บทวิเคราะห์: วิกฤติศรัทธาไม่ได้มีแค่ไทย สถิติชี้ Generation ใหม่ “ไม่นับถือศาสนา” มากขึ้น

หลังมีข่าวฉาวในวงการสงฆ์ ทำให้เกิดวิกฤติศรัทธาที่ชาวพุทธมีต่อศาสนา บ้างงดเข้าวัด บ้างงดทำบุญ บ้างงดใส่บาตร หนักข้อก็คือ ตั้งวงด่าทอพระต่างๆ นานา

ทำให้ในช่วงที่ผ่านมา ภาพรวมตามวัดวาอารามต่างๆ พบปริมาณพุทธศาสนิกชน เข้าวัด ทำบุญ ไหว้พระ นั่งสมาธิ มีจำนวนลดน้อยลงกว่าที่ผ่านมา
โดยส่วนตัว ผมไม่คิดว่า วิกฤติศรัทธาในศาสนาเพิ่งจะเกิดขึ้น เพราะความซบเซาของศาสนา ได้ปรากฏขึ้นมาสักระยะหนึ่งแล้ว
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในหมู่คนรุ่นใหม่ ที่ช่วงหนึ่งวัดวาอารามต่างๆ ได้ใช้สื่อออนไลน์กระตุ้นให้คนออกมาทำบุญ
ไม่ว่าจะเป็นสวดมนต์ออนไลน์ นั่งสมาธิออนไลน์ เวียนเทียนออนไลน์ หล่อเทียนพรรษาออนไลน์ ทอดกฐินออนไลน์ ทอดผ้าป่าออนไลน์
คล้ายกับว่า มีความพยายามใช้สื่อออนไลน์ในการเข้าถึงคนรุ่นใหม่ ที่เริ่มห่างไกลวัด และพิธีกรรมทางศาสนามากขึ้น
อาจไม่ได้ตั้งใจ แต่ก็ตรงกับสถิติที่สำนักวิจัยระดับโลกหลายแห่ง ที่เผยผลสำรวจ ว่าคน Generation ใหม่ “เลิกนับถือศาสนา” มากขึ้น
The Pew Research Center’s Forum on Religion & Public Life ได้เปิดรายงานการสำรวจอัตราการนับถือศาสนาครั้งล่าสุด
ผลการวิจัยพบว่า เกิดปรากฏการณ์ประชากรจำนวนมากถึงเกือบ 1,200 ล้านคนทั่วโลก ได้ระบุว่า ตนนั้นเป็นผู้ “ไม่นับถือศาสนา”
พุ่งพรวดจากผลสำรวจของ International Social Survey ในปี ค.ศ.2008 ที่พบว่า มีผู้ที่ “ไม่นับถือศาสนา” ประมาณ 35 ล้านคนทั่วโลก
หรือคิดเป็นร้อยละ 7 ของประชากรโลกทั้งหมดในตอนนั้น

การสำรวจล่าสุดของ The Pew Research Center พบว่า อัตราการ “ไม่นับถือศาสนา” ของประชากรโลก โดยเฉพาะในหมู่ Generation ใหม่ ได้ก้าวกระโดดไปอยู่ที่กว่า 1,100 ล้านคน
คิดเป็น 16% ของจำนวนประชากรโลกในปัจจุบัน โดยจีนนำหน้ามามากถึง 700 ล้านคน รองลงมาคือญี่ปุ่น 70 ล้านคน และอเมริกา 50 ล้านคน
The Pew Research Center’s Forum on Religion & Public Life ชี้ว่า “ไทย” มีผู้ “ไม่นับถือศาสนา” มากถึง 20% จากจำนวนประชากรทั้งหมด 65 ล้านคน
ส่วนหนึ่ง อาจเป็นผลมาจาก กฎกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ 23 (พ.ศ.2554) ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ.2526
ข้อ 5. (วงเล็บ 10) รายการศาสนา หรือนิกายของศาสนา หรือลัทธินิยมในทางศาสนาของผู้ถือบัตรประจำตัวประชาชนนั้น “จะมีหรือไม่ก็ได้”
สอดคล้องต้องกันกับ “ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน” หรือ Universal Declaration of Human Rights (UDHR) ข้อ 18.
ที่กล่าวว่า การนับถือศาสนานั้น เป็นสิทธิเสรีภาพของมนุษย์ เพราะทุกคนย่อมมีเหตุผลของตนเอง ว่าจะเลือกนับถือ หรือไม่นับถือศาสนา
อย่างไรก็ดี ผมคิดว่า หลักใหญ่ใจความที่คน Generation ใหม่ จำนวนมาก กำลังหันหลังให้กับศาสนา นอกจากกฎกระทรวงดังกล่าวแล้ว
ปัจจัยที่ทำให้คน Generation ใหม่ “ไม่นับถือศาสนา” นั้น เกิดขึ้นจากวิกฤตศรัทธาที่มีต่อบุคลากรที่เกี่ยวของกับการนับถือศาสนา ที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า ดังที่กล่าวไปในตอนต้น
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เกิดจากค่านิยม มุมมอง ความคิด หรือ “มโนทัศน์” ในระดับ “วัฒนธรรม” ของคน Generation ใหม่มากกว่า
อันที่จริง ไม่เฉพาะคน Generation ใหม่ เพราะคน Generation เก่าจำนวนมากก็นับถือศาสนากันแค่ที่ระบุกันไว้ในบัตรประชาชนใบเก่า
ถามว่า ทุกวันนี้ คนเฒ่าคนแก่ที่ตื่นแต่เช้ามืดมาตักบาตรมีมากน้อยเพียงใด
ถามว่า พุทธมามกะที่ปวารณาตน ถือศีล 5 กันอย่างเคร่งครัดจริงหรือไม่
ไม่ต้องพูดถึงทัศนคติของคน Generation ใหม่ ที่กำลังสัมผัสกับข่าวฉาวโฉ่ในวงการผ้าเหลืองขณะนี้ หรือก่อนหน้านี้ เข้าวัดก็เจอแต่พุทธพาณิชย์ อิทธิฤทธิ์ ปาฏิหาริย์
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “คำถาม” ของคน Generation ใหม่ ถึง “ทางเลือกในการนับถือศาสนา” มากกว่าการที่เกิดมาในครอบครัวศาสนาใดศาสนาหนึ่ง

