TRL คืออะไร ทำไมการขอทุนวิจัยและพัฒนาจึงต้องมี TRL บพข. ไขความกระจ่าง สร้างศักยภาพการแข่งขันของอุตสาหกรรมไทยในตลาดโลก

TRL หรือ Technology Readiness Level เป็นคำคุ้นหูของหลายคน แต่เชื่อว่าคนจำนวนมากยังไม่เข้าใจว่า TRL มีความสำคัญอย่างไร ทำไมหน่วยงานที่ให้ทุนวิจัยและพัฒนาต้องมีเงื่อนไขว่าผู้ที่จะขอรับทุนต้องมีผลงานวิจัยที่มีการระบุถึง TRL ของผลงานที่จะนำมาขอรับการสนับสนุน ผศ.ดร.อัครวิทย์ กาญจนโอภาษ นักยุทธศาสตร์ หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถในการแข่งของประเทศ (บพข.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) จะมาไขความกระจ่างในเรื่องนี้

ทำไมต้องมี TRL

ผศ.ดร.อัครวิทย์ ฉายภาพให้เห็นว่า TRL คือระดับความพร้อมของเทคโนโลยี ประยุกต์มาจากเครื่องมือในการบริหารการวิจัยของโครงการพัฒนาอวกาศของนาซ่า (NASA) สหรัฐอเมริกา ซึ่งนาซ่าใช้เครื่องมือนี้ประเมินความพร้อมของเทคโนโลยีสำหรับอุตสาหกรรมอวกาศ แบ่งเป็น 9 ระดับ คือ TRL 1- TRL9 สาเหตุที่นาซ่าคิดค้นเครื่องมือนี้ขึ้นมา เนื่องจากการพัฒนางานวิจัยเทคโนโลยีอวกาศมีมากมาย และหลายเทคโนโลยีล้ำสมัยมาก ตั้งแต่วัสดุสำหรับทำยานอวกาศ เชื้อเพลิงที่จะนำมาใช้ในอวกาศ สถานีเติมเชื้อเพลิง รวมถึงอาหารการกินหรืออะไรต่างๆ ที่เกี่ยวกับนักบินที่ต้องนำไปดำรงชีวิตอยู่ในอวกาศ ฯลฯ

ประเด็นคือผู้ควบคุมโครงการพัฒนาอวกาศของนาซ่าในยุคนั้น ไม่สามารถรู้ได้เลยว่าเทคโนโลยีที่ถูกคิดค้นขึ้นมา มีความพร้อมจริงหรือเปล่า หรือ มีความพร้อมระดับไหน เพราะนาซ่ายังไม่เคยทำยานอวกาศมาก่อน จะรู้ได้อย่างไรว่าโครงการที่นักพัฒนาสร้างสรรค์มานั้น เหมาะสำหรับโครงการในอวกาศจริงๆ เช่น อาหารนักบิน กินแล้วจะอิ่มไหม มีคุณค่าต่อร่างกายครบไหม อยู่ได้นานในสภาพที่แตกต่างจากโลกนานเท่าไหร่ เขาจึงคิดเครื่องมือที่เรียกว่า TRL เพื่อใช้ประเมินว่าเทคโนโลยีชนิดนั้น มีความพร้อมระดับไหน เหมาะสำหรับการนำไปทำยานอวกาศหรืออุปกรณ์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับโครงการในอวกาศหรือยัง

“เราต้องเข้าใจว่าสภาวการณ์ในห้องปฏิบัติการกับโลกภายนอกมีความแตกต่างกัน ในห้องแลปนักวิจัยสามารถควบคุมอุณหภูมิ ความชื้น ความดัน แสงสว่าง แต่ในสภาพจริง เมื่อนำผลงานหรือเทคโนโลยีนั้นไปใช้ เราอาจจะควบคุมอะไรไม่ได้มากนัก TRL จึงเป็นตัวกำหนดว่าเทคโนโลยีนั้นอยู่ในระดับไหนแล้ว พร้อมหรือยังที่จะนำไปใช้งานจริงนอกห้องแลป” ผศ.ดร.อัครวิทย์ กล่าว

