ชำแหละงบกลาโหมสหรัฐฯ ท่ามกลางข้อกังขา โปรสงครามนอกบ้านหรือดูแลคุณภาพชีวิตประชาชนในประเทศ อะไรสำคัญกว่ากัน?!

ในบรรดา 10 ประเทศที่ใช้งบกลาโหมสูงที่สุดในโลก ‘สหรัฐอเมริกา’ เพียงประเทศเดียว ใช้งบประมาณด้านการป้องกันประเทศมากกว่างบประมาณรวมของอีก 9 ประเทศในอันดับรองลงมา ซึ่งรวมถึงจีน รัสเซีย อินเดีย ซาอุดีอาระเบีย สหราชอาณาจักร เยอรมนี ยูเครน ฝรั่งเศส และญี่ปุ่น ข้อมูลนี้สะท้อนประเด็นสำคัญอะไรบ้าง


Peter G.Peterson Foundation (องค์กรไม่แสวงหากำไรของสหรัฐอเมริกา ก่อตั้งโดย Peter G. Peterson นักธุรกิจและอดีตรัฐมนตรีว่าการคลังของสหรัฐฯ ผู้มีชื่อเสียงด้านเศรษฐกิจและการเงิน) รายงานว่างบกลาโหมสหรัฐฯ 916,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ งบกลาโหมอีก 9 ประเทศข้างต้นรวมกัน 883,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ขณะที่ข้อมูลงบประมาณกลาโหมสหรัฐฯ ปีงบประมาณ 2024 (FY 2024) ตามรายงานของ Office of Management and Budget สหรัฐฯ ใช้งบประมาณด้านกลาโหมรวม 874,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ คิดเป็น 13% ของงบประมาณรัฐบาลกลางทั้งหมด แม้ว่างบประมาณกลาโหมในปีนี้จะต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของทศวรรษที่ผ่านมา ซึ่งอยู่ที่ 14% ของงบประมาณ แต่ก็สะท้อนให้เห็นว่าผู้ร่างกฎหมายสหรัฐฯ ให้ความสำคัญกับการป้องกันประเทศเป็นหัวใจสำคัญของการจัดสรรงบประมาณ เมื่อเปรียบเทียบกับขนาดเศรษฐกิจของประเทศ สหรัฐฯ ใช้จ่ายด้านกลาโหมมากกว่าสมาชิกประเทศ G7 ประเทศใดๆ ซึ่งกลุ่มนี้ประกอบด้วยเศรษฐกิจขั้นสูงใหญ่ที่สุดของโลก

โดยงบดังกล่าวถูกใช้โดยกระทรวงกลาโหม (Department of Defense, DoD) สำหรับกิจกรรมทางทหาร ส่วนที่เหลืออีก 47,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ถูกใช้สำหรับกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันประเทศโดยหน่วยงานอื่นๆ เช่น กระทรวงพลังงาน (Department of Energy) และสำนักงานสอบสวนกลางสหรัฐฯ (FBI) เงินทุนของ DoD สำหรับกิจกรรมทางทหารครอบคลุมกิจกรรมหลากหลายประเภท โดยหมวดใหญ่ที่สุดคือค่าใช้จ่ายด้านปฏิบัติการและบำรุงรักษา (Operation and Maintenance) ซึ่งอยู่ที่ 332,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ใน FY2024 หมวดนี้ครอบคลุมค่าใช้จ่ายของการปฏิบัติการทางทหาร เช่น การฝึกซ้อมและการวางแผน การบำรุงรักษาอุปกรณ์ และระบบสาธารณสุขทางทหารส่วนใหญ่ (แยกจากงบประมาณที่กระทรวงกิจการทหารผ่านศึกใช้) หมวดที่สองคือ ค่าใช้จ่ายบุคลากรกองทัพ (Military Personnel) ซึ่งสนับสนุนเงินเดือนและสวัสดิการการเกษียณของเจ้าหน้าที่ทหาร โดยมีมูลค่า 192,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ใน FY2024
นอกจากนี้ยังมีกลุ่มค่าใช้จ่ายอื่นๆ ที่รวมเป็นงบประมาณที่เหลือของ DoD เช่น การจัดซื้ออาวุธและระบบต่างๆ (Procurement of Weapons and Systems) อยู่ที่ 15,200 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ และการวิจัยและพัฒนาอาวุธและอุปกรณ์ (R&D) อยู่ที่ 13,800 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ อีกทั้งกองทัพยังใช้งบประมาณกว่า 12,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ สำหรับการก่อสร้างและบริหารจัดการฐานทัพ และ 2,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ สำหรับที่อยู่อาศัยของครอบครัวทหาร

