์ด้านวิศวกรรมเคมี มหาวิทยาลัยมิชิแกน ผู้ศึกษาเกี่ยวกับเซมิคอนดักเตอร์ของ Perovskite กล่าว
“การผลิตซิลิคอนที่มีความบริสุทธิ์สูงจำเป็นต้องใช้อุณหภูมิสูงกว่า 1,000 องศาเซลเซียส ไม่เช่นนั้นประสิทธิภาพจะไม่ดีเท่าที่ควร”
เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของแผงโซลาร์เซลล์ที่เป็นความหวังใหม่ ก่อนหน้านี้ได้มีการใช้ Perovskite เรียงกันภายในแผงโซลาร์เซลล์ประเภทซิลิคอนที่หุ้มด้วยแก้ว แต่เทคโนโลยีในปัจจุบันสามารถทำให้เซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอร์รอฟสไกต์ที่ปราศจากซิลิคอนมีประสิทธิภาพเทียบเคียงกับแผงฯ แบบดั้งเดิมได้ และมีศักยภาพในการนำไปใช้งานในวงกว้าง แม้ว่าความชื้นยังคงเป็นปัญหาอยู่ก็ตาม เช่น หากอาศัยอยู่ในอพาร์ตเมนต์และไม่มีหลังคาเป็นของตัวเอง ก็ยังสามารถวางแผงโซลาร์เซลล์ประเภทเพอร์รอฟสไกต์ไว้ที่ระเบียงได้
อย่างไรก็ตาม แม้ว่าเซลล์แสงอาทิตย์เพอร์รอฟสไกต์จะมีประสิทธิภาพสูงในระยะเวลาอันสั้น
จากการที่เซลล์แสงอาทิตย์ประเภทเพอร์รอฟสไกต์ มีความก้าวหน้าอย่างน่าทึ่งในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว จากประมาณ 3% ในปี 2552 มาเป็นมากกว่า 25% ในปัจจุบัน แต่ก็ยังมีความท้าทายหลายประการดังที่กล่าวมาแล้ว ก่อนที่จะกลายเป็นเทคโนโลยีเชิงพาณิชย์ที่สามารถแข่งขันได้
จนกว่าจะถึงเวลานั้น จีนจะยังคงเป็นเบอร์หนึ่งในตลาดนี้ต่อไป
ที่มา :
- Efficient lead-free perovskite solar cells with high environmental and biological compatibility
- Japan’s new solar panel technology might forever alter the renewables market
- China’s Solar Dominance Faces New Rival: An Ultrathin Film
- Advantages of Perovskite Solar Cells












