Megacity หรือ มหานคร หมายถึงเมืองขนาดใหญ่ที่มีประชากรหนาแน่นตั้งแต่ 10 ล้านคนขึ้นไป และการเติบโตของเมืองในระดับนี้มักนำมาซึ่งปัญหาที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากไม่มีการบริหารจัดการโครงสร้างพื้นฐานที่ดีพอ ทั้งปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและความท้าทายในการรับมือกับภัยพิบัติต่างๆ โดยตัวช่วยสำคัญที่สามารถนำมาใช้ในการบริหารจัดการ เพื่อพลิกโฉม เมกะซิตี้ของไทย คือ เทคโนโลยีวิศวกรรมชั้นสูง ซึ่งตอบโจทย์การพัฒนาเมืองใหญ่ได้ในทุกมิติ
เรียนรู้จากเมืองอัจฉริยะทั่วโลก ที่สมาร์ทได้ด้วย เทคโนโลยีวิศวกรรมชั้นสูง
จากข้อมูลทางสถิติล่าสุดระบุชัดเจนว่าภายในปี 2050 ประชากรเกือบ 70% ของโลกจะอาศัยอยู่ในเมือง เมืองต่างๆ ทั่วโลกจึงต้องเตรียมพร้อมรับมือกับความต้องการที่เพิ่มขึ้นนี้ ไม่ว่าจะเป็นการรองรับประชากรที่ขยายตัวอย่างรวดเร็ว การสร้างเครือข่ายคมนาคมที่มีประสิทธิภาพ การใช้พลังงานอย่างชาญฉลาด รวมถึงการสนับสนุนการใช้ชีวิตยุคใหม่ด้วยระบบที่เชื่อมต่อและตอบสนองได้แบบเรียลไทม์
และแม้ว่าโครงการเมืองอัจฉริยะจะได้รับความสนใจมากขึ้นในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แต่หลายเมืองยังเผชิญกับความท้าทายในการประสานเทคโนโลยีเข้ากับความต้องการของผู้คนจริงๆ เพื่อการใช้งานได้อย่างลงตัว ต้องมีการสร้างสมดุลระหว่างการเพิ่มประสิทธิภาพในชีวิตประจำวัน การสร้างความยั่งยืนในระยะยาว และการยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในเมือง
แนวคิดนี้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงวิธีการวางแผนและพัฒนาเมือง โดยไม่ใช่แค่การนำเทคโนโลยีมาปรับใช้ทีหลัง แต่คือการฝัง “ความอัจฉริยะ” เข้าไปตั้งแต่การออกแบบ รวมถึงการใช้ข้อมูลและการบริหารจัดการที่เชื่อมโยงกันตั้งแต่ต้น เป้าหมายคือการสร้างระบบอัจฉริยะที่ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสานกันอย่างแท้จริง
เพื่อให้เห็นภาพเดียวกันของการปรับเอา เทคโนโลยีวิศวกรรมชั้นสูง การทำงานของกลุ่มบริษัท SJ ที่ดำเนินโครงการต่างๆ ทั่วโลก ตั้งแต่ชุมชนชายฝั่งในออสเตรเลีย ไปจนถึงเขตพัฒนาเศรษฐกิจขนาดใหญ่ในซาอุดิอาระเบีย ซึ่งจะทำให้เห็นแนวทางที่ควรนำไปปรับใช้ในการพลิกโฉม “เมกะซิตี้ของไทย” ชัดเจนขึ้น

การออกแบบที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อม The Point Estate, ออสเตรเลีย
ที่คาบสมุทร Bellarine รัฐวิคตอเรีย ประเทศออสเตรเลีย โครงการ The Point Estate แสดงให้เห็นว่า การรักษาสิ่งแวดล้อมและการนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้ สามารถเดินคู่กันไปได้อย่างกลมกลืน โครงการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ขนาด 195 เฮกตาร์ (ราว 1,220 ไร่) นี้ ได้รับการสนับสนุนโดย SMEC ซึ่งเป็นบริษัทในเครือ SJ โดยผสานการวางผังเมืองกับการดูแลระบบนิเวศชายฝั่งได้อย่างละเอียดอ่อน