คำถามคือทำไมสหรัฐฯ ต้องใช้งบกลาโหมมหาศาลขนาดนี้? คำตอบที่น่าวิเคราะห์คือ การสวมบทบาทผู้นำโลกและยุทธศาสตร์อำนาจโลก สหรัฐอเมริกาไม่ใช่เพียงประเทศหนึ่งในโลก แต่เป็นมหาอำนาจทางทหารระดับโลก ที่มีภารกิจปกป้องผลประโยชน์ของตนในทุกภูมิภาค ตั้งแต่ยุโรป ตะวันออกกลาง เอเชีย ไปจนถึงอาร์กติกมีฐานทัพกว่า 750 แห่งในกว่า 80 ประเทศทั่วโลก ต้องดูแลกองทัพ 1.3 ล้านนาย และกำลังสำรองกว่า 800,000 นาย ต้องรักษาความพร้อมของกองทัพเรือที่ใหญ่ที่สุดในโลก และกำลังทางอากาศที่เหนือกว่าทุกชาติ กล่าวอีกนัยหนึ่ง งบกลาโหมของสหรัฐฯ ไม่ได้ใช้เพื่อป้องกันภายในประเทศเท่านั้น แต่คือการป้องกันระบบระเบียบโลกแบบอเมริกัน (Pax Americana) ซึ่งหมายถึงยุทธศาสตร์และกลไกที่สหรัฐอเมริกาใช้เพื่อรักษา ‘ระเบียบโลก’ (World Order) ซึ่งอิงอยู่กับอำนาจทางเศรษฐกิจ การทหาร และอิทธิพลทางการเมืองของตนเอง หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นต้นมา โดยคำว่า Pax Americana แปลตรงตัวว่า ‘สันติภาพภายใต้การนำของอเมริกา’ คล้ายกับคำว่าPax Romana (สันติภาพภายใต้จักรวรรดิโรมัน) และ Pax Britannica (สันติภาพภายใต้จักรวรรดิอังกฤษ)

การแข่งขันเชิงยุทธศาสตร์กับจีนและรัสเซีย

ความตึงเครียดในยุคใหม่ (New Cold War) โดยเฉพาะกับจีนและรัสเซีย ทำให้สหรัฐฯ ต้องทุ่มงบมหาศาลเพื่อพัฒนาเทคโนโลยีทางทหารขั้นสูง เช่น AI, อาวุธเลเซอร์, ขีปนาวุธไฮเปอร์โซนิก ขณะเดียวกันก็เร่งเสริมกำลังพันธมิตรในภูมิภาคเอเชีย–แปซิฟิก (AUKUS, QUAD) เพื่อถ่วงดุลจีน อีกทั้งยังทุ่มงบสนับสนุนยูเครนในการสู้รบกับรัสเซีย ซึ่งงบประมาณจำนวนมากเหล่านี้ไม่ได้อยู่ในรูปแบบของสงครามโดยตรง แต่เป็นการลงทุนทางยุทธศาสตร์ ซึ่งส่งสัญญาณชัดเจนต่อพันธมิตรทั่วโลกว่า หากถูกคุกคาม สหรัฐฯ พร้อมที่จะยืนอยู่เคียงข้างอย่างมั่นคง สะท้อนความพยายามของสหรัฐฯ ในการปกป้องระเบียบโลกเสรีที่ตนเชื่อมั่นและพยายามรักษาไว้

อุตสาหกรรมอาวุธและผลประโยชน์เชิงเศรษฐกิจ

งบกลาโหมจำนวนมหาศาลเป็นเครื่องจักรสำคัญของเศรษฐกิจสหรัฐฯบริษัทอย่าง Lockheed Martin, Boeing, Raytheon, Northrop Grumman ได้รับคำสั่งซื้อมูลค่าหลายร้อยพันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อปี ขณะเดียวกันงบสำคัญนี้ยังสร้างงานจำนวนมากทั้งในระดับวิศวกร วิจัยเทคโนโลยี และซัพพลายเชนไม่เพียงเท่านี้อาวุธสหรัฐฯ ยังเป็นสินค้าส่งออกหลักที่มีอิทธิพลต่อพันธมิตรทั่วโลก ด้วยเหตุนี้งบกลาโหมของสหรัฐฯ จึงไม่ใช่แค่ต้นทุนความมั่นคง แต่ยังเป็นเครื่องมือขับเคลื่อนเศรษฐกิจและการเมืองระหว่างประเทศ

นอกจากนี้ การที่งบกลาโหมของสหรัฐฯ มักได้รับการอนุมัติจากทั้งพรรคเดโมแครตและรีพับลิกัน เพราะเกี่ยวพันกับผลประโยชน์ของรัฐต่างๆ ที่มีฐานทัพหรือบริษัทผลิตอาวุธ รวมถึงแรงกดดันทางการเมือง ที่ต้องไม่ดูอ่อนแอในเวทีโลก ดังนั้น แม้จะมีเสียงวิจารณ์ว่างบนี้เกินความจำเป็น แต่ก็ยากที่จะลดลง เนื่องจากเป็นงบที่แตะไม่ได้ (Sacred Budget)

