บทวิเคราะห์แนวโน้มเทคโนโลยีด้านการท่องเที่ยวจากฐานข้อมูลสิทธิบัตรทั่วโลก ระหว่างปี 2549 – 2568 พบอุตสาหกรรมท่องเที่ยวกำลังเผชิญการเปลี่ยนผ่านครั้งใหญ่ โดยมีแนวโน้มปรับตัวสู่ยุคการใช้เทคโนโลยีเต็มรูปแบบ
จากการศึกษาข้อมูลสิทธิบัตรทั่วโลกในระยะ 20 ปี พบว่า ในปี 2549 สิทธิบัตรนวัตกรรมด้านการท่องเที่ยวยังมีจำนวนไม่มาก แต่ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาได้เปลี่ยนภาพนี้ไปอย่างสิ้นเชิง จำนวนสิทธิบัตรเพิ่มจาก 795 ฉบับ เป็นกว่า 3,000 ฉบับในระยะเวลาเพียง 10 ปี สะท้อนว่าอุตสาหกรรมท่องเที่ยวไม่อาจพึ่งพาเสน่ห์ของจุดหมายปลายทางได้เพียงอย่างเดียว แต่ต้องนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยเพิ่มมูลค่าและออกแบบประสบการณ์ของนักเดินทางตั้งแต่ต้น ไม่ว่าจะเป็นการจองที่พัก การวางแผนท่องเที่ยว การตัดสินใจเลือกกิจกรรม ไปจนถึงการท่องเที่ยวเชิงลึกในพื้นที่จริง

ประเทศที่ถือครองสิทธิบัตรนวัตกรรมท่องเที่ยวมากที่สุด ได้แก่ จีน ครองอันดับหนึ่งด้วยสิทธิบัตรกว่า 2,000 ฉบับ โดยเฉพาะในระยะ 10 ปีหลัง มีการเติบโตกว่า 144% ต่อปี ซึ่งจีนมุ่งลงทุนเชิงรุกในเทคโนโลยี Virtual Reality (VR) การท่องเที่ยวแบบยั่งยืน และการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาช่วยบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยว ตามมาด้วย สหรัฐอเมริกา และยุโรปตะวันตก ซึ่งมีสิทธิบัตรจำนวนมาก ครอบคลุมเทคโนโลยีที่หลากหลาย แต่การเติบโตเริ่มชะลอตัว สะท้อนภาวะตลาดที่ค่อนข้างอิ่มตัว
ขณะที่ประเทศที่น่าจับตามองและมีการเติบโตอย่างโดดเด่นในตลาดนี้ ได้แก่ อินเดีย มีการเติบโตแรงที่สุดในโลก กว่า 292% ต่อปี โดยมีแรงหนุนจากสตาร์ทอัพแพลตฟอร์มท่องเที่ยวออนไลน์ การใช้ AI วิเคราะห์พฤติกรรมการเดินทาง และนโยบายความยั่งยืน รวมทั้งไทยเองก็เป็นอีกหนึ่งประเทศที่มาแรง แม้จะมีจำนวนสิทธิบัตรไม่มาก แต่มีการเติบโตสูงกว่า 145% ต่อปี โดยมีจุดแข็งอยู่ที่เทคโนโลยีการบริการและการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ
อรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา อรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา กล่าวว่า ตลอดหลายปีที่ผ่านมา การท่องเที่ยวคือหนึ่งในเครื่องจักรหลักที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย สร้างรายได้คิดเป็น 10 – 15% ของ GDP และยังเป็นภาพจำสำคัญที่สะท้อนเอกลักษณ์ของประเทศ ทั้งนี้ ภาพรวมตลาดนวัตกรรมท่องเที่ยวกำลังอยู่ในระยะเติบโต และมีแนวโน้มที่จะโตเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง อีกทั้งยังเปิดช่องให้ผู้เล่นหน้าใหม่มีโอกาสสอดแทรกเข้ามาร่วมในตลาดนี้ได้ อย่างไรก็ดี เมื่อมองไปที่ผู้ขับเคลื่อนนวัตกรรมหลักก็พบว่ามีผู้เล่นที่หลากหลาย โดยผู้ถือครองสิทธิบัตรไม่ได้จำกัดอยู่แค่บริษัทท่องเที่ยวเท่านั้น แต่ขยายวงกว้างไปถึงบริษัทเทคโนโลยีสารสนเทศด้านอิเล็กทรอนิกส์ ค่ายยานยนต์ รวมถึงบริษัทผู้พัฒนาซอฟต์แวร์ด้านความปลอดภัย สะท้อนให้เห็นว่าการท่องเที่ยวกลายเป็นตลาดที่ดึงดูดผู้เล่นจากหลากหลายอุตสาหกรรม ให้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อน
ปัจจุบันภาคการท่องเที่ยวทั่วโลกได้ก้าวสู่ “ยุคใหม่ของนวัตกรรม” อย่างเต็มรูปแบบ ซึ่งเมื่อเจาะลึกในรายละเอียด จะพบแนวโน้มเทคโนโลยีกลุ่มย่อยที่มุ่งขับเคลื่อนไปใน 3 ทิศทางสำคัญ ได้แก่