มากกว่าสองในสามของพื้นที่ถูกสงวนไว้เป็นพื้นที่สีเขียว เช่น สวนสาธารณะ เส้นทางเดินและปั่นจักรยาน รวมถึงคลองน้ำขึ้นน้ำลงยาว 5 กิโลเมตร ที่ช่วยฟื้นฟูการไหลของน้ำตามธรรมชาติและปรับปรุงคุณภาพน้ำ ระบบออกแบบที่เน้นความอ่อนไหวต่อสภาพแวดล้อม เช่น สวนกรองน้ำ ฝายกรองน้ำแบบชีวภาพ และระบบระบายน้ำเฉพาะที่ ถูกนำมาใช้เพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศและรักษาความหลากหลายทางชีวภาพ
เบื้องหลังโครงการ มีการใช้แบบจำลอง 3 มิติสำหรับงานก่อสร้างดิน ช่วยให้การก่อสร้างมีความแม่นยำ ลดค่าใช้จ่าย และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ระบบบำบัดน้ำเสียแรงดันช่วยลดผลกระทบที่เกิดจากระบบโครงสร้างพื้นฐานแบบเดิมๆ

การสร้างเมืองอัจฉริยะในระดับใหญ่ Sudair City, ซาอุดิอาระเบีย
ในซาอุดิอาระเบีย Sudair City (ซูแดร์ ซิตี้) คือโครงการเขตเศรษฐกิจแห่งชาติขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งที่แสดงให้เห็นแนวคิดการพัฒนาเมืองอัจฉริยะในระดับที่แตกต่างออกไป ด้วยขนาดกว่า 258 ตารางกิโลเมตร การวางผังเมืองของ Sudair ไม่ใช่การขยายตัวแบบกระจัดกระจาย แต่เน้นการบูรณาการโครงสร้างพื้นฐาน การแบ่งเขต และการพัฒนาแบบเป็นขั้นตอนตั้งแต่ต้น
นอกจากนั้น ยังมีการวางแผนเชิงกลยุทธ์ด้วย แผนแม่บทของเมืองเน้นการพัฒนาแบบมีขั้นตอน เพื่อดึงดูดอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงและการผลิต การจัดโซนที่อยู่อาศัยและอุตสาหกรรมถูกจัดวางอย่างสอดคล้องกัน บริการสาธารณะถูกวางแผนตามตลาด และที่ดินพร้อมรองรับการลงทุนได้ทันที ความเป็นเมืองอัจฉริยะของ Sudair จึงไม่ได้อยู่ที่เทคโนโลยีที่เห็นได้ชัด แต่เป็นในแนวคิดระบบที่วางไว้เพื่อรองรับการเติบโตอย่างยั่งยืนและยาวนานมากกว่า
แชร์องค์ความรู้ใหม่ 4 ด้าน พลิกโฉม “เมกะซิตี้ของไทย”
จากต้นแบบของการปรับเอา เทคโนโลยีวิศวกรรมชั้นสูง ไปใช้ในการพัฒนาเมกะซิตี้ในต่างประเทศ มาในวันนี้ นักวิจัยไทยจาก มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ได้นำหลักการนี้มาต่อยอดและพัฒนาเป็นองค์ความรู้ใหม่ 4 ด้าน เพื่อพลิกโฉม “เมกะซิตี้ของไทย” โดย ศาสตราจารย์ ดร.ชัย จาตุรพิทักษ์กุล อาจารย์จากภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) และหัวหน้าโครงการวิจัยเทคโนโลยีและนวัตกรรมชั้นแนวหน้าในอุตสาหกรรมก่อสร้างเพื่อรองรับการพัฒนาเมกะซิตี้แห่งอนาคต ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมของโครงงการวิจัยนี้ว่า

“โครงการฯ นี้ได้รับทุนสนับสนุนกลุ่มวิจัยศักยภาพสูง ประจำปี 2568 เมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 2568 จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ภายใต้กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) จำนวน 15 ล้านบาท และงบประมาณสนับสนุนจาก ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มจธ. จำนวน 3 ล้านบาท รวมงบประมาณทั้งสิ้น 18 ล้านบาท มีระยะเวลาการดำเนินงานวิจัย 3 ปี”
“โดยโครงการนี้มีเป้าหมายหลักที่จะมุ่งพัฒนากำลังคนทักษะสูงที่มีความเชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีวัสดุและเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ เพื่อการก่อสร้างและบริหารจัดการเมกะซิตี้ และสร้างองค์ความรู้ใหม่ 4 ด้าน ได้แก่
เทคโนโลยีวัสดุใหม่และการก่อสร้างแห่งอนาคต โดยมุ่งพัฒนา Green Technology สำหรับงานก่อสร้างเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ลดปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ มีความยั่งยืน และทนทาน รวมถึงการวิจัยวัสดุสำหรับการพิมพ์ 3 มิติ (3D Printing)
เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) และเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการก่อสร้างและบริหารจัดการ เน้นการประยุกต์ใช้ AI ในการบริหารจัดการน้ำ การบำบัดน้ำเสีย และปัญหาขยะ
เทคโนโลยีเพื่อรองรับภัยพิบัติต่างๆ ทั้งภัยจากธรรมชาติ (เช่น น้ำท่วม แผ่นดินไหว) และภัยจากความมั่นคง (เช่น การก่อการร้าย) เน้นการประยุกต์ใช้กลศาสตร์การคำนวณขั้นสูงและเทคโนโลยีการตรวจสมัยใหม่ รวมถึงการเก็บข้อมูลอัจฉริยะ (Smart Data) สำหรับการบริหารจัดการเมืองใหญ่และพัฒนาระบบเตือนภัยสำหรับโบราณสถาน
เทคโนโลยีการสัญจรอัจฉริยะ (Smart Mobility) เน้นการขนส่งที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น ระบบราง การขนส่งทางเรือ และการจัดการขนส่งในเมืองใหญ่ รวมถึงการจัดทำข้อเสนอแนะเพื่อการปรับปรุงมาตรฐานในด้านความปลอดภัยสำหรับสถานีรถไฟฟ้าใต้ดิน
ทั้งนี้ องค์ความรู้ทั้ง 4 ด้านนี้ ศาสตราจารย์ ดร.ชัย ชี้ว่ามีความเหมาะสมที่จะนำมาปรับใช้กับประเทศไทยที่มี กรุงเทพมหานคร เป็นมหานครขนาดใหญ่ หรือ เมกะซิตี้ นอกจากนี้เมืองเศรษฐกิจสำคัญอย่างเชียงใหม่ เมืองอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ทางภาคตะวันออกมีแนวโน้มที่จะพัฒนาเมืองไปสู่การเป็นเมกะซิตี้ในอนาคต โดยในการบริหารการก่อสร้างหรือพัฒนาเมกะซิตี้เหล่านี้จำเป็นต้องครอบคลุมการออกแบบและใช้วัสดุอาคารที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเพื่อลดคาร์บอน การพัฒนาระบบ Smart Mobility ที่มีทั้งการจราจรอัจฉริยะและการขนส่งที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม รวมถึงการปรับปรุงข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงสู่การเป็นเมืองขนาดใหญ่อีกด้วย