การเชื่อมโยงกับงบพัฒนาคุณภาพชีวิตอเมริกันชน

แม้สหรัฐฯ จะเป็นประเทศร่ำรวยที่สุดในโลก แต่งบประมาณภาครัฐกลับไม่สมดุลระหว่างการป้องกันประเทศกับป้องกันความเหลื่อมล้ำในสังคม
อย่างไรก็ตาม หากรวม Medicare, Medicaid และ Social Security งบสวัสดิการจะสูงมาก แต่ส่วนใหญ่มาจากภาษีเฉพาะทาง ไม่ได้เป็นงบท่ี่ลงทุนเพื่ออนาคต หรือไมใช่งบประมาณที่รัฐบาลใช้ไปกับสิ่งที่จะสร้างผลตอบแทนในระยะยาวเช่น เพิ่มผลิตภาพของประเทศ ยกระดับทักษะประชาชน หรือสร้างโครงสร้างพื้นฐานใหม่ๆ เพื่อรองรับการเติบโตในอนาคต ตัวอย่างเช่น งบวิจัยและพัฒนา (R&D) เพื่อสร้างนวัตกรรม เทคโนโลยี และอุตสาหกรรมใหม่, งบการศึกษาและฝึกอบรมแรงงาน เพื่อยกระดับศักยภาพของคนรุ่นใหม่, งบโครงสร้างพื้นฐาน เช่น รถไฟความเร็วสูง ระบบพลังงานสะอาด หรืออินเทอร์เน็ตบรอดแบนด์ทั่วประเทศ, งบพลังงานหมุนเวียนและสิ่งแวดล้อม ที่ช่วยลดต้นทุนและผลกระทบในอนาคต งบเหล่านี้ไม่ได้ให้ผลลัพธ์ทันที แต่สร้างทุนทางเศรษฐกิจและสังคม ที่ช่วยให้ประเทศแข่งขันได้ในระยะยาว
สำหรับงบสวัสดิการอย่าง Medicare, Medicaid, Social Security เป็นงบที่ใช้ดูแลประชาชนในปัจจุบัน มากกว่าการลงทุนเพื่ออนาคต เพราะเป็นงบที่จ่ายตรง เช่น Medicare / Medicaid ใช้รักษาพยาบาลผู้สูงอายุและผู้มีรายได้น้อย ขณะที่ Social Security เป็นเงินบำนาญและเงินประกันสังคมหลังเกษียณ แม้งบเหล่านี้มีมูลค่าสูงมาก (คิดเป็นกว่า 40% ของงบรัฐบาลกลาง) แต่ไม่ได้เพิ่มขีดความสามารถของประเทศในอนาคต ในเชิงเศรษฐกิจหรือเทคโนโลยีโดยตรง


ประเทศที่แข็งแกร่งที่สุด อาจไม่ใช่ประเทศที่ประชาชนมีชีวิตดีที่สุด

แม้สหรัฐอเมริกาจะถูกยกให้เป็นประเทศที่มีอำนาจทางทหารแข็งแกร่งที่สุดในโลก แต่กลับไม่ได้สะท้อนถึงคุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชนเสมอไป เพราะการใช้จ่ายทางทหารไม่ได้แปรผันตรงกับความเป็นอยู่ของผู้คนในประเทศ แม้สหรัฐฯ จะมีงบกลาโหมมากล้นแต่ภายในประเทศยังคงเผชิญกับปัญหาความเหลื่อมล้ำทางรายได้ ค่าเล่าเรียนมหาวิทยาลัยที่สูงลิ่ว ค่ารักษาพยาบาลที่แพงเกินเอื้อม และระบบสาธารณสุขที่ยังไม่สามารถครอบคลุมทุกคนได้อย่างทั่วถึง ทั้งหมดนี้สะท้อนให้เห็นว่าความมั่นคงของชาติในเชิงอาวุธยุทโธปกรณ์ ไม่ได้หมายถึงความมั่นคงของชีวิตของประชาชนเสมอไป
นี่คือโอกาสที่สูญหาย (Opportunity Cost) เพราะในมุมงบประมาณ ตัวเลขเพียงเล็กน้อยสามารถพลิกฟื้นประเทศได้ หากสหรัฐฯ ลดงบทหารลงเพียง 10% หรือประมาณ 90,000ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เงินจำนวนนี้จะมากพอที่จะสร้างที่อยู่อาศัยให้คนไร้บ้านทุกคนในประเทศ เพิ่มงบทุนวิจัยด้านพลังงานสะอาดในระดับประเทศ หรือลดภาระหนี้การศึกษาของนักเรียนกว่าครึ่งประเทศ ซึ่งไม่เพียงสร้างความมั่นคงในชีวิต แต่ยังเป็นการลงทุนเพื่ออนาคตที่ยั่งยืนกว่าการสะสมอาวุธหรือเสริมฐานทัพในต่างแดน

ที่มา :