1) เทคโนโลยีความเป็นจริงเสมือนในอุตสาหกรรมท่องเที่ยว (Virtual Reality in Tourism) ถูกใช้เพื่อสร้างประสบการณ์เสมือนจริงของแหล่งท่องเที่ยว ผ่านภาพ เสียง และบรรยากาศที่จำลองขึ้น ก่อนนักท่องเที่ยวจะออกเดินทางจริง โดย VR ไม่ได้มาแทนที่การท่องเที่ยว แต่เป็นเครื่องมือช่วยตัดสินใจเลือกจุดหมายปลายทางได้อย่างมั่นใจยิ่งขึ้น ทั้งยังเป็นเครื่องมือการตลาดที่ทรงพลังในการดึงดูดความสนใจ ซึ่งเทคโนโลยี VR เคยพัฒนาจนถึงจุดชะลอตัว แต่ในช่วง 5 ปีหลังกลับมาฟื้นตัวอีกครั้งจากกระแส Metaverse Economy โดยผู้เล่นในสนามนี้มีหลากหลาย ตั้งแต่บริษัทยักษ์ใหญ่ เช่น LG Electronics (110 ฉบับ) บริษัทเกม LNw Gaming (138 ฉบับ) ไปจนถึงนักประดิษฐ์อิสระ รวมมีผู้ถือสิทธิบัตรมากกว่า 400 ฉบับต่อปี สะท้อนว่า VR ในอุตสาหกรรมท่องเที่ยวยังไม่มีเจ้าตลาดที่ผูกขาดเบ็ดเสร็จ และยังมีโอกาสที่เปิดกว้างสำหรับผู้เล่นรายใหม่ที่มีศักยภาพ

2) เทคโนโลยีเพื่อการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน (Sustainable Tourism Technology) เป็นเทคโนโลยีที่ถูกนำมาใช้เพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เช่น ระบบโรงแรมอัจฉริยะ (Smart Hotels) ที่ใช้พลังงานและทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ การเดินทางด้วยยานพาหนะประหยัดพลังงานหรือไฟฟ้า (Green Transport) แพลตฟอร์มที่ให้ความสำคัญกับการลดคาร์บอนฟุตพรินต์ การใช้ข้อมูลเพื่อจัดการและติดตามผลกระทบสิ่งแวดล้อมในระดับอุตสาหกรรม (Data Systems) เป็นต้น ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่ได้รับการยอมรับและถูกนำไปใช้ในวงกว้าง จากกระแสรักษ์โลกในช่วงหลายปีหลังทำให้มีผู้ยื่นคำขอสิทธิบัตรดังกล่าวจำนวนมาก เป็นสัญญาณว่าตลาดนี้เริ่มเข้าสู่ภาวะการแข่งขันที่รุนแรง สำหรับผู้ถือสิทธิบัตรชั้นนำเป็นบริษัทด้านเทคโนโลยี ได้แก่ Silverbrook Research Pty Ltd (445 ฉบับ) ในบทบาทของผู้พัฒนาเทคโนโลยีเชิงลึกที่เน้นงานวิจัยและนวัตกรรมใหม่ Digimarc Corp (361 ฉบับ) ผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีการจดจำข้อมูล และ American Vehicular Sciences LLC (250 ฉบับ) ผู้พัฒนาเทคโนโลยียานยนต์อัจฉริยะ เชื่อมโยงกับ Smart Transport & Carbon Tracking ในภาคการท่องเที่ยว โดยรวมมีผู้ถือสิทธิบัตรมากกว่า 600 ฉบับต่อปี
3) เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ในอุตสาหกรรมท่องเที่ยว (Artificial Intelligence in Tourism) AI กำลังกลายเป็นเครื่องมือสำคัญที่ยกระดับประสบการณ์นักท่องเที่ยวได้จริง โดยเทคโนโลยีสามารถวิเคราะห์ข้อมูลส่วนบุคคล เพื่อแนะนำแผนการเดินทาง ที่พัก กิจกรรมที่ตรงใจ และระบบนำเที่ยว พร้อมทั้งสนับสนุนการบริการผ่าน chatbot หรือผู้ช่วยเสมือนจริงที่สามารถโต้ตอบข้อมูลได้แบบเรียลไทม์ เทคโนโลยี AI ในอุตสาหกรรมท่องเที่ยวอยู่ในระยะเติบโตอย่างเต็มตัว จำนวนคำขอสิทธิบัตรจากไม่ถึง 1,000 ฉบับในปี 2559 พุ่งไปเกือบ 3,000 ฉบับในปี 2565 และผู้ที่ยื่นคำขอสิทธิบัตรไม่ใช่เพียงแต่บริษัทยักษ์ใหญ่เท่านั้น แต่ยังมีผู้เล่นหน้าใหม่ที่มีความหลากหลายจำนวนมาก ทั้งสตาร์ทอัพและผู้ประกอบการขนาดกลางที่เข้ามาสู่ตลาดนี้ ส่งผลให้เทคโนโลยี AI ในการท่องเที่ยวกลายเป็นกลุ่มเทคโนโลยีที่มีพลวัตรสูงที่สุด และพร้อมจะขับเคลื่อนอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวในระยะยาว สำหรับผู้ถือสิทธิบัตรชั้นนำ ได้แก่ Silverbrook Research Pty Ltd (694 ฉบับ) และ Toyota Jidosha kk (504 ฉบับ) โดยรวมมีผู้ถือสิทธิบัตรมากกว่า 2,700 ฉบับต่อปี