ผศ.ดร.อัครวิทย์ ยกตัวอย่างให้เห็นภาพของ TRL ชัดขึ้นว่า สมมุตินักวิจัยจะพัฒนาสารชนิดหนึ่งที่ใช้ไล่แมลงศัตรูพืช แทนยาฆ่าแมลงที่มีอันตรายต่อมนุษย์ โดยระบุว่าเป็นสารสกัดจากต้นไม้ชนิดหนึ่งซึ่งปลอดภัย ไม่ก่อให้เกิดอันตรายกับคนและสัตว์ แต่สามารถไล่แมลงได้ดี โดยได้ทำการทดสอบในห้องปฏิบัติการด้วยการเลี้ยงแมลงศัตรูพืชในตู้สี่เหลี่ยมใส นำสารสกัดตัวนี้ไปวางไว้ในตู้ ดูปฏิกิริยาของแมลงจะบินเข้าหาสารสกัดหรือเปล่า ปรากฏว่าแมลงบินหนี แสดงว่าไล่แมลงได้ดี แต่การทดลองนี้อยู่ในสภาวะที่นักวิจัยสามารถควบคุมตู้ได้ คือ ไม่มีลม ไม่มีฝน ไม่มีแดด เมื่อนำสารตัวนี้ไปพ่นกับพืชก็ได้ผลจริง แต่ในสภาพความเป็นจริง ถ้าพ่นตอนเช้า ตอนบ่ายฝนตก สารตัวนี้ยังอยู่ไหม ไม่รู้ เมื่อเจอแดดเข้าไปจะสลายตัวหรือเปล่า ยังตอบไม่ได้ จึงเป็นที่มาของการแบ่งระดับเทคโนโลยีเป็น TRL 1-9

“ระดับ 1-3 เป็นเทคโนโลยีที่มีความพร้อมขั้นต้น เช่น ระดับ 1 อาจจะบอกแค่ว่านักวิจัยมีไอเดียจะลดการใช้ยาฆ่าแมลงที่เป็นอันตราย ด้วยการใช้สารสกัดจากพืชชนิดหนึ่ง เพราะเห็นว่าพืชชนิดนี้ไม่มีแมลงกัดกินเลย น่าจะนำใบมาสกัดทำเป็นสารกำจัดศัตรูพืชได้ ระดับ 2 อาจจะลองนำใบพืชนั้นมาสกัด ทดสอบการไล่แมลงในห้องแลป ปรากฏว่าไล่ได้ ระดับ 3 ลองทำออกมาเป็นสารผสม ฉีดพ่นดู แต่ว่ายังอยู่ในห้องแลป เมื่อทดลองในห้องแลปจนได้ผลลัพธ์ตามต้องการ ก็จะเข้าสู่ TRL ระดับ 4 คือผลิตเป็น Prototype หรือต้นแบบของผลิตภัณฑ์สารสกัดจากพืชนิดนี้ ซึ่งเชื่อว่าน่าจะมีศักยภาพในการนำไปไล่แมลงในแปลงปลูกจริงได้

โดยอาจเริ่มจากการทดลองในแปลงเล็กๆ ปลูกพริก มะเขือ ผักบุ้ง ผักคะน้า แล้วลองนำสารสกัดตัวนี้ไปพ่นดูว่าผลเป็นอย่างไร ซึ่งอาจใช้กับผักบุ้งได้ผลดี แต่ไม่ค่อยมีประสิทธิภาพเมื่อใช้กับพริกหรือมะเขือ เนื่องจากพืชแต่ละชนิดอาจจะมีศัตรูพืชคนละตัว ก็ต้องกลับไปปรับสูตรให้ครอบคลุมมากขึ้น คือกลับไปในระดับ 1-3 อีกครั้ง ซึ่งถ้าผ่านการทดสอบในแปลงปลูกได้ TRL ก็จะขยับจากระดับ 4 ไประดับ 5 เกิดความมั่นใจว่าใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ลองผลิตมากขึ้น ขยายการทดสอบในแปลงที่ใหญ่ขึ้น เพิ่มชนิดของพืชมากขึ้น จนขยับขึ้นไปใน ระดับ 6-7 หมายถึงว่าผ่านการทดทอบในสภาวการณ์ใช้งานจริงจนได้ผลตามต้องการ

