ในปัจจุบัน ดีพเทคสตาร์ทอัพ (Deep-Tech Startup) เป็นตัวชี้วัดสำคัญในการยกระดับเศรษฐกิจประเทศ เนื่องจากมีเทคโนโลยีหลัก (Core Technology) ที่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มสูง และมีความสามารถในการแข่งขันระดับโลก อย่างไรก็ตาม แม้ประเทศไทยจะมีงานวิจัยและสิทธิบัตรที่แข็งแกร่ง แต่ยังขาดระบบที่ช่วยให้นักวิจัยสามารถพิสูจน์และปรับโจทย์วิจัยให้ตรงกับความต้องการของตลาดอย่างแท้จริง ส่งผลให้งานวิจัยหรือเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นมานั้นยังไม่ตอบสนองกับความต้องการหรือนำไปต่อยอดเชิงธุรกิจได้อย่างจำกัด
สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ร่วมกับหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (บพข.), สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) และมหาวิทยาลัยศรีปทุม โดยศูนย์การสร้างผู้ประกอบการที่ขับเคลื่อนโดยนวัตกรรม (Innovation-Driven Entrepreneurship Center: IDE Center) ได้ร่วมกันออกแบบและพัฒนาโครงการพัฒนานักวิจัยและโจทย์วิจัยที่มีศักยภาพต่อยอดเชิงพาณิชย์ หรือ โครงการไทยคอร์ป เพื่อเป็นกลไกในการส่งเสริมงานวิจัยที่มีศักยภาพเชิงพาณิชย์และสามารถแข่งขันได้ในระดับสากล
โครงการไทยคอร์ป โมเดลใหม่ในการต่อยอดงานวิจัยสู่เชิงพาณิชย์
ไทยคอร์ป ได้รับแรงบันดาลใจจาก โครงการ Innovation Corps (I-Corps) ของ National Science Foundation (NSF) สหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นโครงการที่ช่วยพัฒนาทักษะการเป็นผู้ประกอบการให้กับอาจารย์และนักวิจัย ผ่านการใช้กระบวนการสำรวจความต้องการของลูกค้า (Customer discovery) เพื่อให้ทีมวิจัยสามารถนำความเชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีไปต่อยอดงานวิจัยให้ตอบโจทย์ตลาดได้จริง โดยกว่า 10 ปี ที่ผ่านมา โครงการ I-Corps มีทีมเข้าร่วมกว่า 2,500 ทีม สามารถก่อให้เกิดธุรกิจใหม่ได้มากกว่า 1,400 ราย หรือคิดเป็นมากกว่า 50% ของผู้เข้าร่วมโครงการ พร้อมทั้งระดมทุนได้มากกว่า 110,400 ล้านบาท
จุดเด่นของ I-Corps ที่แตกต่างจากโครงการอื่นๆ คือกระบวนการ “Customer Discovery” และ “Lean Startup Approach” ซึ่งมุ่งเน้นให้ผู้เข้าร่วมโครงการต้องออกไปสัมภาษณ์และสังเกตตลาดจริง โดยแต่ละทีมต้องพูดคุยกับลูกค้าเป้าหมาย ไม่น้อยกว่า 100 ราย ภายในช่วงเวลา 7 สัปดาห์ตลอดโครงการ เพื่อทำความเข้าใจปัญหาที่แท้จริงของลูกค้า และนำมาปรับเปลี่ยนแนวทางของงานวิจัยให้เหมาะสมกับการใช้งานจริง
ไทยคอร์ปไม่ได้เป็นเพียงโครงการฝึกอบรม แต่เป็นระบบสนับสนุนที่ครบวงจร ซึ่งช่วยให้ทีมวิจัยสามารถพัฒนางานวิจัยให้มีศักยภาพเชิงพาณิชย์ โดยมุ่งเน้นไปที่
Business Validation: ทวนสอบความเป็นไปได้ของงานวิจัยในตลาดจริง
Customer Discovery: ทำความเข้าใจความต้องการของตลาดและปรับโจทย์วิจัย
Entrepreneurial Mindset: ปลูกฝังแนวคิดและทักษะด้านการเป็นผู้ประกอบการ
Thai-Corps Ecosystem: สร้างเครือข่ายและเชื่อมโยงไปสู่ช่องทางสนับสนุนที่เหมาะสม
ไทยคอร์ปจะช่วยให้ทีมวิจัยได้มีโอกาส ทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญภาคอุตสาหกรรม เพื่อให้สามารถปรับปรุงและนำผลงานวิจัยไปต่อยอดในเชิงพาณิชย์ได้อย่างแท้จริง
ถอดรหัสแพลตฟอร์มสำคัญ ปลดล็อค Deep-Tech Startup ไทย สู่เศรษฐกิจนวัตกรรม
