จากบทวิเคราะห์ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ ISAN Insight & Outlook ย้ำให้ทุกฝ่ายได้เห็นถึงโอกาสทองของ กาแฟโรบัสต้า ของไทยในตลาดโลก ท่ามกลางราคาพุ่งสูงและอุปสงค์ที่เพิ่มขึ้น โดยในช่วงปี 2024-2025 ที่ผ่านมา สถานการณ์ราคาเมล็ดกาแฟในตลาดโลกที่พุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ ยืนยันได้ด้วยข้อมูลจาก “ศูนย์วิจัยกสิกรไทย” ที่ชี้ให้เห็นถึงการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของมูลค่าการส่งออกกาแฟไทยในเดือนมกราคมที่ผ่านมา ซึ่งเพิ่มขึ้นถึง 258% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อนหน้าและแน่นอนว่า ประเทศไทย ซึ่งเป็นแหล่งผลิตกาแฟคุณภาพดีทั้งโรบัสต้าและอราบิก้า จึงควรต้องขยับ ปรับตัว เพื่อรับโอกาสนี้อย่างไม่ต้องสงสัย
ทั้งนี้ จากข้อมูลทางสถิติในปี 2024 ประเทศไทยมีสัดส่วนการผลิตกาแฟอาราบิก้า 64% และ กาแฟโรบัสต้า 36% ซึ่งถือว่ามีความหลากหลายและสามารถตอบสนองความต้องการของตลาดที่แตกต่างกันได้ และปัจจุบันประเทศไทยยังอยู่ในอันดับที่ 35 ของโลกในด้านปริมาณการผลิตกาแฟ ซึ่งแม้จะไม่ใช่อันดับต้นๆ แต่ก็แสดงให้เห็นถึงความสามารถในการผลิตกาแฟที่มีคุณภาพและเป็นที่ยอมรับของตลาดกาแฟโลกเสมอมา


และหากจะพูดถึงแหล่งผลิต กาแฟโรบัสต้า ในประเทศไทย ที่ได้รับการยอมรับในคุณภาพมาอย่างยาวนาน ชื่อของจังหวัดชุมพรก็เป็นหนึ่งในจังหวัดแรกๆที่จถูกกล่าวถึง นั่นเป็นเพราะ “จังหวัดชุมพร” เป็นหนึ่งในพื้นที่ปลูก กาแฟโรบัสต้า ที่สำคัญของประเทศ มีพื้นที่ปลูกกาแฟกว่าห้าหมื่นไร่ ได้เมล็ดกาแฟปีละกว่า 5 พันตัน
ทว่า ต้องยอมรับว่าหนึ่งในปัญหาและอุปสรรค ที่ทำให้การปลูกกาแฟยังไม่สามารถเป็นอาชีพหลักของเกษตรกรที่นี่ได้ เนื่องจากคุณภาพของเมล็ดกาแฟยังไม่ได้มาตรฐานการผลิตเมล็ดกาแฟบรรจุถุงสำหรับร้านกาแฟหรือผู้บริโภค จึงต้องขายให้กับโรงงานผลิตกาแฟสำเร็จรูปหรือกึ่งสำเร็จรูปในพื้นที่ที่รับซื้อในราคาต่ำเฉลี่ยที่ 70 บาทต่อกิโลกรัม