จึงก้าวสู่ TRL ระดับ 8 กับ 9 คือนำไปทดสอบในตลาด มีผลิตภัณฑ์ตัวอย่างออกมาให้เกษตรกรทดลองใช้ เปรียบเทียบกับยาฆ่าแมลงที่มีอยู่ในตลาด ซึ่งเกษตรกรผู้ใช้อาจมีข้อคิดเห็นว่า ผลิตภัณฑ์ดีจริง แต่ต้องฉีดวันเว้นวัน ในขณะที่ย่าฆ่าแมลง ฉีดครั้งเดียวอีก 30-40 วันถึงฉีดอีกที เท่ากับว่าเทคโนโลยีพร้อม แต่ยังไม่ตอบโจทย์ผู้บริโภคอย่างแท้จริง เจ้าของผลิตภัณฑ์อาจใช้วิธีขายในราคาถูกกว่าผลิตภัณฑ์อื่นที่มีอยู่ในท้องตลาด หรืออาจจะต้องนำกลับไปปรับปรุงจุดอ่อนใน TRL ระดับกลางอีกครั้ง ทำให้เป็นสูตรที่สามารถอยู่ได้คงทนนานขึ้น ตรงตามความต้องการของผู้บริโภค แต่ถ้า TRL ระดับ 8-9 พัฒนาแล้วเหมาะก็อาจจะจำหน่ายในเชิงพาณิชย์ได้เลย”

การสนับสนุนทุนวิจัยของ บพข.

สำหรับการให้ทุนสนับสนุนงานวิจัยและพัฒนาของ บพข. จะเริ่มตั้งแต่ TRL 4-7 ซึ่งเป็น TRL ที่อยู่ในขั้นตอนที่ผ่านการทดสอบระดับขั้นต้นมาแล้ว สามารถต่อยอดจนเกิดประโยชน์เชิงพาณิชย์ได้จริง โดย บพข. ต้องการให้เงินภาษีของประชาชนที่นำมาใช้เพื่อการนี้คุ้มค่าทุกบาททุกสตางค์ สามารถพัฒนา TRL ของโครงการที่ขอรับการสนับสนุนทุนวิจัยให้ขยับขึ้นอย่างเห็นผลเป็นรูปธรรม เกิดการนำไปใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ได้จริง โดยมีเงื่อนไขว่าเอกชนต้องร่วมสนับสนุนด้วยส่วนหนึ่ง

“โครงการที่มาขอรับการสนับสนุนทุนวิจัยและพัฒนา กับ บพข. ที่ไม่ใช่โครงการที่เป็นโครงการลงทุนของภาครัฐ เช่น โครงสร้างพื้นฐาน ทุกโครงการจะต้องมีเอกชนเข้าร่วม ไม่ว่าจะมาจากมหาวิทยาลัย สถาบันวิจัยหน่วยงานภาครัฐ บพข. กำหนดว่าจะต้องมีเอกชนเข้าร่วมด้วย โดยเอกชนจะต้องลงเงิน (in cash) ในโครงการวิจัยนั้นอย่างน้อยคิดเป็นเงินสดร้อยละ 10 ของมูลค่าโครงการ และ ลงเป็นการสนับสนุนที่ไม่ใช่ตัวเงิน (in kind) เช่น อาจจะเป็นการเข้าไปใช้เครื่องมืออุปกรณ์หรือใช้คนของบริษัทเอกชนที่มาร่วมวิจัย แล้วคิดออกมาเป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินการทางธุรกิจอีก 10 เปอร์เซ็นต์เป็นอย่างน้อย อย่างไรก็ตาม บางโครงการเอกชนอาจจะลงถึง 50 เปอร์เซ็นต์ ขึ้นอยู่กับ TRL ถ้าโครงการวิจัยนั้นมี TRL สูงแล้ว เช่นอยู่ในระดับ 6 เอกชนนำไปต่อยอดอีกนิดหน่อยก็จะขึ้นไปถึงระดับ 7-8-9 สามารถนำออกขายในเชิงพาณิชย์ได้ บพข. ก็จะแนะนำเอกชนให้ลงเงินสดสูงขึ้นเป็น 50 เปอร์เซ็นต์ เนื่องจากโครงการววิจัยนี้ลดความเสี่ยงไปได้มากแล้ว”

งานวิจัยเป็นของใคร

หนึ่งในคำถามที่เกิดขึ้นคือ เมื่อโครงการวิจัยบรรลุผลตามเป้าหมาย สามารถนำออกจำหน่ายในเชิงพาณิชย์ ใครคือเจ้าของผลงานชิ้นนี้ บพข. ในฐานะผู้ให้ทุนสนับสนุน หรือ เจ้าของงานวิจัยที่ขอรับทุนสนับสนุน  หรือ บริษัทเอกชนที่เข้ามาร่วมลงทุน