หากประเทศไทยต้องการก้าวเข้าสู่การเป็น เศรษฐกิจฐานนวัตกรรม (Innovation-Based Economy) การมีระบบที่ช่วยแปลงงานวิจัยให้กลายเป็นธุรกิจที่แข่งขันได้เป็นสิ่งที่จำเป็น ไทยคอร์ปจึงเป็นโครงการสำคัญที่ ช่วยสร้างรากฐานให้กับ Deep-Tech Startup ไทย เพิ่มโอกาสในการระดมทุน และส่งเสริมให้ประเทศไทยสามารถสร้างธุรกิจเทคโนโลยีที่แข็งแกร่งขึ้นในอนาคต
ด้วยการสนับสนุนจากหลายหน่วยงานและเครือข่ายจากมหาวิทยาลัยต่างๆ ไทยคอร์ปจึงไม่ใช่เพียงโครงการทดลอง แต่เป็น กลยุทธ์สำคัญในการปิดช่องว่างระหว่างงานวิจัยและตลาด ซึ่งจะช่วยเพิ่มศักยภาพให้กับนักวิจัยไทย และสร้างสรรค์ธุรกิจนวัตกรรมที่สามารถแข่งขันในระดับโลกได้อย่างแท้จริง
นอกจากนี้ เป้าหมายระยะยาวของการดำเนินโครงการไทยคอร์ปคือการขับเคลื่อนให้เกิดกลไกในลักษณะนี้เข้าเป็นกลไกสำคัญในระบบ ววน. ของไทย เพื่อให้เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรมของประเทศอย่างยั่งยืน ซึ่งจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของเงินลงทุนด้านวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม และสร้างการเปลี่ยนแปลงที่เป็นรูปธรรมให้กับระบบเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมของไทย
โดยในปี 2568 ที่ผ่านมานี้ โครงการไทยคอร์ป ได้มีการดำเนินกิจกรรมมาตลอดปี เพื่อกระตุ้นให้ Deep-Tech Startup ไทย ได้ทราบและเข้าร่วมโครงการนี้ ซึ่งกิจกรรมครั้งสำคัญที่จัดขึ้นไปเมื่อช่วงต้นปีที่ผ่านมา คือ การเปิดตัวสัมมนาเชิงปฏิบัติการ (Kick-off Workshop) ในโครงการ ไทยคอร์ป รุ่นที่ 1 พร้อมการเสวนาเพื่อร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในบทบาทการดำเนินงานของ สอวช. ในหัวข้อ “การสร้างระบบนิเวศนวัตกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงของประเทศไทย (Building the Deep-Tech Innovation Ecosystem in Thailand)”
สิรินยา ลิม ผู้อำนวยการฝ่ายอาวุโสฝ่ายนโยบายเศรษฐกิจนวัตกรรม สอวช. ได้กล่าวว่า
“สอวช. เป็นหน่วยงานด้านนโยบาย ภายใต้กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) บทบาทสำคัญคือการสนับสนุนการสร้างระบบนิเวศนวัตกรรมที่เข้มแข็งในประเทศไทย ผ่านการเติมเต็มช่องว่างที่มีอยู่ เช่น การให้สิทธิประโยชน์ การจัดโปรแกรมสนับสนุนที่เหมาะสม”
“อย่างไรก็ดี จากการทำงานร่วมกับหลายภาคส่วน ทั้งหน่วยจัดสรรงบประมาณ หน่วยให้ทุนและนักวิจัย พบว่าในแต่ละกลุ่มพบปัญหาข้อติดขัดที่แตกต่างกัน เช่น นักวิจัยไม่รู้แนวทางที่จะเข้าถึงภาคอุตสาหกรรม หน่วยงานให้ทุนไม่มีข้อเสนองานวิจัยที่ดีเพียงพอ และหน่วยจัดสรรงบประมาณที่มีโจทย์ในการใช้งบประมาณให้เกิดประสิทธิภาพและสร้างผลกระทบมากยิ่งขึ้น แนวคิดของโครงการไทยคอร์ปจึงเข้ามาตอบโจทย์ปัญหาเหล่านี้ ในการสร้างระบบสนับสนุนนักวิจัย ให้สามารถคิดค้นงานวิจัยและเทคโนโลยีที่สร้างผลกระทบทางเศรษฐกิจได้เพิ่มมากขึ้น และทำให้นักวิจัยมีข้อเสนองานวิจัยที่ดีให้กับหน่วยงานให้ทุนด้วย”
“เราต้องการหากลไกใหม่ๆ ผ่านการศึกษาจากต่างประเทศที่เคยประสบปัญหาเหล่านี้มาก่อนเรา หลังจากที่ได้รู้จักกับโปรแกรม I-Corps คิดว่ากลไกนี้อาจจะสามารถนำมาปรับให้เหมาะสมกับบริบทประเทศไทยได้ จึงนำโปรแกรมนี้เข้ามาทดลองลอง ก่อนจะขยายผลไปในระดับประเทศ ซึ่งใน สอวช. เราก็มีหลายโครงการที่เรียกว่า แซนด์บ็อกซ์ เป็นการสร้างการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและคนในระบบ เช่น หน่วยให้ทุน มาเรียนรู้กลไกนี้ร่วมกัน”
