เปิดตัวโครงการวิจัย มจธ. สร้างองค์ความรู้ใหม่ 4 ด้าน พลิกโฉม ‘เมกะซิตี้ของไทย’

Megacity หรือ มหานคร หมายถึงเมืองขนาดใหญ่ที่มีประชากรหนาแน่นตั้งแต่ 10 ล้านคนขึ้นไป และการเติบโตของเมืองในระดับนี้มักนำมาซึ่งปัญหาที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากไม่มีการบริหารจัดการโครงสร้างพื้นฐานที่ดีพอ ทั้งปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและความท้าทายในการรับมือกับภัยพิบัติต่างๆ โดยตัวช่วยสำคัญที่สามารถนำมาใช้ในการบริหารจัดการ เพื่อพลิกโฉม เมกะซิตี้ของไทย คือ เทคโนโลยีวิศวกรรมชั้นสูง ซึ่งตอบโจทย์การพัฒนาเมืองใหญ่ได้ในทุกมิติ


เรียนรู้จากเมืองอัจฉริยะทั่วโลก ที่สมาร์ทได้ด้วย เทคโนโลยีวิศวกรรมชั้นสูง

จากข้อมูลทางสถิติล่าสุดระบุชัดเจนว่าภายในปี 2050 ประชากรเกือบ 70% ของโลกจะอาศัยอยู่ในเมือง เมืองต่างๆ ทั่วโลกจึงต้องเตรียมพร้อมรับมือกับความต้องการที่เพิ่มขึ้นนี้ ไม่ว่าจะเป็นการรองรับประชากรที่ขยายตัวอย่างรวดเร็ว การสร้างเครือข่ายคมนาคมที่มีประสิทธิภาพ การใช้พลังงานอย่างชาญฉลาด รวมถึงการสนับสนุนการใช้ชีวิตยุคใหม่ด้วยระบบที่เชื่อมต่อและตอบสนองได้แบบเรียลไทม์
และแม้ว่าโครงการเมืองอัจฉริยะจะได้รับความสนใจมากขึ้นในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แต่หลายเมืองยังเผชิญกับความท้าทายในการประสานเทคโนโลยีเข้ากับความต้องการของผู้คนจริงๆ เพื่อการใช้งานได้อย่างลงตัว ต้องมีการสร้างสมดุลระหว่างการเพิ่มประสิทธิภาพในชีวิตประจำวัน การสร้างความยั่งยืนในระยะยาว และการยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในเมือง
แนวคิดนี้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงวิธีการวางแผนและพัฒนาเมือง โดยไม่ใช่แค่การนำเทคโนโลยีมาปรับใช้ทีหลัง แต่คือการฝัง “ความอัจฉริยะ” เข้าไปตั้งแต่การออกแบบ รวมถึงการใช้ข้อมูลและการบริหารจัดการที่เชื่อมโยงกันตั้งแต่ต้น เป้าหมายคือการสร้างระบบอัจฉริยะที่ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสานกันอย่างแท้จริง
เพื่อให้เห็นภาพเดียวกันของการปรับเอา เทคโนโลยีวิศวกรรมชั้นสูง การทำงานของกลุ่มบริษัท SJ ที่ดำเนินโครงการต่างๆ ทั่วโลก ตั้งแต่ชุมชนชายฝั่งในออสเตรเลีย ไปจนถึงเขตพัฒนาเศรษฐกิจขนาดใหญ่ในซาอุดิอาระเบีย ซึ่งจะทำให้เห็นแนวทางที่ควรนำไปปรับใช้ในการพลิกโฉม “เมกะซิตี้ของไทย” ชัดเจนขึ้น
The Point Estate
  • การออกแบบที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อม The Point Estate, ออสเตรเลีย
ที่คาบสมุทร Bellarine รัฐวิคตอเรีย ประเทศออสเตรเลีย โครงการ The Point Estate แสดงให้เห็นว่า การรักษาสิ่งแวดล้อมและการนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้ สามารถเดินคู่กันไปได้อย่างกลมกลืน โครงการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ขนาด 195 เฮกตาร์ (ราว 1,220 ไร่) นี้ ได้รับการสนับสนุนโดย SMEC ซึ่งเป็นบริษัทในเครือ SJ โดยผสานการวางผังเมืองกับการดูแลระบบนิเวศชายฝั่งได้อย่างละเอียดอ่อน
มากกว่าสองในสามของพื้นที่ถูกสงวนไว้เป็นพื้นที่สีเขียว เช่น สวนสาธารณะ เส้นทางเดินและปั่นจักรยาน รวมถึงคลองน้ำขึ้นน้ำลงยาว 5 กิโลเมตร ที่ช่วยฟื้นฟูการไหลของน้ำตามธรรมชาติและปรับปรุงคุณภาพน้ำ ระบบออกแบบที่เน้นความอ่อนไหวต่อสภาพแวดล้อม เช่น สวนกรองน้ำ ฝายกรองน้ำแบบชีวภาพ และระบบระบายน้ำเฉพาะที่ ถูกนำมาใช้เพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศและรักษาความหลากหลายทางชีวภาพ
เบื้องหลังโครงการ มีการใช้แบบจำลอง 3 มิติสำหรับงานก่อสร้างดิน ช่วยให้การก่อสร้างมีความแม่นยำ ลดค่าใช้จ่าย และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ระบบบำบัดน้ำเสียแรงดันช่วยลดผลกระทบที่เกิดจากระบบโครงสร้างพื้นฐานแบบเดิมๆ
Sudair City
  • การสร้างเมืองอัจฉริยะในระดับใหญ่ Sudair City, ซาอุดิอาระเบีย
ในซาอุดิอาระเบีย Sudair City (ซูแดร์ ซิตี้) คือโครงการเขตเศรษฐกิจแห่งชาติขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งที่แสดงให้เห็นแนวคิดการพัฒนาเมืองอัจฉริยะในระดับที่แตกต่างออกไป ด้วยขนาดกว่า 258 ตารางกิโลเมตร การวางผังเมืองของ Sudair ไม่ใช่การขยายตัวแบบกระจัดกระจาย แต่เน้นการบูรณาการโครงสร้างพื้นฐาน การแบ่งเขต และการพัฒนาแบบเป็นขั้นตอนตั้งแต่ต้น
นอกจากนั้น ยังมีการวางแผนเชิงกลยุทธ์ด้วย แผนแม่บทของเมืองเน้นการพัฒนาแบบมีขั้นตอน เพื่อดึงดูดอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงและการผลิต การจัดโซนที่อยู่อาศัยและอุตสาหกรรมถูกจัดวางอย่างสอดคล้องกัน บริการสาธารณะถูกวางแผนตามตลาด และที่ดินพร้อมรองรับการลงทุนได้ทันที ความเป็นเมืองอัจฉริยะของ Sudair จึงไม่ได้อยู่ที่เทคโนโลยีที่เห็นได้ชัด แต่เป็นในแนวคิดระบบที่วางไว้เพื่อรองรับการเติบโตอย่างยั่งยืนและยาวนานมากกว่า

แชร์องค์ความรู้ใหม่ 4 ด้าน พลิกโฉม “เมกะซิตี้ของไทย”

