สมุนไพรไทย โตจริงหรือแค่ภาพลวงตา

แม้สมุนไพรไทยจะเป็นที่รู้จักระดับโลก แต่ในความเป็นจริงกลับมีโรงงานนับร้อยที่อาจไม่สามารถดำเนินกิจการต่อไปได้ และบางส่วนเสี่ยงต่อการถูกปิดกิจการ เนื่องจากกระบวนการผลิตไม่ได้ตามมาตรฐาน รัฐบาลมีแนวทางแก้ปัญหานี้อย่างไร ก่อนที่อุตสาหกรรมซึ่งถือเป็น Soft Power สมบัติทางวัฒนธรรมของไทย จะกลายพันธุ์ไปอยู่ในมือต่างชาติ

แม้ปัจจุบันอุตสาหกรรมสมุนไพรไทยกำลังเติบโตอย่างแข็งแกร่ง โดยมีมูลค่าตลาดรวมอยู่ที่ 5.2 หมื่นล้านบาท แต่ส่วนใหญ่ยังเป็นการบริโภคภายในประเทศ ซึ่งในภาวะที่กำลังซื้อชะลอตัวเช่นในปัจจุบันก็จะกระทบต่อยอดขาย ทำให้ผู้ประกอบการด้านสมุนไพรตั้งแต่ต้นน้ำ คือเกษตรกรผู้ปลูกสมุนไพรไปจนถึงกลางน้ำ คือโรงงานผลิต และปลายน้ำคือผู้จัดจำหน่าย ได้รับผลกระทบจากกำลังซื้อที่อ่อนลง

ขณะที่ตลาดส่งออกนั้น ปัจจุบันมีเพียง 1.2 หมื่นล้านบาท สาเหตุหลักที่ทำให้ตัวเลขสัดส่วนการส่งออกยังไม่เติบโตเท่าที่ควร เนื่องจากโรงงานสมุนไพรของไทย ยังไม่เข้าใจเกี่ยวกับความสำคัญของการยกระดับมาตรฐานการผลิตให้ได้ตามที่นานาชาติกำหนด ซึ่งหากสามารถปรับปรุงมาตรฐานการผลิตให้ได้มาตรฐานสากล ก็จะช่วยให้ส่งออกผลิตภัณฑ์สมุนไพรเติบโตได้ถึง 2 เท่า ลดการพึ่งพากำลังซื้อในประเทศอย่างเดียว ซึ่งถือว่ามีขีดจำกัด และทำให้ไทยเสียโอกาสให้กับประเทศอื่นๆ

นอกจากนี้ ท่ามกลางการเติบโตของสมุนไพร กลับพบปัญหา 500 โรงงาน เสี่ยงถูกปิดกิจการ เนื่องจากการผลิตไม่ได้ตามมาตรฐาน ซึ่งมีอยู่หลายระดับ โดยผู้ประกอบการส่วนใหญ่ก็ทราบถึงจุดอ่อนในส่วนนี้ แต่ขาดศักยภาพในการยกระดับการผลิต นำมาสู่ความร่วมมือของ กลุ่มอุตสาหกรรมสมุนไพร สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) กับ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) และหน่วยงานส่งเสริมต่างๆ เช่น กรมการแพทย์แผนไทย กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม ประชุมหารือเพื่อหาแนวทางปรับปรุงมาตรฐานอุตสาหกรรมสมุนไพรไทยอย่างครอบคลุม ทั้งสำหรับโรงงานขนาดเล็ก ขนาดกลาง และขนาดใหญ่

แบ่งออกเป็นระดับต่างๆ ตามศักยภาพของโรงงาน เพื่อให้สามารถรองรับการผลิต ทั้งในประเทศและการส่งออก 3 ด้าน ได้แก่

