5 สิงหาคม วันเกิด “สมเด็จฮุน เซน”
“สมเด็จฮุน เซน” เกิดและเติบโตในครอบครัวชาวนาในกำปงจาม เขาเป็นลูกคนที่ 3 จากพี่น้องทั้งหมด 6 คน “สมเด็จฮุน เซน” เรียนหนังสือในวัดตั้งแต่ยังเด็ก เมื่ออายุ 13 ปี เขาต้องจากครอบครัวเพื่อเข้าโรงเรียนสงฆ์ที่พนมเปญ
อายุ 18 ปี “สมเด็จฮุน เซน” เข้าร่วมกับ “เขมรแดง” ภายใต้การนำของ “พอล พต” เพื่อโค่นล้มอำนาจรัฐประหารของ “นายพลลอน นอล” บทบาทของ “สมเด็จฮุน เซน” ในขบวนการเขมรแดง เริ่มไต่เต้าจากการเป็นนายทหารชั้นประทวน จนได้เป็นสมาชิกสันนิบาตเยาวชนพรรคคอมมิวนิสต์กัมพูชา

17 เมษายน 2518 เขมรแดงได้เข้ายึดกรุงพนมเปญ “พอล พต” สั่งอพยพประชาชนทั้งหมดออกจากพื้นที่ เพื่อไปสร้างสังคมใหม่ในชนบท “สมเด็จฮุน เซน” ระบุว่า ถูกสะเก็ดระเบิดก่อนวันที่เขมรแดงเข้ายึดพื้นที่ ทำให้ตาข้างซ้ายบอด และหมดสติไปเกือบ 2 อาทิตย์
ภายใต้การปกครองอันโหดเหี้ยมของ “พอล พต” ที่สังหารชาวกัมพูชาพี่น้องร่วมสายเลือดไปเกือบ 3,000,000 คน “สมเด็จฮุน เซน” ให้สัมภาษณ์ว่า เขารู้สึกไม่พอใจกับการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ดังกล่าว “สมเด็จฮุน เซน” จึงตัดสินใจแปรพักตร์ไปอยู่กับเวียดนามในเดือนมิถุนายน 2520 การตัดสินใจครั้งนี้ มิใช่แค่การเอาตัวรอด แต่ยังเป็นการเปิดประตูสู่ชีวิตใหม่ของเขา
แผนยุทธศาสตร์ “ปฏิวัติกัมพูชา-ต่อต้านพอล พต” ถูกกำหนดขึ้นที่ฮานอย เพื่อโค่นล้มระบอบประชาธิปไตยกำปูเจีย ด้วยความสามารถ และสัญชาตญาณเอาตัวรอดของ “สมเด็จฮุน เซน” ทำให้เขาได้รับความไว้วางใจจากผู้นำทหารเวียดนามอย่างรวดเร็ว
“สมเด็จฮุน เซน” กลายเป็นหนึ่งในผู้ก่อตั้ง “ขบวนการกู้ชาติกัมพูชา” หรือ “แนวร่วมสามัคคีสงเคราะห์ชาติกัมพูชา” ร่วมกับ “กองทัพอาสาสมัครเวียดนาม” เพื่อปลดปล่อยกัมพูชาจากเขมรแดง
มกราคม 2522 “สมเด็จฮุน เซน” ได้นำทหารเวียดนามเข้าโค่นล้มเขมรแดงลงได้สำเร็จ หลังจากนั้น เวียดนามได้เข้ายึดครองกัมพูชา มีการสนับสนุนให้ “สมเด็จฮุน เซน” ขึ้นดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ขณะที่มีอายุเพียง 26 ปี
2525 “สมเด็จฮุน เซน” ก้าวเข้ารับตำแหน่งรองนายกรัฐมนตรี ก่อนที่จะผงาดขึ้นสู่ตำแหน่ง นายกรัฐมนตรี ในปี 2528 ด้วยวัยเพียง 33 ปี นับเป็นจุดเริ่มต้นของ “4 ทศวรรษแห่งอำนาจ” ที่ไม่มีใครสามารถเทียบได้

ยุทธศาสตร์ของ “สมเด็จฮุน เซน”
หลังจากนำเวียดนามโค่นล้มเขมรแดง และจัดตั้งสาธารณรัฐประชาชนกัมพูชาเสร็จสิ้น “สมเด็จฮุน เซน” เริ่มรู้สึกว่า การมีเวียดนามหนุนหลังเปรียบเสมือนดาบสองคม
ด้านหนึ่ง แม้เวียดนามจะช่วยให้ “สมเด็จฮุน เซน” เถลิงอำนาจ แต่อีกด้านหนึ่ง ก็ทำให้เขาถูกโจมตีทางการเมืองจากฝ่ายตรงข้าม เป็นชนักปักหลังที่ดึงไม่ออก
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เป็นบั่นทอนความชอบธรรมของเขาในหมู่ประชาชนกัมพูชา
ดังนั้น เมื่อภูมิรัฐศาสตร์โลกเกิดการเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หลังการลงนามในข้อตกลงสันติภาพปารีส 2534