จากต้นแบบของการปรับเอา เทคโนโลยีวิศวกรรมชั้นสูง ไปใช้ในการพัฒนาเมกะซิตี้ในต่างประเทศ มาในวันนี้ นักวิจัยไทยจาก มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ได้นำหลักการนี้มาต่อยอดและพัฒนาเป็นองค์ความรู้ใหม่ 4 ด้าน เพื่อพลิกโฉม “เมกะซิตี้ของไทย” โดย ศาสตราจารย์ ดร.ชัย จาตุรพิทักษ์กุล อาจารย์จากภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) และหัวหน้าโครงการวิจัยเทคโนโลยีและนวัตกรรมชั้นแนวหน้าในอุตสาหกรรมก่อสร้างเพื่อรองรับการพัฒนาเมกะซิตี้แห่งอนาคต ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมของโครงงการวิจัยนี้ว่า
ศาสตราจารย์ ดร.ชัย จาตุรพิทักษ์กุล
“โครงการฯ นี้ได้รับทุนสนับสนุนกลุ่มวิจัยศักยภาพสูง ประจำปี 2568 เมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 2568 จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ภายใต้กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) จำนวน 15 ล้านบาท และงบประมาณสนับสนุนจาก ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มจธ. จำนวน 3 ล้านบาท รวมงบประมาณทั้งสิ้น 18 ล้านบาท มีระยะเวลาการดำเนินงานวิจัย 3 ปี”
“โดยโครงการนี้มีเป้าหมายหลักที่จะมุ่งพัฒนากำลังคนทักษะสูงที่มีความเชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีวัสดุและเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ เพื่อการก่อสร้างและบริหารจัดการเมกะซิตี้ และสร้างองค์ความรู้ใหม่ 4 ด้าน ได้แก่
  1. เทคโนโลยีวัสดุใหม่และการก่อสร้างแห่งอนาคต โดยมุ่งพัฒนา Green Technology สำหรับงานก่อสร้างเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ลดปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ มีความยั่งยืน และทนทาน รวมถึงการวิจัยวัสดุสำหรับการพิมพ์ 3 มิติ (3D Printing)
  2. เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) และเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการก่อสร้างและบริหารจัดการ เน้นการประยุกต์ใช้ AI ในการบริหารจัดการน้ำ การบำบัดน้ำเสีย และปัญหาขยะ
  3. เทคโนโลยีเพื่อรองรับภัยพิบัติต่างๆ ทั้งภัยจากธรรมชาติ (เช่น น้ำท่วม แผ่นดินไหว) และภัยจากความมั่นคง (เช่น การก่อการร้าย) เน้นการประยุกต์ใช้กลศาสตร์การคำนวณขั้นสูงและเทคโนโลยีการตรวจสมัยใหม่ รวมถึงการเก็บข้อมูลอัจฉริยะ (Smart Data) สำหรับการบริหารจัดการเมืองใหญ่และพัฒนาระบบเตือนภัยสำหรับโบราณสถาน
  4. เทคโนโลยีการสัญจรอัจฉริยะ (Smart Mobility) เน้นการขนส่งที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น ระบบราง การขนส่งทางเรือ และการจัดการขนส่งในเมืองใหญ่ รวมถึงการจัดทำข้อเสนอแนะเพื่อการปรับปรุงมาตรฐานในด้านความปลอดภัยสำหรับสถานีรถไฟฟ้าใต้ดิน