โดยภายในงาน “ชุมพรมหานครโรบัสต้า” ซึ่งเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่จังหวัดชุมพรจัดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2566 ตามแผนงานสนับสนุนและผลักดันให้ผู้ปลูกกาแฟสามารถผลิตกาแฟได้คุณภาพของจังหวัด ซึ่งมีจุดเด่นคือการประกวดสุดยอดกาแฟไทย พบว่ามีผู้ผลิตกาแฟของจังหวัดชุมพรจำนวนมากไม่สามารถผลิตเมล็ดกาแฟโรบัสต้าได้ตามมาตรฐาน FAQ ที่เป็นมาตรฐานเบื้องต้นของตลาดโรงคั่วกาแฟ (ได้คะแนน Cupping Score มากกว่า 80 คะแนนขึ้นไป) ด้วยสาเหตุหลักๆ คือการผลิตและแปรรูปเมล็ดกาแฟที่ส่วนใหญ่ใช้ภูมิปัญญาดั้งเดิม หรือใช้เทคโนโลยีที่ได้รับการถ่ายทอดอย่างไม่ถูกต้องเหมาะสม ทำให้ไม่สามารถผลิตเมล็ดกาแฟคุณภาพได้อย่างต่อเนื่องและมีมาตรฐาน
จากปัญหาที่เกษตรกร กาแฟโรบัสต้า ในชุมพรได้พบเจอนี้เอง ที่กลายเป็นโจทย์สำคัญให้กับ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลกรุงเทพ (มทร.กรุงเทพ) ซึ่งเคยทำโครงการจัดทำการท่องเที่ยวเชิงเกษตรด้านกาแฟร่วมกับจังหวัดชุมพรมาก่อน ดำเนินโครงการการพัฒนาเครือข่ายชุมชนนวัตกรรม เพื่อสร้างความเข้มแข็งและเพิ่มศักยภาพ ของผู้ผลิตกาแฟโรบัสต้าจังหวัดชุมชน ภายใต้กรอบวิจัย “ชุมชนนวัตกรรมแห่งการเรียนรู้” เมื่อปี พ.ศ. 2567 โดยโครงการนี้ได้รับการสนับสนุนทุนจาก หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)

ดร.เฟื่องฟ้ากาญจน์ ชูตระกูลวงศ์ หัวหน้าโครงการวิจัยนี้ได้กล่าวว่า “จากการลงพื้นที่เพื่อพูดคุยกับกลุ่มผู้ปลูกกาแฟในช่วงก่อนทำโครงการ พบปัญหาในกระบวนการผลิตกาแฟหลายด้าน ตั้งแต่ “การเก็บ” ที่ไม่ได้เก็บเฉพาะเมล็ดกาแฟสุก “การตากบนพื้นไม้” ที่ทำให้เกิดการเจือปนได้ง่าย “การอบ” ที่ไม่ได้มาตรฐานเดียวกัน ทำให้ได้เมล็ดกาแฟที่มีความชื้นไม่สม่ำเสมอ หากเมล็ดกาแฟมีความชื้นเกิน 10 เปอร์เซ็นต์จะมีโอกาสเกิดเชื้อรา แต่หากความชื้นน้อยเกินไปก็อาจแตกหรือหักได้ “การคัด” คือไม่มีคัดเมล็ดกาแฟตกเกรด ทั้งความชื้น, ขนาด, การแตกหัก และสี”
“จากปัญหาที่พบ ทำให้ทางทีมผู้วิจัยได้นำมาออกแบบแผนการวิจัยในโครงการนี้ ด้วยการนำเทคโนโลยีการผลิตเมล็ดกาแฟคุณภาพมาถ่ายทอดให้กับกลุ่มผู้ปลูกกาแฟที่ผ่านการคัดเลือกใน 4 นวัตกรรม ประกอบด้วย
1. ถังหมักกาแฟ ที่ใช้หมักกาแฟร่วมกับยีสต์ ทำให้ได้เมล็ดกาแฟที่มีกลิ่นรสที่มีความซับซ้อน มีราคาขายสูงขึ้น
2. การใช้ตู้อบพลังแสงอาทิตย์ร่วมกับพลังงานไฟฟ้า ช่วยลดปัญหาสิ่งปนเปื้อนจากการตากแบบเก่า
3. เครื่องคัดแยกสีเปลือกและขนาดเมล็ดกาแฟ ทำให้ได้เมล็ดกาแฟในขนาดที่ตลาดต้องการ และสามารถแยกสีของเมล็ดกาแฟตามที่ต้องการได้
4. เครื่องคั่วกาแฟระบบลมร้อนอัตโนมัติ ให้ความร้อนที่สม่ำเสมอกว่าการคั่วด้วยกระทะ เมล็ดกาแฟที่มีความชื้นได้มาตรฐาน”



