ปักหมุด จ.ชุมพร เป็นมหานคร “กาแฟโรบัสต้า” ขับเคลื่อนเศรษฐกิจชุมชนสู่ตลาดกาแฟโลก

จากบทวิเคราะห์ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ ISAN Insight & Outlook ย้ำให้ทุกฝ่ายได้เห็นถึงโอกาสทองของ กาแฟโรบัสต้า ของไทยในตลาดโลก ท่ามกลางราคาพุ่งสูงและอุปสงค์ที่เพิ่มขึ้น โดยในช่วงปี 2024-2025 ที่ผ่านมา สถานการณ์ราคาเมล็ดกาแฟในตลาดโลกที่พุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ ยืนยันได้ด้วยข้อมูลจาก “ศูนย์วิจัยกสิกรไทย” ที่ชี้ให้เห็นถึงการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของมูลค่าการส่งออกกาแฟไทยในเดือนมกราคมที่ผ่านมา ซึ่งเพิ่มขึ้นถึง 258% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อนหน้าและแน่นอนว่า ประเทศไทย ซึ่งเป็นแหล่งผลิตกาแฟคุณภาพดีทั้งโรบัสต้าและอราบิก้า จึงควรต้องขยับ ปรับตัว เพื่อรับโอกาสนี้อย่างไม่ต้องสงสัย


ทั้งนี้ จากข้อมูลทางสถิติในปี 2024 ประเทศไทยมีสัดส่วนการผลิตกาแฟอาราบิก้า 64% และ กาแฟโรบัสต้า 36% ซึ่งถือว่ามีความหลากหลายและสามารถตอบสนองความต้องการของตลาดที่แตกต่างกันได้ และปัจจุบันประเทศไทยยังอยู่ในอันดับที่ 35 ของโลกในด้านปริมาณการผลิตกาแฟ ซึ่งแม้จะไม่ใช่อันดับต้นๆ แต่ก็แสดงให้เห็นถึงความสามารถในการผลิตกาแฟที่มีคุณภาพและเป็นที่ยอมรับของตลาดกาแฟโลกเสมอมา

และหากจะพูดถึงแหล่งผลิต กาแฟโรบัสต้า ในประเทศไทย ที่ได้รับการยอมรับในคุณภาพมาอย่างยาวนาน ชื่อของจังหวัดชุมพรก็เป็นหนึ่งในจังหวัดแรกๆที่จถูกกล่าวถึง นั่นเป็นเพราะ “จังหวัดชุมพร” เป็นหนึ่งในพื้นที่ปลูก กาแฟโรบัสต้า ที่สำคัญของประเทศ มีพื้นที่ปลูกกาแฟกว่าห้าหมื่นไร่ ได้เมล็ดกาแฟปีละกว่า 5 พันตัน
ทว่า ต้องยอมรับว่าหนึ่งในปัญหาและอุปสรรค ที่ทำให้การปลูกกาแฟยังไม่สามารถเป็นอาชีพหลักของเกษตรกรที่นี่ได้ เนื่องจากคุณภาพของเมล็ดกาแฟยังไม่ได้มาตรฐานการผลิตเมล็ดกาแฟบรรจุถุงสำหรับร้านกาแฟหรือผู้บริโภค จึงต้องขายให้กับโรงงานผลิตกาแฟสำเร็จรูปหรือกึ่งสำเร็จรูปในพื้นที่ที่รับซื้อในราคาต่ำเฉลี่ยที่ 70 บาทต่อกิโลกรัม