“สมเด็จฮุน เซน” ตระหนักว่า การพึ่งพาเวียดนามเพียงอย่างเดียวไม่ใช่วิถีทางที่ยั่งยืนอีกต่อไป
จึงมีการกำหนดนโยบายต่างประเทศใหม่ ด้วยการหันไปสร้างความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นกับจีน ซึ่งถือเป็นยุทธ์ศาสตร์ที่แยบยลมาก เพราะไม่เพียงเป็นมหาอำนาจใหม่ที่กำลังผงาดขึ้นมา แต่จีนยังเป็นคู่ขัดแย้งกับเวียดนามในทะเลจีนใต้อีกด้วย
หลังจาก “หักเวียดนาม” สำเร็จ “สมเด็จฮุน เซน” หันเหทิศทางสู่การก้าวสู่อำนาจอย่างชอบธรรมผ่านการเลือกตั้งในระบอบประชาธิปไตย
การเลือกตั้ง 2536 ประชาชนกัมพูชากว่า 4 ล้านคนออกมาใช้สิทธิเลือกตั้งมากเป็นประวัติการณ์ ผลการเลือกตั้งปรากฏว่าพรรคฟุนซินเปกของสมเด็จกรมพระนโรดม รณฤทธิ์ เป็นฝ่ายได้รับชัยชนะ โดยได้ 58 ที่นั่งในสภา ขณะที่พรรคประชาชนกัมพูชาของ “สมเด็จฮุน เซน” ได้ 51 ที่นั่ง
แต่แทนที่จะยอมรับความพ่ายแพ้ “สมเด็จฮุน เซน” กลับปฏิเสธผลการเลือกตั้ง โดยขู่ว่าจะก่อสงครามกลางเมืองครั้งใหม่ผ่านขบวนการแบ่งแยกดินแดน จี้ใจดำชาวกัมพูชาที่กำลังหวาดกลัวการหวนคืนสู่ความขัดแย้งที่รุนแรง
ท่ามกลางแรงกดดันมหาศาล พระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ ได้ทรงเข้ามาไกล่เกลี่ยเพื่อหลีกเลี่ยงการนองเลือด แต่ข้อเสนอของพระองค์ในการจัดตั้งรัฐบาลเฉพาะกาลถูก “สมเด็จฮุน เซน” ปฏิเสธอย่างสิ้นเชิง
วิกฤตการณ์จบลงด้วยความแปลกประหลาด เกิดรัฐบาลผสมที่มีนายกรัฐมนตรีถึง 2 คน สมเด็จกรมพระนโรดม รณฤทธิ์ ได้รับการแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 1 และ “สมเด็จฮุน เซน” ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีคนที่ 2

ถือเป็นการวางเดิมพันครั้งใหญ่ เพราะแม้ว่าฟุนซินเปกจะได้ที่นั่งในสภามากกว่า แต่ “สมเด็จฮุน เซน” กลับได้ควบคุมกลไกสำคัญของรัฐบาล โดยเฉพาะอย่างยิ่ง กลาโหม และมหาดไทย ที่กลายเป็นการวางรากฐานสำคัญของ “สมเด็จฮุน เซน” ในเวลาต่อมา
รัฐบาล 2 นายกฯ ไร้เสถียรภาพอย่างสิ้นเชิง เกิดความตึงเครียดไปทั่วประเทศ เมื่อทั้ง 2 พรรคต่างช่วงชิงอำนาจ และพยายามดึงเขมรแดงเข้ามาเป็นพันธมิตรของตน สถานการณ์ความขัดแย้งนำไปสู่การรัฐประหารในที่สุด
ข้ออ้างที่ “สมเด็จฮุน เซน” ใช้ก็คือ กล่าวหาว่าสมเด็จกรมพระนโรดม รณฤทธิ์ กำลังวางแผนยึดอำนาจโดยลักลอบนำกองกำลังเขมรแดงเข้ามาในพนมเปญ
กองกำลังหลักของรัฐประหารคือกองพลน้อย 70 ซึ่งเป็นหน่วยอารักขา “สมเด็จฮุน เซน” ร่วมกับกรมพลร่ม 911 นำไปสู่ความพ่ายแพ้อย่างย่อยยับของฟุนซินเปก สมเด็จกรมพระนโรดม รณฤทธิ์ ถูกโค่นล้ม และต้องลี้ภัยไปต่างประเทศ
โดยเหตุการณ์หลังจากนั้นเต็มไปด้วยความโหดร้าย สมาชิกฟุนซินเปกหลายคนถูกลอบสังหาร บางรายถูกทรมานก่อนเสียชีวิต ปฏิบัติการกวาดล้างอย่างเหี้ยมโหดนี้เป็นการตัดหัวผู้นำพรรค และทำลายศักยภาพทางทหารของศัตรูให้สิ้นซาก