สำหรับขั้นตอนการทำงาน ดร.เฟื่องฟ้ากาญจน์ เน้นย้ำว่าจะโฟกัสไปที่การให้ความรู้และอบรมการใช้เทคโนโลยีให้กับกลุ่มเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการทั้ง 7 รายจาก 5 อำเภอของจังหวัดชุมพร รวมถึงการติดตามผลและให้ความช่วยเหลือจำเป็นต้องทำงานร่วมกับหน่วยงานในพื้นที่ คือ สำนักงานเกษตรจังหวัดชุมพรที่เคยทำงานร่วมกับ มทร.กรุงเทพ มาก่อน
“เริ่มตั้งแต่การคัดเลือกกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟที่มีความตั้งใจที่จะผลิตกาแฟคุณภาพ การเข้าไปสอบถาม พูดคุยเพื่อให้เห็นเป้าหมายร่วมกัน รวมถึงเป็นผู้ประสานงานระหว่างเกษตรกรจังหวัดและ มทร.กรุงเทพ โดยมีการออกแบบแผนการทำงานร่วมกัน ทั้งการลงพื้นที่ การจัดอบรม การสนับสนุนอุปกรณ์ต่างๆ”
“อย่างไรก็ตาม นอกเหนือจากการถ่ายทอดเทคโนโลยีเพื่อให้การผลิตกาแฟโรบัสต้ามีคุณภาพแล้ว เป้าหมายสำคัญอีกประการหนึ่งคือ การสร้างนวัตกรชุมชนที่มีทักษะในการรับ-ปรับ-ใช้ และสามารถถ่ายทอดเทคโนโลยีเหล่านี้ให้กับกลุ่มผู้ปลูกกาแฟรายอื่นๆ ในระยะต่อไป โดยมีสำนักงานเกษตรจังหวัด เกษตรอำเภอ และโรบัสต้าเกรดเดอร์ (Robusta Grader – ผู้ทำหน้าที่ให้คะแนนกับเมล็ดกาแฟโรบัสต้า เพื่อกำหนดราคาซื้อขายระหว่างผู้ผลิตกับพ่อค้าคนกลาง) ที่ทำหน้าที่เป็น “นายสถานี” ในการนำพาเกษตรกรผู้เข้าร่วมโครงการที่เป็นนวัตกรระดับ 1 และ 2 ให้สามารถยกระดับตนเองขึ้นมาเป็นนายสถานีถ่ายทอดความรู้ให้กับผู้สนใจต่อไป”

นอกจากนั้น คุณวนิดา ชุมคง เกษตรจังหวัดชุมพร ยังให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า “ด้วยรูปแบบการทำงานของโครงการที่ค่อนข้างยืดหยุ่น ทำให้เราสามารถประยุกต์หรือปรับการทำงานให้เหมาะสมปัญหาต่างๆ ได้ รวมถึงสามารถเชื่อมต่อกับงานที่เกษตรกรจังหวัดดำเนินการอยู่แล้วได้เป็นอย่างดี”
“เช่น การจัดประกวดกาแฟของจังหวัด โครงการนี้ได้เข้าไปมีส่วนช่วยให้เกิดการนำมาตรฐานกาแฟระดับสากลมาใช้ในการประกวด โดยมีกรรมการเป็นนักประเมินกาแฟระดับประเทศเขามาเป็นส่วนสำคัญของการประกวดเมล็ดกาแฟสาร (กาแฟเม็ดที่ยังไม่คัว) ภายใต้ชื่อ “Best of ชุมพร” ที่ทำให้ผู้ปลูกกาแฟคุณภาพของจังหวัดหลายรายได้รับการยอมรับมากยิ่งขึ้น”












