อุ่นใจไซเบอร์…หลักสูตรที่คนไทยควรเรียน

ในวงเสวนา “จากพลเมืองเท่าทันสู่นโยบายสาธารณะในยุคดีพเฟค” จัดโดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับโคแฟค (ประเทศไทย) และภาคีเครือข่าย รายงานสถานการณ์การถูกหลอกลวงผ่านช่องทางออนไลน์ ภายใต้โครงการศึกษาสถานการณ์ภัยคุกคามทางออนไลน์ โดย สสส. และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

พบว่า คนไทยกว่า 36 ล้านคน เคยถูกหลอกลวงออนไลน์ และตกเป็นผู้เสียหาย 18.37 ล้านคน โดยผู้สูงอายุตกเป็นเหยื่อเพิ่มสูงขึ้นร้อยละ 22 สาเหตุมาจากผู้สูงอายุไม่เข้าใจกลโกงเหล่านี้ จึงสูญเสียทรัพย์สินเงินทองให้กับมิจฉาชีพอย่างต่อเนื่อง

ขณะที่ข้อมูลของศูนย์บริหารการรับแจ้งความออนไลน์ โดยสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ไตรมาสที่ 1 ปี 2567 พบว่า ประชาชนแจ้งความผ่านระบบออนไลน์ จำนวนไม่น้อยกว่า 400,000 ราย มูลค่าความเสียหายสูงกว่า 60,000 ล้านบาท สูงสุด 3 ประเภทที่มักโดนหลอก ได้แก่ 1. ถูกหลอกให้ซื้อสินค้าหรือบริการร้อยละ 41.94, 2. หลอกให้โอนเงินเพื่อทำงานร้อยละ 12.85, 3. หลอกให้กู้เงินร้อยละ 10.95
ปัญหาหลักของการหลอกลวงออนไลน์ ที่ยังพบได้ต่อเนื่องและแก้ไขได้ยาก เนื่องจากเหยื่อตกอยู่ภายใต้กลยุทธ “โรแมนซ์สแกม” คือหลอกให้หลงรัก หลอกให้เชื่อใจ ใช้ความรักความเชื่อใจหรือความหวังของเหยื่อเพื่อแสวงหาประโยชน์ โดยหลอกให้โอนเงินหรือทรัพย์สินอื่นๆ ไปให้ หลอกให้กระทำผิดบางอย่าง เช่น สิ่งผิดกฎหมาย ปลอมแปลงเอกสาร แม้หลายเคสจะมีการเข้ามาปรึกษากับผู้เชี่ยวชาญ แต่เมื่อกลับไปก็ยังคงหลงเชื่อมิจฉาชีพที่มาหลอกให้รักเช่นเดิม ซึ่งเคสเหล่านี้แม้จะมีการนำรูปภาพของผู้ที่ถูกสวมรอยบุคคลในต่างประเทศมายืนยันกับเหยื่อ ก็ไม่สามารถทำให้เหยื่อเชื่อคำพูดของเจ้าหน้าที่ได้ จนกระทั่งเมื่อเหยื่อเหล่านี้รู้สึกตัว หรือถูกหลอกจนหมดตัว ก็จะมีการโทษว่ารัฐไม่ช่วยเหลือ

ในงานการประชุมโฟกัส กรุ๊ป หัวข้อ “ภัยออนไลน์รุกหนักขอนแก่น-อีสาน…ไม่จัดการอาจวิกฤต!” ซึ่งจัดโดยมูลนิธิสื่อเพื่อสุขภาวะ (มสส.) ร่วมกับสื่อมวลชนในขอนแก่นและสื่อมวลชนภาคอีสาน ฟังแล้วต้องบอกว่าเรื่องนี้ปล่อยไว้นานกว่านี้ต้องกลายเป็นวิกฤตรุนแรงแน่นอน เพราะการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีด้านการติดต่อสื่อสารอย่างรวดเร็วมีทั้งผลดีและผลเสีย ข้อมูลข่าวสารที่ท่วมท้นและรวดเร็วหากเราไม่มีความรู้หรือไม่รู้เท่าทัน ย่อมตกเป็นเหยื่อของผู้ไม่หวังดีและมิจฉาชีพได้ทุกเมื่อ
ในเวทีดังกล่าว สะท้อนข้อมูลของ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (DES) สรุปสถิติการดำเนินคดีอาชญากรรมออนไลน์ตั้งแต่เดือนมกราคมถึงธันวาคม 2565 ว่ามีการดำเนินคดีกับแก๊ง Call Center ในต่างประเทศ 8 ครั้ง ปิดกั้นการโทรหลอกลวงและส่ง SMS หลอกลวงจำนวน 118,530 หมายเลข อายัดบัญชีม้าจำนวน 58,463 บัญชีและปิดกลุ่ม Social Media ซื้อขายบัญชีม้า 8 กลุ่ม ดำเนินคดีหลอกลวงลงทุนและระดมทุนออนไลน์และหลอกลวงทางการเงิน 657 คดี การปราบปรามพนันออนไลน์โดยดำเนินคดีได้ 318 คดี และการดำเนินคดีหลอกลวงซื้อขายสินค้าออนไลน์ 263 คดี นั่นคือตัวเลขที่เกิดขึ้นเพียงปีเดียว

