เชื่อว่าทุกคนเคยได้ยินเหตุการณ์ เครื่องบินตกหลุมอากาศ แต่อาจจะยังไม่เคยทราบถึงความรุนแรงของเหตุการณ์นี้ จนกระทั่งเมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม 2567 สายการบิน Singapore Airlines เที่ยวบิน SQ321 ตกหลุมอากาศรุนแรง และมีผู้เสียชีวิต 1 คน และมีผู้บาดเจ็บอย่างน้อย 71 คน ก่อนกัปตันตัดสินใจขอลงจอดฉุกเฉินที่สนามบินสุวรรณภูมิ
ทั้งนี้ มีข่าวล่าสุด “Flightradar24” เผยข้อมูลการบินของเครื่องบินสิงคโปร์แอร์ไลน์ ที่เผชิญสภาพอากาศแปรปรวน ระบุว่า หลังจากประมวลผลข้อมูลความถี่สูง ADS-B สำหรับเที่ยวบิน SQ321 และจากการเชื่อมโยงเวลาตามการรายงานของสื่อต่างๆ ทำให้เชื่อว่าเหตุการณ์ตกหลุมอากาศ เกิดขึ้นในช่วงเวลา 14.49 น. ซึ่งในการบินปกติแล้ว จะมีการเปลี่ยนแปลงเพดานบินเล็กน้อยในแนวดิ่ง แต่เมื่อเวลาที่เที่ยวบิน SQ321 เผชิญสภาพอากาศแปรปรวนนั้นพบว่ามีอัตราการลดเพดานบินแนวดิ่งที่เพิ่มขึ้น เป็นเวลาเกือบ 1 นาทีก่อนที่จะกลับไปเป็น 0 ฟุตต่อนาที
เว็บไซต์นี้ยังระบุว่า ก่อนหน้านี้สื่อบางสำนักมีการรายงานด้วยความเข้าใจคลาดเคลื่อนว่า เป็นการ “ดิ่งวูบ” 6,000 ฟุตจากการตกหลุมอากาศ แต่ที่จริงแล้วเป็นการลดเพดานบินตามมาตรฐานการเลือกเพดานบินด้วยระบบออโตไพลอตของเครื่องบิน

อย่างไรก็ตาม อุบัติเหตุ เครื่องบินตกหลุมอากาศ ของสายการบินสิงคโปร์แอร์ไลน์นี้ มีส่วนอย่างยิ่งที่มากระตุ้นเตือนให้เราเปิดรับข้อมูลของอุบัติเหตุกับเครื่องบินนี้มากขึ้นในทุกมิติ ไม่ว่าจะเป็น สาเหตุของการตกหลุมอากาศไปจนถึงเทคโนโลยีที่สายการบินใช้เพื่อป้องกันการตกหลุมอากาศ พร้มวิธีการป้องกัน เพื่อให้ปลอดภัยจากอุบัติเหตุไม่คาดคิดนี้
ทำความเข้าใจ สาเหตุและระดับความรุนแรงของ เครื่องบินตกหลุมอากาศ
หากอ้างอิงจากข้อมูล Federal Aviation Administration (FAA) หรือ องค์การบริหารการบินแห่งชาติ ระบุว่า ไม่ใช่เรื่องปกติที่สภาพอากาศแปรปรวนจะส่งผลให้เกิดการบาดเจ็บหรือร้ายแรงจนถึงขั้นเสียชีวิต ในปี 2565 เป็นปีล่าสุดที่ FAA ได้รับรายงานว่า มีผู้โดยสาร 4 คนและลูกเรือ 13 คน รวมทั้งหมด 17 คน ได้รับบาดเจ็บสาหัสจากเหตุการณ์เครื่องบินตกหลุมอากาศ ขณะที่ตั้งแต่ปี 2552-2565 มีผู้โดยสารทั้งหมด 34 คนและลูกเรือ 129 คน หรือในช่วง 13 ปีมีผู้ได้รับบาดเจ็บจากการตกหลุมอากาศ 163 คน หรือประมาณ 13 คน/ปี
ทั้งนี้ การตกหลุมอากาศ หรือ Air Turbulence ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลง ของการไหลของอากาศอย่างรุนแรงฉับพลัน เนื่องจากอากาศส่วนบนและส่วนล่างมีความเร็วในการเคลื่อนที่แตกต่างกัน หรือมีความหนาแน่นต่างกันบริเวณรอยต่อ จึงเกิดการปั่นป่วนและเคลื่อนที่คล้ายกับระลอกคลื่น เมื่อเครื่องบินผ่านเข้าสู่บริเวณดังกล่าวจึงเกิดการสั่นสะเทือน