ปริวรรต วงษ์สำราญ รองผู้อำนวยการด้านระบบนวัตกรรม สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA) กล่าวถึงบทบาทของ NIA ในการเป็นหน่วยงานให้ทุน ที่จะให้ทุนกับผู้ประกอบการที่พัฒนานวัตกรรม รวมถึงดูแลและทำงานร่วมกับภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในการพัฒนาระบบนิเวศนวัตกรรม เพื่อให้การจัดสรรทุนเกิดประสิทธิภาพและมีผลงานออกไปสู่ตลาดได้จริง
“NIA มีแพลตฟอร์มช่วยเสริมสร้างความรู้ การเข้าถึงเทคโนโลยี การเข้าสู่ตลาด การทดสอบตลาด เป็นต้น ซึ่งในปัจจุบัน NIA มีขอบเขตการให้ทุนครอบคลุมสาขาต่างๆ ได้แก่ เกษตรและอาหาร สุขภาพ เทคโนโลยีสภาพภูมิอากาศ ปัญญาประดิษฐ์ หุ่นยนต์ การท่องเที่ยว เป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีหลายโปรแกรมที่เปิดให้เรียนรู้แนวทางการพัฒนาเป็น IDE โดยให้ความรู้ตั้งแต่แนวทางการหาทุน การพัฒนาธุรกิจ การจับคู่การให้ทุน แนวทางเร่งการเข้าสู่ตลาด ทั้งในประเทศและต่างประเทศ”
รศ.ดร.พงศ์พันธ์ แก้วตาทิพย์ ผู้อำนวยการหน่วยภารกิจยุทธศาสตร์ ววน. การพัฒนาเศรษฐกิจไทย กล่าวว่า
“ที่ผ่านมา ประเทศไทยได้มีการปฏิรูประบบวิจัยและนวัตกรรม โดยปรับโครงสร้างใหม่ให้มีหน่วยงานด้านนโยบายอย่าง สอวช. และมีหน่วยงานที่ดูแลการจัดสรรงบประมาณ อย่าง สกสว. ที่มีหน่วยบริหารและจัดการทุน (Program Management Unit: PMU) อยู่ภายใต้ รวม 9 หน่วยงาน โดยในปีงบประมาณ 2568 มีงบประมาณด้านการวิจัยรวม 19,250.77 ล้านบาท ซึ่งที่ผ่านมาการลงทุนด้านการวิจัยและพัฒนาคิดเป็น 1.3% ของจีดีพี โดย สกสว. มีมาตรการสนับสนุนทุนสำหรับภาคเอกชน เพื่อพัฒนาผลงานวิจัยและนวัตกรรมตามความต้องการของภาครัฐหรือตามอุปสงค์ของตลาด (Thailand Business Innovation Research: TBIR / Thailand Technology Transfer Research: TTTR) มีหลักการสำคัญคือเน้นการพัฒนา RDI (Research, Development, Innovation) สำหรับปัญหา/ความต้องการที่สำคัญที่มีโอกาสเกิดการจัดซื้อจัดจ้างจากรัฐ หรือตามอุปสงค์ของตลาด และในระยะที่ 2 คือ Feasibility Study และ Prototype development โดยการสนับสนุนระยะเข้าสู่ตลาดในเชิงพาณิชย์จะอาศัยมาตรการอื่นๆ ของกองทุนที่มี เช่น โปรแกรมของ บพข. และ NIA เป็นต้น”
ที่สุดแล้ว เป้าหมายระยะยาวของไทยคอร์ปมีความชัดเจนว่า สอวช. และหน่วยงานพันธมิตร จะร่วมกันพัฒนาและขับเคลื่อนไทยคอร์ปให้เป็นหนึ่งในกลไกที่ช่วยยกระดับระบบนเวศนวัตกรรมของไทย ผ่านการพัฒนาทีมวิจัยจากหน่วยงานรัฐ มหาวิทยาลัย หรือเอกชนให้เข้าใจตลาดและสามารถออกแบบโจทย์วิจัยที่สามารถขยายผลเชิงพาณิชย์ได้จริง ด้วยการใช้แนวทางและเครื่องมือที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล และไทยคอร์ปจะเป็นกลไกที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของเงินลงทุนในระบบ อววน. และสร้างการเปลี่ยนแปลงที่เป็นรูปธรรมให้กับนักวิจัยและระบบเศรษฐกิจของไทยได้ในอนาคตอีกด้วย
ต้นแบบงานวิจัยที่พร้อมพัฒนาไปสู่เชิงพาณิชย์
บพข. หนุน “พรมมิ” สมุนไพรแห่งความทรงจำ จากภูมิปัญญาโบราณสู่วิทยาศาสตร์สมัยใหม่ ตอบโจทย์สุขภาวะที่ดี