ด้าน รองศาสตราจารย์ ดร.ชัยณรงค์ อธิสกุล ผู้อำนวยการโครงการเทคโนโลยีวิศวกรรมโยธา และรองหัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมโยธา มจธ. และ รองศาสตราจารย์ ดร.วีรชาติ ตั้งจิรภัทร หัวหน้าห้องปฏิบัติการคอนกรีต ภาควิชาวิศวกรรมโยธา ได้ร่วมกันให้ข้อมูลเพิ่มเติมถึงบทบาทของวิศวกรรมโยธาในการพัฒนาเมกะซิตี้ว่า


“รากศัพท์ของโยธามาจาก Civil Engineering หมายถึง วิศวกรรมพลเรือนที่เป็นงานที่เกี่ยวข้องกับคนและเมือง ดังนั้นวิศวกรรมโยธามีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเมกะซิตี้ โครงการนี้จึงมุ่งสร้างบุคลากรรุ่นใหม่ด้านวิศวกรรมชั้นสูงและวิจัยนวัตกรรมอย่างต่อเนื่อง เพื่อรับมือกับปัญหาเมืองที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา โดยเฉพาะการปลูกฝังกระบวนการคิดตั้งแต่โจทย์วิจัยไปจนถึงการบริหารจัดการ เพื่อให้มีคนทำงานวิจัยที่ตอบโจทย์ แม้มีเงินทุนหรือโจทย์ก็ไร้ประโยชน์หากไม่มีบุคลากร การสร้างคนจึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยยกระดับอุตสาหกรรมก่อสร้างไทยให้แข่งขันได้ในระดับโลก และงานวิจัยกลุ่มนี้น่าจะตอบสนองนโยบายระยะยาวของประเทศ”
ขณะที่ ศาสตราจารย์ ดร.ชัย กล่าวเสริมว่า “ในประเทศไทยมีบุคลากรที่จบวิศวกรรมโยธาอยู่จำนวนมาก ส่วนใหญ่จะทำงานในภาคสนามหรืองานก่อสร้างเป็นหลัก แต่คนที่ทำงานด้านวิจัยชั้นสูง (Advanced research) เพื่อสร้างมาตรฐานและกำหนดทิศทาง รวมถึงแก้ปัญหาที่ซับซ้อนทางวิชาการและวิชาชีพยังมีไม่มาก ดังนั้น ไทยจึงจำเป็นต้องทำงานและพัฒนาวิศวกรรมชั้นสูงเพิ่มมากขึ้น เพราะงานวิจัยชั้นสูงเป็นงานวิจัยที่ใช้ระเบียบวิธีวิจัยที่ซับซ้อน ลึกซึ้ง และครอบคลุมมากกว่างานวิจัยทั่วไปที่ผู้จบการศึกษาในระดับปริญญาตรีจะทำได้”

“ดังนั้น ผลผลิตที่ได้จากโครงการนี้ จะเป็นรากฐานสำคัญสำหรับการพัฒนาเมกะซิตี้แห่งอนาคตของประเทศไทยในทุกมิติ ทั้งด้านกำลังคนทักษะสูง ด้านนวัตกรรมวัสดุสมัยใหม่ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ด้านการบริหารจัดการเมือง การประเมินความเสี่ยงและเตรียมพร้อมรับมือกับเหตุภัยพิบัติต่างๆ ซึ่งนำไปสู่การพัฒนาเศรษฐกิจและนโยบายเพื่อการสร้างเมืองแห่งอนาคตที่ยั่งยืน เป็นไปตามนโยบายและยุทธศาสตร์การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พ.ศ. 2566-2570 ยุทธศาสตร์ที่ 4 การพัฒนากำลังคนและสถาบันด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมให้เป็นฐานการขับเคลื่อนการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศแบบก้าวกระโดดและอย่างยั่งยืน”
เรียนรู้เพิ่มเติมจากนวัตกรรมสร้างสมาร์ทซิตี้
ถอดบทเรียนการสร้าง Smart city ในจีน จาก ‘แนวคิดการสร้างมหานครทันสมัย’