โดยข้อมูลจากท่าอากาศยานขอนแก่น ในสังกัดกรมท่าอากาศยาน ระบุว่า Air Turbulence เกิดได้จากหลายสาเหตุเช่น กระแสอากาศปั่นป่วนจากแรงเฉือนของลม พายุฝนฟ้าคะนอง กระแสลมพัดปะทะภูเขา หรือเกิดจากเครื่องบินลำอื่น ส่วนความรุนแรงของ Air Turbulence แบ่งออกเป็น 4 ระดับ คือ
รุนแรงเล็กน้อย โดยความสูงลดหรือเพิ่มในระยะไม่เกิน 3 ฟุต ผู้โดยสารจะต้องรัดเข็มขัด ส่วนสิ่งของต่างๆ ในเครื่องบินยังคงอยู่นิ่งกับที่
รุนแรงปานกลาง ความสูงลดหรือเพิ่มในระยะไม่เกิน 20 ฟุต ผู้โดยสารอาจถูกโยนตัวขึ้นเป็นครั้งคราวแม้นั่งรัดเข็มขัดอยู่ สิ่งของต่างๆ ในเครื่องบินสามารถเคลื่อนที่ได้
ระดับรุนแรงมาก ความสูงลดหรือเพิ่มในระยะไม่เกิน 100 ฟุต ซึ่งเป็นระดับที่นักบินไม่สามารถควบคุมเครื่องบินได้ชั่วขณะ ผู้โดยสารจะถูกโยนตัวขึ้นลงอย่างรุนแรงขณะรัดเข็มขัด สิ่งของต่างๆ จะลอยขึ้นในอากาศ
ระดับรุนแรงมากที่สุด โดยความสูงลดหรือเพิ่มในระยะเกินกว่า 100 ฟุต เครื่องบินจะถูกโยนขึ้นลงอย่างรุนแรงมากจนนักบินไม่สามารถควบคุมได้ และโครงสร้างลำตัวเครื่องอาจได้รับความเสียหาย หรือเป็นอันตรายต่อชีวิตหากผู้โดยสารไม่รัดเข็มขัด
อัปเดตข้อค้นพบล่าสุด ภาวะโลกเดือด ตัวการทำให้เกิด เครื่องบินตกหลุมอากาศ ได้มากขึ้น
หลังจากเหตุการณ์ เครื่องบินตกหลุมอากาศ ล่าสุด ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย ได้โพสต์ผ่านเฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat โดยตั้งคำถามว่า โลกร้อนขึ้น โอกาสที่เครื่องบินจะตกหลุมอากาศมากขึ้น..เพราะอะไร? พร้อมอธิบายความรู้ทางวิชาการเพื่อคลายข้อสงสัยนี้ว่า
เครื่องบินที่บินในบริเวณซีกโลกตะวันตก หรือบินจากโลกตะวันตกมายังซีกโลกตะวันออกมีโอกาสที่จะตกหลุมอากาศบ่อยขึ้น เนื่องจากอุณหภูมิในบรรยากาศของโลกที่สูงขึ้นทำให้ลมกรดหรือ Jet stream ซึ่งเป็นลมที่ใช้ประโยชน์ในอุตสาหกรรมการบินแปรปรวน
Jet Streams หรือลมกรดเป็นกระแสลมที่ไหลเวียนในระดับความสูงประมาณ 7.0 ถึง 16 กม. เหนือจากพื้นโลกมีความเร็วสูงมากถึง 200-400 กม./ชม. เป็นลมที่พัดจากทิศตะวันตกมายังทิศตะวันออกของโลก ดังนั้น ถ้าเครื่องบินบินจากซีกโลกตะวันตกมาทางซีกโลกตะวันออกก็ควรวางแผนการบินให้บินตามกระแสของ Jet stream จะทำให้มีความเร็วเพิ่มขึ้นช่วยประหยัดพลังงานและลดเวลาในการบินสั้นลง แต่หากจะบินจากตะวันออกมาทางตะวันตกก็ควรบินหลบ Jet stream ให้มากที่สุดเพราะจะสวนกระแสลมทำให้ใช้เวลาการบินมากขึ้น