ผศ.ดร.อัครวิทย์ อธิบายว่าปัจจุบันมี พระราชบัญญัติส่งเสริมการใช้ประโยชน์ผลงานวิจัยและนวัตกรรม (Thailand Research and Innovation Utilization Promotion Act; TRIUP Act) ซึ่งออกมาเมื่อ 27 พฤษภาคม 2565 เพื่อที่จะปลดล็อกความเป็นเจ้าของให้กับเจ้าของงานวิจัย ซึ่งจากเดิมก่อนหน้านี้ เมื่อใดก็ตามที่หน่วยงานให้ทุนของภาครัฐให้ทุนสนับสนุนงานวิจัย ในสัญญาการให้ทุนจะระบุไว้ว่า ผลงานวิจัยชิ้นนั้นต้องเป็นของผู้ให้ทุน ปัญหาคือผู้ให้ทุนก็ไม่รู้จะเอามาทำไม เพราะว่าตัวเองไม่ได้มีองค์ความรู้ในงานวิจัยชิ้นนั้น นักวิจัยก็ไม่ได้อยู่กับหน่วยงานของผู้ให้ทุน งานวิจัยชิ้นนั้นเลยไม่ได้นำไปใช้ประโยชน์อย่างที่ควรจะเป็น เพราะฉะนั้น รัฐอยากจะยกความเป็นเจ้าของนี้ให้กับผู้ที่ทำวิจัยจริงๆ ว่าควรจะเป็นผู้ได้รับผลประโยชน์ เนื่องจากองค์ความรู้อยู่กับเขา และเป็นผลงานที่เขาสร้างสรรค์ขึ้นมา โดยออกกฎหมายมารองรับ จึงเป็นที่มาของ พรบ.ดังกล่าว ซึ่งระบุว่า ผู้ได้รับทุนสามารถขอความเป็นเจ้าของงานวิจัยนั้นได้ และหน่วยงานผู้ให้ทุนภาครัฐไม่มีสิทธิปฏิเสธที่จะไม่ให้ นี่คือสาระสำคัญของกฎหมายฉบับนี้ เพื่อที่จะปลดล็อกการให้ทุนของภาครัฐ ให้ผู้รับทุนไม่ว่าจะเป็นคนของรัฐหรือเอกชน สามารถเป็นเจ้าของผลงานที่เกิดจากงานวิจัยของเขาได้

“ประเทศไทยออกกฎหมายฉบับนี้ เพื่อให้สอดคล้องกับระบบสากล เป็นการปลดล็อก สร้างแรงจูงใจให้กับนักวิจัยว่าเมื่อสร้างองค์ความรู้ขึ้นมาแล้วก็ควรจะเป็นเจ้าของ สามารถนำไปใช้ประโยชน์ และได้รับการแบ่งผันผลตอบแทนตามความเหมาะสม แต่ถ้าหน่วยงานผู้ให้ทุนยังเป็นเจ้าของอยู่ ก็ไม่มีแรงจูงใจให้นักวิจัยนำผลงานนั้นไปใช้ให้เกิดประโยชน์อย่างแท้จริง ส่วนผลประโยชน์ที่เกิดขึ้น ถ้ามีเอกชนมาร่วมลงทุนกับเจ้าของงานวิจัยก็ไปตกลงกันเองว่า สัดส่วนการแบ่งปันผลประโยชน์เมื่อโครงการวิจัยนี้แล้วเสร็จและนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง เขามีข้อตกลงแบ่งปันผลประโยชน์กันอย่างไร เป็นความยินยอมพร้อมใจกันของผู้เกี่ยวข้องกับโครงการวิจัยนั้นๆ โดย บพข. หรือผู้ให้ทุนไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ที่จะแบ่งกัน เป้าหมายการสนับสนุนทุนวิจัยของ บพข. คือ การสร้างศักยภาพการแข่งขันให้ผู้ประกอบการไทย เป็นโครงการที่มีประโยชน์ต่อส่วนรวม ช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศชาติ”

ใครมีสิทธิ์ขอรับทุนสนับสนุนงานวิจัย

ทุกคนมีสิทธิขอรับทุนวิจัยและพัฒนาจาก บพข. แต่มีเงื่อนไขว่างานวิจัยชิ้นนั้นต้องมี TRL ระดับ 4 ขึ้นไป ถ้า TRL ไม่ถึงระดับ 4 เช่น เกษตรกรมีไอเดียทำสารกำจัดศัตรูพืช แต่โครงการยังอยู่ในระดับ TRL 1-3 ก็จะมีหน่วยงานอื่นที่สนับสนุนทุนวิจัยในระยะเริ่มต้น ซึ่งเกษตรกรคนนั้นต้องแสดงให้เห็นว่าสามารถสร้างสรรค์โครงการดังกล่าวได้อย่างเป็นรูปธรรม มีกระบวนการดำเนินการที่ชัดเจน มีความพร้อมด้านห้องปฏิบัติการ มีแปลงทดสอบ ซึ่งต้องระบุไว้ในข้อเสนอการขอรับทุนสนับสนุนโครงการ ซึ่งทุกหน่วยงานที่ให้ทุนจะดูความพร้อมของนักวิจัย สถานที่ทำวิจัย แต่ถ้ามีไอเดีย มีสถานที่ แต่ไม่มีความพร้อมในการวิจัย ก็อาจจะต้องไปหาความร่วมมือกับอาจารย์ในมหาวิทยาลัย หรือชวนคนอื่นที่คิดว่าทำงานวิจัยร่วมกันได้มาทำโครงการด้วยกัน