เป็นความขัดแย้งในใจคน Generation ใหม่จำนวนมากผู้เติบโตมากับโลกคอมพิวเตอร์ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมสมัยใหม่
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง มโนทัศน์ที่มองว่า ศาสนาเป็นสิ่งที่หยุดนิ่งกับที่ ไม่มีการพัฒนาให้ก้าวหน้าสอดคล้องกับโลกปัจจุบันที่เปลี่ยนแปลงไป
และที่สำคัญก็คือ ศาสนามักถูกใช้เป็นเครื่องมือสร้างความเกลียดชังคนต่างศาสนา และถูกใช้เป็นเครื่องมือผู้มีอำนาจในการปกครองประชาชน
ตรงกับระบบ Clericalism ในศาสนจักรโรมันคาทอลิก ที่สืบทอดว่า บาทหลวงเป็นผู้ที่มีความรู้สึกเหนือกว่าคนทั่วไป ทั้งทางสถานะ และทางศีลธรรม
บาทหลวงรู้ดีที่สุด และจงเชื่อฟังบาทหลวงอย่างสนิทใจ โดยไม่ต้องพิจารณา หรือไตร่ตรองใดๆ ทั้งสิ้น ทั้งที่บาทหลวงก็คือมนุษย์เหมือนกับเรา
นำไปสู่การที่คน Generation ใหม่ทั่วทุกมุมโลกต่างกำลังพากันหันหลังให้กับ “การนับถือศาสนา”
เกิดเป็นแนวคิดใหม่ที่น่าสนใจ 2 กลุ่มด้วยกัน
1. Atheist
2. SBNR
Atheist เป็นคำที่ผสมขึ้นจากศัพท์ 2 ตัวคือ A หรือ “อะ” แปลว่า “ไม่” กับ Theist (Theo) แปลว่า “เทพเจ้า”
Atheist จึงส่งนัยถึง ผู้ที่ไม่เชื่อในการมีอยู่ของเทพเจ้า (พระเจ้า) สิ่งศักดิ์สิทธิ์ หรือเรื่องเหนือธรรมชาติ และหมายรวมถึงการไม่นับถือศาสนาด้วย
จาก Atheist นำมาสู่คำว่า Atheism หรือแนวคิด “อเทวนิยม” คือการ “ไม่เชื่อ” ในศาสนาที่มีพระเจ้า หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ และเทพยดา
Materialism หรือ “สสารนิยม” คือการ “ไม่เชื่อ” เรื่อง “จิต” และเชื่อว่า ร่างกายมนุษย์ (ชีวิต) เป็นเพียงการประกอบขึ้นมาของ “สสาร” หรือ “วัตถุ”
Secular Humanism หรือแนวคิดที่เชื่อว่า “มนุษย์” คือผู้กำหนดชะตากรรมของตนเอง หาใช่สิ่งศักดิ์สิทธิ์เบื้องบน โดยเฉพาะอย่างยิ่งศาสดาไม่
Skeptics และ Agnostics นั้น คิดคล้ายๆ กัน คือการตั้งข้อสงสัยในศาสนา และพระเจ้า หรือความเชื่อใดๆ หนักข้อที่สุดคือ Irreligion ที่ไม่นับถือศาสนาใดๆ เลย

ส่วน SBNR นั้น ย่อมาจาก Spiritual But Not Religious หรือ “อศาสนิก” ที่เชื่อในเรื่อง “ธรรม” และ “จิตวิญญาณ” แต่ “ไม่นับถือศาสนา”
อย่างไรก็ดี การที่ The Pew Research Center’s Forum on Religion & Public Life ได้เปิดรายงานการสำรวจอัตราการนับถือศาสนาครั้งล่าสุด
ที่ตรงกับข้อมูลของสำนักงานสถิติแห่งชาติ ซึ่งชี้ว่า SBNR มีอัตราเติบโตเร็วที่สุดในโลก และได้กลายเป็น “กลุ่มศาสนา” ขนาดใหญ่อันดับ 3 ของโลกไปแล้ว
โดยเรียงลำดับศาสนาหลักของโลก โดยประมาณดังนี้
1. ศาสนาคริสต์ 2,100 ล้านคน
2. ศาสนาอิสลาม 1,500 ล้านคน
3. SBNR 1,100 ล้านคน
4. ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู 900 ล้านคน
5. ศาสนาพุทธนิกายมหายาน 400 ล้านคน
6. ศาสนาพุทธนิกายหินยาน 375 ล้านคน
7. ศาสนาซิกข์ 23 ล้านคน
ที่น่าสนใจก็คือ มีจำนวนกลุ่มผู้นับถือ “ผี” ของชนเผ่าต่างๆ ทั่วโลกมากถึง 300 ล้านคน และศาสนาโยรูบาอีก 100 ล้านคน จากนั้นศาสนาอื่นๆ ก็ลดหลั่นกันลงไปครับ