อุณหภูมิในบรรยากาศของโลกที่สูงขึ้นเนื่องจากโลกปล่อยก๊าซเรือนกระจกมากขึ้นทำให้ Jet stream ลดความเร็วลงในบางช่วง มีงานวิจัยระบุว่าอุณหภูมิในบรรยากาศที่สูงขึ้นในแถบทวีปอาร์กติกซึ่งร้อนขึ้นเกือบสี่เท่าของค่าเฉลี่ยทั่วโลกกำลังส่งผลให้กระแสลมกรด ซึ่งเป็นลมที่มีกำลังแรงพัดอยู่บนชั้นบรรยากาศในบางช่วงมีความเร็วลดลงทำให้เกิดอากาศแปรปรวนในขณะที่อากาศปลอดโปร่ง (Clear Air Turbulence) มากขึ้น (ทั้งที่ไม่ได้บินผ่านเมฆหรือพายุ) เนื่องจากช่วงที่ความเร็วของลมกรดลดลงจะทำให้ความหนาแน่นของมวลอากาศในช่วงบริเวณดังกล่าวบางลง ซึ่งทำให้เกิด “หลุมอากาศ” ขึ้น ในขณะที่เครื่องบินได้บินผ่านหลุมอากาศ แรงยกจากปีกของเครื่องบินจะลดลงอย่างกระทันหันทำให้ตัวเครื่องตกลงไปในหลุมอากาศ ซึ่งจะตกมากหรือน้อยอยู่ที่ขนาดของความหนาแน่นของมวลอากาศ

นักวิจัยชี้ว่าอัตราการเกิดหลุมอากาศจะเพิ่มขึ้นถึงสองเท่าภายใน ปี 2050 และอาจมีเครื่องบินต้องเผชิญกับหลุมอากาศที่รุน แรงมากขึ้นถึง 40%
โลกร้อนทำให้อุณหภูมิบนผิวโลกสูงขึ้น 1.2 ถึง 1.4 องศาจากยุคก่อนปฎิวัติอุตสาหกรรม ยิ่งระดับความสูงจากผิวโลกขึ้นไปเกือบ 20 กม. อุณหภูมิบรรยากาศยิ่งร้อนขึ้นจึงไปทำให้ลมระดับบนที่ระยะความสูงระหว่าง 7.0 ถึง 16 กม. จากผิวโลกที่เรียกว่าลมกรดหรือ Jet stream ซึ่งมีความเร็วเฉลี่ย 200 ถึง 400 กม.ต่อ ชม. และเคลื่อนที่จากซีกโลกตะวันตกไปยังตะวันออกมีความเร็วลดลงในบางช่วงบางขณะซึ่งจะทำให้ความหนาแน่นของมวลอากาศบริเวณนั้นลดลงด้วยทำให้เกิดความแปรปรวนของอากาศทั้งที่อากาศช่วงนั้นปลอดโปร่งไม่มีพายุหรือเมฆฝนใดๆ เรียกว่า Clear Air Turbulence หรือ CAT หากมีเครื่องบินบินผ่านแรงยกจากปีกของเครื่องบินจะลดลงอย่างกระทันหันและเครื่องจะตกลงไปในมวลอากาศที่บางลงซึ่งเรียกว่าการตกหลุมอากาศ (Air Pocket)
โลกร้อนขึ้น อุณหภูมิในบรรยากาศโลกสูงขึ้นอาจทำให้เกิดภาวะเครื่องบินตกหลุมอากาศมากขึ้น ทั้งๆที่เครื่องบินบินอยู่ในบรรยากาศที่ปลอดโปร่งได้ ซึ่งเรื่องนี้เกิดบ่อยขึ้น นักวิจัยในสหรัฐอเมริกาค้นพบว่าตั้งแต่ปี 1979 ถึงปี 2020 มีเครื่องบินตกหลุมอากาศอย่างรุนแรงเพิ่มขึ้นจากก่อนหน้านั้นถึงร้อยละ 55 และมีความสัมพันธ์โดย ตรงกับการปล่อยก๊าซเรือนกระจกบนพื้นโลกสู่บรรยากาศทำให้โลกร้อนขึ้นเรื่อยๆ
และหากไม่ดำเนินการใดๆ ในปี 2050 อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกจะสูงขึ้นถึง 1.5 องศาเซลเซียส ซึ่งเรียกว่า “สภาวะโลกเดือด” อาจจะทำให้เครื่องบินตกหลุมอากาศอย่างรุนแรงมากขึ้นถึง 40% จากปี 2023 แม้ในขณะที่บินผ่านในบรรยากาศที่ปลอดโปร่งก็ตาม
เทคโนโลยีบนเครื่องบินเพื่อรับมือเหตุไม่คาดฝัน รู้ไว้พาชีวิตรอดได้
อย่างไรก็ดี ที่ผ่านมาผู้ออกแบบเครื่องบินก็ไม่ได้นิ่งนอนใจ เพราะได้ติดตั้งเทคโนโลยีที่ช่วยรับมือและหลีกเลี่ยงสถานการณ์หลุมอากาศบนเครื่องบินเช่นกัน
เรดาร์อากาศ อุปกรณ์นี้จะทำหน้าที่ระบุขนาดและตำแหน่งของกลุ่มก้อนเมฆฝน รวมไปถึงพื้นที่ที่มีการเปลี่ยนแปลงความกดอากาศซึ่งอาจเป็นพายุให้กับนักบิน เพื่อเตรียมตัวในการเปลี่ยนเส้นทาง