ทั้งนี้ องค์ความรู้ทั้ง 4 ด้านนี้ ศาสตราจารย์ ดร.ชัย ชี้ว่ามีความเหมาะสมที่จะนำมาปรับใช้กับประเทศไทยที่มี กรุงเทพมหานคร เป็นมหานครขนาดใหญ่ หรือ เมกะซิตี้ นอกจากนี้เมืองเศรษฐกิจสำคัญอย่างเชียงใหม่ เมืองอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ทางภาคตะวันออกมีแนวโน้มที่จะพัฒนาเมืองไปสู่การเป็นเมกะซิตี้ในอนาคต โดยในการบริหารการก่อสร้างหรือพัฒนาเมกะซิตี้เหล่านี้จำเป็นต้องครอบคลุมการออกแบบและใช้วัสดุอาคารที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเพื่อลดคาร์บอน การพัฒนาระบบ Smart Mobility ที่มีทั้งการจราจรอัจฉริยะและการขนส่งที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม รวมถึงการปรับปรุงข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงสู่การเป็นเมืองขนาดใหญ่อีกด้วย
ด้าน รองศาสตราจารย์ ดร.ชัยณรงค์ อธิสกุล ผู้อำนวยการโครงการเทคโนโลยีวิศวกรรมโยธา และรองหัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมโยธา มจธ. และ รองศาสตราจารย์ ดร.วีรชาติ ตั้งจิรภัทร หัวหน้าห้องปฏิบัติการคอนกรีต ภาควิชาวิศวกรรมโยธา ได้ร่วมกันให้ข้อมูลเพิ่มเติมถึงบทบาทของวิศวกรรมโยธาในการพัฒนาเมกะซิตี้ว่า
รองศาสตราจารย์ ดร.ชัยณรงค์ อธิสกุล
รองศาสตราจารย์ ดร.วีรชาติ ตั้งจิรภัทร
“รากศัพท์ของโยธามาจาก Civil Engineering หมายถึง วิศวกรรมพลเรือนที่เป็นงานที่เกี่ยวข้องกับคนและเมือง ดังนั้นวิศวกรรมโยธามีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเมกะซิตี้ โครงการนี้จึงมุ่งสร้างบุคลากรรุ่นใหม่ด้านวิศวกรรมชั้นสูงและวิจัยนวัตกรรมอย่างต่อเนื่อง เพื่อรับมือกับปัญหาเมืองที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา โดยเฉพาะการปลูกฝังกระบวนการคิดตั้งแต่โจทย์วิจัยไปจนถึงการบริหารจัดการ เพื่อให้มีคนทำงานวิจัยที่ตอบโจทย์ แม้มีเงินทุนหรือโจทย์ก็ไร้ประโยชน์หากไม่มีบุคลากร การสร้างคนจึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยยกระดับอุตสาหกรรมก่อสร้างไทยให้แข่งขันได้ในระดับโลก และงานวิจัยกลุ่มนี้น่าจะตอบสนองนโยบายระยะยาวของประเทศ”
ขณะที่ ศาสตราจารย์ ดร.ชัย กล่าวเสริมว่า “ในประเทศไทยมีบุคลากรที่จบวิศวกรรมโยธาอยู่จำนวนมาก ส่วนใหญ่จะทำงานในภาคสนามหรืองานก่อสร้างเป็นหลัก แต่คนที่ทำงานด้านวิจัยชั้นสูง (Advanced research) เพื่อสร้างมาตรฐานและกำหนดทิศทาง รวมถึงแก้ปัญหาที่ซับซ้อนทางวิชาการและวิชาชีพยังมีไม่มาก ดังนั้น ไทยจึงจำเป็นต้องทำงานและพัฒนาวิศวกรรมชั้นสูงเพิ่มมากขึ้น เพราะงานวิจัยชั้นสูงเป็นงานวิจัยที่ใช้ระเบียบวิธีวิจัยที่ซับซ้อน ลึกซึ้ง และครอบคลุมมากกว่างานวิจัยทั่วไปที่ผู้จบการศึกษาในระดับปริญญาตรีจะทำได้”