1. การพัฒนาโรงงานให้ได้มาตรฐาน PIC/S GMP: สำหรับโรงงานที่มีศักยภาพสูง จะได้รับการสนับสนุนให้ยกระดับมาตรฐานการผลิตสู่ GMP/PIC/S ซึ่งเป็นมาตรฐานที่ยอมรับในระดับสากล เพื่อเปิดโอกาสในการส่งออกผลิตภัณฑ์ไปยังตลาดโลก

2. การพัฒนาโรงงานให้ได้มาตรฐาน ASEAN GMP: โรงงานส่วนใหญ่จะได้รับการส่งเสริมให้ได้มาตรฐาน GMP ASEAN เพื่อเสริมขีดความสามารถในการแข่งขันในภูมิภาคอาเซียน

3. การสนับสนุนโรงงานขนาดเล็ก: พัฒนาให้ได้มาตรฐานพื้นฐานระดับเหรียญทอง เหรียญเงิน และเหรียญทองแดง เพื่อรักษาองค์ความรู้แพทย์แผนไทย และสามารถจำหน่ายผลิตภัณฑ์ภายในประเทศ

ความร่วมมือดังกล่าว ถือเป็นความพยายามในการสร้างความแข็งแกร่งให้กับสมุนไพรไทย ที่เป็นจุดเด่นของประเทศ ไม่เพียงแต่จะช่วยยกระดับมาตรฐานการผลิตสมุนไพรไทย แต่ยังเปิดโอกาสให้กับผู้ประกอบการในการขยายตลาดไปยังต่างประเทศ รวมถึงการต่อยอดไปสู่ผลิตภัณฑ์อาหารเสริม และเครื่องสำอางที่มีสมุนไพรไทยเป็นส่วนประกอบ อีกทั้งยังเป็นการสนับสนุนการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ที่คาดว่าจะดึงดูดนักท่องเที่ยวให้มาใช้บริการและซื้อผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยมากยิ่งขึ้น และยังเป็นการรักษาต่อยอด Soft Power ของไทย เช่น การต่อยอดไปสู่การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ที่กำลังเติบโตในหมู่นักท่องเที่ยวต่างชาติ

สิทธิชัย แดงประเสริฐ ประธานกลุ่มอุตสาหกรรมสมุนไพร ส.อ.ท. กล่าวว่า สมุนไพรไทยไม่เพียงแต่เป็นสมบัติทางวัฒนธรรม แต่ยังเป็นทรัพยากรที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูงอีกด้วย การส่งออกสมุนไพรไทยช่วยสร้างรายได้ให้กับประเทศ และสร้างชื่อเสียงให้กับผลิตภัณฑ์ของไทยในตลาดโลก รัฐบาลจึงควรให้การสนับสนุนผู้ประกอบการรายย่อย เพื่อให้มีโอกาสเข้าถึงเทคโนโลยีและตลาดที่กว้างขึ้น

ด้าน นพ.ณรงค์ อภิกุลวณิช เลขาธิการ อย. กล่าวว่า ความร่วมมือครั้งนี้ อย. จะเข้าไปจัดการอบรมเพื่อถ่ายทอดความรู้ให้ผู้ประกอบการด้วยการยกระดับไปทีละขั้น เริ่มจากการเข้าไปช่วยพัฒนาโรงงานขนาดเล็ก ให้สามารถยกระดับเป็นระดับประเทศ ด้วยการผ่านมาตรฐานเหรียญทองแดง จากนั้นจะยกระดับไปขั้นต่อไปคือมาตรฐานเหรียญเงิน เพื่อให้สามารถส่งออกไปยังประเทศแถบอาเซียนได้ และหากโรงงานใดมีความพร้อม อย. ก็จะเข้าไปช่วยเป็นพี่เลี้ยงให้สามารถยกระดับไปสู่ระดับเหรียญทองต่อไป

เพื่ออุตสาหกรรมสมุนไพร เติบโตได้อย่างแข็งแกร่งและยั่งยืน ไม่ใช่เป็นเพียงภาพลวงตา