Gut Load Alleviation System ระบบดังกล่าวจะทำหน้าที่ในการลดแรงสะเทือนปีกเครื่องบินที่เกิดจากลม ซึ่งมีทิศทางและความเร็วผิดปกตินอกเหนือจากทิศทางลมรอบปีกซึ่งเรียกว่า Gut wind โดยลดแรงปะทะที่เข้ามายังปีกผ่านแฟลบ (Flap) ที่เป็นส่วนล่างสุดของปีกเครื่องบิน ซึ่งสามารถขยับแยกส่วนเพื่อแก้ปัญหาทิศทางลม ซึ่งช่วยทำให้การบินนั่นสั่นสะเทือนน้อยลงในการบินปกติ หรือในกรณีหลุมอากาศก็จะลดอาการโยกสั่นลงได้ โดยระบบนี้มีใช้งานบนเครื่องบินโดยสารแบบ Boeing 787-9 อยู่ในปัจจุบัน
เข็มขัดนิรภัย แม้เข็มขัดนิรภัยจะเป็นเทคโนโลยีที่พื้นฐานที่สุด แต่ก็มีความสำคัญมากที่สุดสำหรับผู้โดยทุกคน เพื่อให้สามารถผ่านพ้นสภาวะความปั่นป่วนของอากาศได้โดยไม่ถูกเหวี่ยงออกจากที่นั่ง ซึ่งเป็นที่มาของการเตือนให้ผู้โดยสารรัดเข็มขัดตลอดเวลาแม้ว่าไฟเตือนให้รัดเข็มขัดจะดับลงแล้วก็ตาม
แล้วนักบินรับมือหลุมอากาศอย่างไร? นักบินจำเป็นต้องมีเทคโนโลยีต่างๆ ในการรับมือกับหลุมอากาศอย่างรอบด้าน ตั้งแต่การทำให้ผู้โดยสารปลอดภัยเมื่อตกหลุมอากาศ ไปจนถึงการใช้ทักษะการบินในการออกจากพื้นที่หลุมอากาศ
ทั้งนี้ ข้อมูลจากเพจของนักบิน “บินแหลก” ระบุว่า เมื่อนักบินตรวจพบหรือสามารถพบเห็นเมฆฝนหรือพายุ ซึ่งอาจจะเป็นปัจจัยให้เกิดหลุมอากาศได้ นักบินจะทำการบินเฉียงไปทางข้างซ้าย หรือทางขวา ของบริเวณที่อาจเกิดหลุมอากาศ โดยไม่บินไต่ระดับขึ้นไป เนื่องจากบริเวณเมฆฝนและพายุยังมีอาณาเขตในแนวดิ่งด้วย การหลบทางข้างจึงปลอดภัยและรวดเร็วกว่า
ในขณะที่การรับมือเมื่อตรวจพบหรือเข้าสู่บริเวณที่เกิดหลุมอากาศในพื้นที่ฟ้าโปร่ง หรือ Clear Air Turbulence (CAT) จะต่างจากการรับมือ Turbulence ปกติ เพราะนักบินจะทำการเปลี่ยนเพดานการบิน ในลักษณะการไต่ขึ้นหรือลดระดับการบินลงไป เพื่ออาศัยแรงในพื้นที่ CAT นำเครื่องบินออกจากพื้นที่ของ CAT ได้
อย่างไรก็ตาม ในเพจยังระบุด้วยว่าการรับมือ CAT มีความท้าทายกว่า เพราะแม้จะแก้อาการด้วยการลดเพดานการบินเพื่อให้สามารถลดความรุนแรงที่จะเกิดขึ้นได้ แต่อาจจะไม่สามารถพ้นพื้นที่การเกิด CAT ได้อยู่ดี
ที่มา :
- บทความเรื่อง “เครื่องบินตกหลุมอากาศคืออะไร อากาศแปรปรวนรุนแรงมีกี่ระดับ” จากเว็บไซต์ไทยรัฐออนไลน์
- โพสต์เรื่อง “โลกร้อนขึ้น โอกาสที่เครื่องบินจะตกหลุมอากาศมากขึ้น..เพราะอะไร? จาก เฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat
- โพสต์เรื่อง “หลุมอากาศคืออะไร เครื่องบินรับมือได้อย่างไร ? เจาะลึกเทคโนโลยีจากเหตุการณ์เที่ยวบิน SQ321 ของ Singapore Airlines” จาก เฟซบุ๊ก TNN Tech
รู้ทันภัยทุกรูปแบบ พร้อมวิธีป้องกัน
เรียนรู้จาก ภัยการเงินออนไลน์ รอบโลก เพื่อนำมาปรับใช้ ป้องกันอาชญากรรมออนไลน์ในไทยอย่างได้ผล