“บพข. ให้ทุนวิจัยระดับ TRL 4-7 แต่ถ้าเป็นระดับ TRL 1-3 จะมีหน่วยงานอื่น อาทิ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ หรือ วช. ให้ทุนสนับสนุน เมื่อผ่านไปถึงระดับ TRL 8-9 ก็จะมีหน่วยงานอื่นมาร่วมสนับสนุน ถ้าเป็นทางด้านยาสมุนไพร-เครื่องมือแพทย์จะเป็น ศูนย์ความเป็นเลิศด้านชีววิทยาศาสตร์ หรือ TCELS ถ้าเป็นกลุ่มงานนวัตกรรมก็จะมี สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ หรือ NIA ให้ทุนสนับสนุน เท่ากับว่ามีความเชื่อมโยงกันทั้งระบบ ตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ เหมือนการวิ่งผลัด ไม้ 1 คือ วช. สนับสนุนระดับ 1-3 ส่งไม้ต่อให้ บพข. ระดับ 4-7 เราส่งต่อ NIA เพื่อสนับสนุนให้ผู้ประกอบการวิ่งไปสู่เป้าหมายคือเส้นชัย” 

อย่ากังวลกับคำว่า TRL

ผศ.ดร.อัครวิทย์ กล่าวทิ้งท้ายถึงผู้ที่สนใจนำงานวิจัยมาขอรับทุนสนับสนุนกับ บพข. ว่า อยากให้ผู้ประกอบการที่ยังไม่คุ้นเคยกับคำว่า TRL อย่าเป็นกังวลมากนัก TRL ไม่ได้ยากเกินกว่าจะทำความเข้าใจ เมื่อเข้าใจแล้วจะกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการใช้ประเมินศักยภาพหรือผลงานของนักวิจัยที่กำลังสร้างสรรค์ผลงาน รวมทั้งยังเป็นเครื่องมือที่เจ้าของงานวิจัยจะนำไปใช้ร่วมลงทุนกับนักลงทุนที่มีเทคโนโลยี ซึ่งนักลงทุนสามารถประเมินได้ว่างานวิจัยชิ้นนั้นมีความเป็นไปได้ในเชิงพาณิชย์มากน้อยแค่ไหน ถ้า TRL สูงก็ไม่ต้องลงทุนพัฒนาต่อมาก ใช้ได้เลย ถ้า TRL อยู่ในระดับกลาง แต่เป็นนวัตกรรมที่มีศักยภาพ หากได้รับการพัฒนาต่อยอด ต้องใช้งบประมาณอีกเท่าไหร่จึงจะเข้าสู่เชิงพาณิชย์ได้ เหมือนกับเราไปซื้อบ้านหลังหนึ่งเพราะอยากได้ที่ดิน ถ้าบ้านเพิ่งตอกเสาเข็ม เท่ากับอยู่ในระดับ TRL 1-3 ถ้าขึ้นโครงหลังคา ถือว่าอยู่ในระดับ TRL 4 แต่ถ้าเราไปหมู่บ้านจัดสรรที่เขาสร้างเสร็จแล้ว นั่นคือเราได้บ้านระดับ TRL 8-9

“ในเว็บไซต์ของ บพข. (www.pmuc.or.th) มีรายละเอียดของ TRL สามารถดาวน์โหลดเอกสารไปอ่านได้ ซึ่งเราแบ่งออกเป็นประเภทต่างๆ ในกลุ่มอุตสาหกรรมที่ให้การสนับสนุน อธิบายชัดเจนในแต่ละสาขา ตั้งแต่ TRL 1 หมายถึงอะไร ตัวอย่างคืออะไร TRL 2 คืออะไร ไปจนถึง TRL 9 มีตัวอย่างให้สามารถศึกษาได้ด้วยตัวเอง”