“ดังนั้น ผลผลิตที่ได้จากโครงการนี้ จะเป็นรากฐานสำคัญสำหรับการพัฒนาเมกะซิตี้แห่งอนาคตของประเทศไทยในทุกมิติ ทั้งด้านกำลังคนทักษะสูง ด้านนวัตกรรมวัสดุสมัยใหม่ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ด้านการบริหารจัดการเมือง การประเมินความเสี่ยงและเตรียมพร้อมรับมือกับเหตุภัยพิบัติต่างๆ ซึ่งนำไปสู่การพัฒนาเศรษฐกิจและนโยบายเพื่อการสร้างเมืองแห่งอนาคตที่ยั่งยืน เป็นไปตามนโยบายและยุทธศาสตร์การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พ.ศ. 2566-2570 ยุทธศาสตร์ที่ 4 การพัฒนากำลังคนและสถาบันด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมให้เป็นฐานการขับเคลื่อนการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศแบบก้าวกระโดดและอย่างยั่งยืน”

เรียนรู้เพิ่มเติมจากนวัตกรรมสร้างสมาร์ทซิตี้

EECity ต้นแบบเมืองใหม่อัจฉริยะ ตอบโจทย์ชีวิตไม่เหมือนเดิม

บพข. สนับสนุนการใช้เทคโนโลยี AI ในการพัฒนา Smart City เพื่อรักษาความปลอดภัยและยกระดับคุณภาพชีวิตของคนไทย

ถอดบทเรียนการสร้าง Smart city ในจีน จาก ‘แนวคิดการสร้างมหานครทันสมัย’