การจะแก้ปัญหาเหล่านี้อย่างได้ผล ต้องสร้างพลเมืองดิจิทัลให้มีความตระหนักรู้ในภัยออนไลน์ ซึ่งปัจจุบันมีโครงการหนึ่งซึ่งน่าสนใจมากคือ โครงการ “อุ่นใจ CYBER” ของ เอไอเอส ที่ดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2562 โดยการพัฒนา “หลักสูตรอุ่นใจไซเบอร์” ตามมาตรฐานของหลักสูตรด้านการศึกษาไทย ครอบคลุมทักษะการใช้งานบนโลกดิจิทัล ได้แก่ Practice ปลูกฝังให้มีความรู้ ความเข้าใจในการใช้งานเทคโนโลยีดิจิทัลอย่างถูกต้องและเหมาะสม, Personality แนะนำการปกป้องความเป็นส่วนตัวบนโลกอออนไลน์, Protection เรียนรู้การป้องกันภัยไซเบอร์บนโลกออนไลน์ และ Participation รู้จักการปฏิสัมพันธ์ ด้วยทักษะและพฤติกรรมการสื่อสารบนโลกออนไลน์อย่างเหมาะสม
โดยที่ผ่านมา เอไอเอสได้ทำงานร่วมกับพาร์ทเนอร์ทั้งภาครัฐและภาคเอกชน เพื่อส่งต่อหลักสูตรอุ่นใจไซเบอร์ไปยังกลุ่มเป้าหมายของแต่ละองค์กร ได้มีทักษะดิจิทัล รู้เท่าทันทุกภัยไซเบอร์ สามารถใช้งานดิจิทัลอย่างเกิดประโยชน์พร้อมอยู่กับโลกดิจิทัลได้อย่างปลอดภัยและสร้างสรรค์ ซึ่งวันนี้มีคนไทยเข้าเรียนในหลักสูตรอุ่นใจไซเบอร์แล้วกว่า 390,000 คน สำหรับประชาชนทั่วไปหากใครสนใจหลักสูตรอุ่นใจไซเบอร์ สามารถเรียนรู้และสร้างทักษะทางดิจิทัลแบบฟรี ไม่มีค่าใช้จ่ายได้ที่ learndiaunjaicyber.ais.co.th

learndiaunjaicyber.ais.co.th
ภัยออนไลน์เป็นเรื่องสำคัญมากและมีความท้าทายเป็นอย่างมากในปัจจุบัน ถือเป็นภัยคุกคามซึ่งนับวันจะทวีความรุนแรงมากยิ่งขึ้น ผู้คนจำนวนมากได้รับความเดือดร้อน และเสียหายจากการสูญเสียเงินท่ามกลางวิถีชีวิตที่ต้องต่อสู้ดิ้นรนทางเศรษฐกิจ กระแสความเจริญก้าวหน้าของโลกออนไลน์ที่มีเทคโนโลยีที่ทันสมัยนั้นทำให้เรามีความสะดวกสบายมากขึ้น แต่ก็ได้กลายเป็นดาบ 2 คม ที่มิจฉาชีพได้อาศัยสิ่งเหล่านี้มาเป็นช่องทางและเครื่องมือในการโจรกรรม ซึ่งทุกภาคส่วนในสังคมจะต้องเข้ามามีส่วนร่วมด้วยช่วยกันทั้งเครือข่ายมือถือ ธนาคาร ตำรวจ แพลตฟอรม์ในสื่อโซเชี่ยลต่าๆ กระทรวง DES ศูนย์ดำรงธรรม ผู้นำชุมชน ผู้ประกอบการต่างๆ รวมทั้งสื่อมวลชนด้วย เพื่อช่วยกันเผยแพร่ข้อมูลให้คนในสังคมรู้เท่าทันเล่ห์เหลี่ยม และมีมาตรการช่วยเหลือต่างๆ เพื่อปกป้องสิทธิของคนในสังคม