รัฐประหาร 2540 ถือเป็นวิวัฒนาการยุทธศาสตร์ของ “สมเด็จฮุน เซน” ที่ก้าวข้ามอำนาจที่เคยผ่านพรรคการเมือง “สมเด็จฮุน เซน” สร้างกลยุทธ์ใหม่ที่พิสูจน์ให้เห็นว่า อำนาจสูงสุดในกัมพูชาไม่ได้อยู่ที่รัฐธรรมนูญ และประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง แต่ขึ้นอยู่กับว่า ใครเป็นผู้ควบคุมกองกำลังที่ภักดีที่สุดในพนมเปญ
และคนคนนั้นก็คือ “สมเด็จฮุน เซน” นั่นเอง
การรัฐประหารครั้งนี้ได้เปลี่ยนฉากทัศน์ทางการเมืองกัมพูชา สู่การบริหารประเทศด้วยความกลัว ใครที่ท้าทาย “สมเด็จฮุน เซน” จะถูกตอบโต้ด้วยกำลังจนถึงชีวิต
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เสียงประณามจากนานาชาติถูกเพิกเฉย ยุทธศาสตร์นี้ได้เปลี่ยนภูมิทัศน์ทางการเมือง จากระบอบประชาธิปไตยครึ่งใบสู่ระบอบเผด็จการแบบเบ็ดเสร็จ ที่กฎกติกาต่างๆ ถูกกำหนดขึ้นโดยคนเพียงคนเดียว
แม้จะมีคู่แข่งที่น่ากลัว เช่น พรรคสงเคราะห์ชาติ นำโดยสม รังสี และเขม โสกา ที่ได้รับความนิยมอย่างล้นหลามในการเลือกตั้งระดับชาติปี 2556 และการเลือกตั้งระดับท้องถิ่น หรือเลือกตั้งคอมมูน ในปี 2560
โดยสามารถกวาดคะแนนเสียงเกือบครึ่งหนึ่งของประเทศ และแสดงให้เห็นถึงแนวโน้มที่จะคว้าชัยชนะในการเลือกตั้งทั่วไปปี 2561 ได้อย่างชัดเจน “สมเด็จฮุน เซน” ตกใจมาก นับจากการสถาปนาอำนาจนับตั้งแต่ปี 2536 เป็นต้นมา
ภายใต้การปกครองของ “สมเด็จฮุน เซน” กัมพูชาได้กลายเป็นรัฐพรรคเดียวโดยพฤตินัย เพราะการเลือกตั้งถูกควบคุม และไม่เป็นธรรม สิทธิมนุษยชนตกต่ำถึงขีดสุด มีการปราบปรามฝ่ายค้าน สื่อมวลชน และภาคประชาสังคมอย่างเป็นระบบ
“สมเด็จฮุน เซน” ประกาศใช้นโยบาย Win-Win เพื่อวางรากฐานสำคัญ นำพากัมพูชาไปสู่การเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว ด้วยอัตรา 7.7% ต่อปี
อย่างไรก็ดี ตลอด 4 ทศวรรษที่ผ่านมา นักวิจารณ์การเมืองระหว่างประเทศมองว่า ความมั่งคั่ง ดังกล่าว โดยเฉพาะอย่างยิ่ง โอกาสทางเศรษฐกิจของประชาชน ถูกผูกขาดโดยชนชั้นนำ ภายใต้เครือข่ายอำนาจของ “สมเด็จฮุน เซน”

แม้ในเดือนสิงหาคม 2566 “สมเด็จฮุน เซน” ได้ก้าวลงจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีอย่างเป็นทางการ โดยส่งไม้ต่อให้กับ “ฮุน มาเนต” บุตรชายคนโต แต่อำนาจ และอิทธิพลของเขาก็ยังคงอยู่
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าว กลับถูกมองว่าเป็นการกระชับอำนาจของ “ตระกูลฮุน” ให้แข็งแกร่งยิ่งขึ้น
เนื่องจาก “สมเด็จฮุน เซน” ยังคงดำรงตำแหน่งสำคัญๆ อยู่ เช่น ประธานวุฒิสภา และหัวหน้าพรรค CPP ซึ่งทำให้เขามีสถานะเป็นผู้รักษาการประมุขแห่งรัฐได้ เมื่อพระมหากษัตริย์เสด็จฯ ไปต่างประเทศ
ส่วน “ฮุน มาเนต” อยู่ภายใต้การจับตามองของประชาคมโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การโลดแล่นทางการเมืองผ่านอิทธิพลอันแข็งแกร่งของบิดา
สิ่งเหล่านี้สะท้อนว่า แม้กัมพูชาจะเปลี่ยนตัวผู้นำ แต่โครงสร้างอำนาจก็ยังคงเหมือนเดิม
นี่คือเรื่องราวของ “สมเด็จฮุน เซน” ผู้เคยหักหลังเขมรแดง นำเวียดนามเข้าโค่นล้มอำนาจเขมรแดงผู้สังหารประชาชนผู้บริสุทธิ์