โดยภายในงาน “ชุมพรมหานครโรบัสต้า” ซึ่งเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่จังหวัดชุมพรจัดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2566 ตามแผนงานสนับสนุนและผลักดันให้ผู้ปลูกกาแฟสามารถผลิตกาแฟได้คุณภาพของจังหวัด ซึ่งมีจุดเด่นคือการประกวดสุดยอดกาแฟไทย พบว่ามีผู้ผลิตกาแฟของจังหวัดชุมพรจำนวนมากไม่สามารถผลิตเมล็ดกาแฟโรบัสต้าได้ตามมาตรฐาน FAQ ที่เป็นมาตรฐานเบื้องต้นของตลาดโรงคั่วกาแฟ (ได้คะแนน Cupping Score มากกว่า 80 คะแนนขึ้นไป) ด้วยสาเหตุหลักๆ คือการผลิตและแปรรูปเมล็ดกาแฟที่ส่วนใหญ่ใช้ภูมิปัญญาดั้งเดิม หรือใช้เทคโนโลยีที่ได้รับการถ่ายทอดอย่างไม่ถูกต้องเหมาะสม  ทำให้ไม่สามารถผลิตเมล็ดกาแฟคุณภาพได้อย่างต่อเนื่องและมีมาตรฐาน
จากปัญหาที่เกษตรกร กาแฟโรบัสต้า ในชุมพรได้พบเจอนี้เอง ที่กลายเป็นโจทย์สำคัญให้กับ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลกรุงเทพ (มทร.กรุงเทพ) ซึ่งเคยทำโครงการจัดทำการท่องเที่ยวเชิงเกษตรด้านกาแฟร่วมกับจังหวัดชุมพรมาก่อน ดำเนินโครงการการพัฒนาเครือข่ายชุมชนนวัตกรรม เพื่อสร้างความเข้มแข็งและเพิ่มศักยภาพ ของผู้ผลิตกาแฟโรบัสต้าจังหวัดชุมชน ภายใต้กรอบวิจัย “ชุมชนนวัตกรรมแห่งการเรียนรู้” เมื่อปี พ.ศ. 2567 โดยโครงการนี้ได้รับการสนับสนุนทุนจาก หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
ดร.เฟื่องฟ้ากาญจน์ ชูตระกูลวงศ์
ดร.เฟื่องฟ้ากาญจน์ ชูตระกูลวงศ์ หัวหน้าโครงการวิจัยนี้ได้กล่าวว่า “จากการลงพื้นที่เพื่อพูดคุยกับกลุ่มผู้ปลูกกาแฟในช่วงก่อนทำโครงการ พบปัญหาในกระบวนการผลิตกาแฟหลายด้าน ตั้งแต่ “การเก็บ” ที่ไม่ได้เก็บเฉพาะเมล็ดกาแฟสุก “การตากบนพื้นไม้” ที่ทำให้เกิดการเจือปนได้ง่าย “การอบ” ที่ไม่ได้มาตรฐานเดียวกัน ทำให้ได้เมล็ดกาแฟที่มีความชื้นไม่สม่ำเสมอ หากเมล็ดกาแฟมีความชื้นเกิน 10 เปอร์เซ็นต์จะมีโอกาสเกิดเชื้อรา แต่หากความชื้นน้อยเกินไปก็อาจแตกหรือหักได้ “การคัด” คือไม่มีคัดเมล็ดกาแฟตกเกรด ทั้งความชื้น, ขนาด, การแตกหัก และสี”
“จากปัญหาที่พบ ทำให้ทางทีมผู้วิจัยได้นำมาออกแบบแผนการวิจัยในโครงการนี้ ด้วยการนำเทคโนโลยีการผลิตเมล็ดกาแฟคุณภาพมาถ่ายทอดให้กับกลุ่มผู้ปลูกกาแฟที่ผ่านการคัดเลือกใน 4 นวัตกรรม ประกอบด้วย
1. ถังหมักกาแฟ ที่ใช้หมักกาแฟร่วมกับยีสต์ ทำให้ได้เมล็ดกาแฟที่มีกลิ่นรสที่มีความซับซ้อน มีราคาขายสูงขึ้น
2. การใช้ตู้อบพลังแสงอาทิตย์ร่วมกับพลังงานไฟฟ้า ช่วยลดปัญหาสิ่งปนเปื้อนจากการตากแบบเก่า
3. เครื่องคัดแยกสีเปลือกและขนาดเมล็ดกาแฟ ทำให้ได้เมล็ดกาแฟในขนาดที่ตลาดต้องการ และสามารถแยกสีของเมล็ดกาแฟตามที่ต้องการได้
4. เครื่องคั่วกาแฟระบบลมร้อนอัตโนมัติ ให้ความร้อนที่สม่ำเสมอกว่าการคั่วด้วยกระทะ เมล็ดกาแฟที่มีความชื้นได้มาตรฐาน”

สำหรับขั้นตอนการทำงาน ดร.เฟื่องฟ้ากาญจน์ เน้นย้ำว่าจะโฟกัสไปที่การให้ความรู้และอบรมการใช้เทคโนโลยีให้กับกลุ่มเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการทั้ง 7 รายจาก 5 อำเภอของจังหวัดชุมพร รวมถึงการติดตามผลและให้ความช่วยเหลือจำเป็นต้องทำงานร่วมกับหน่วยงานในพื้นที่ คือ สำนักงานเกษตรจังหวัดชุมพรที่เคยทำงานร่วมกับ มทร.กรุงเทพ มาก่อน
“เริ่มตั้งแต่การคัดเลือกกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟที่มีความตั้งใจที่จะผลิตกาแฟคุณภาพ การเข้าไปสอบถาม พูดคุยเพื่อให้เห็นเป้าหมายร่วมกัน รวมถึงเป็นผู้ประสานงานระหว่างเกษตรกรจังหวัดและ มทร.กรุงเทพ โดยมีการออกแบบแผนการทำงานร่วมกัน ทั้งการลงพื้นที่ การจัดอบรม การสนับสนุนอุปกรณ์ต่างๆ”
“อย่างไรก็ตาม นอกเหนือจากการถ่ายทอดเทคโนโลยีเพื่อให้การผลิตกาแฟโรบัสต้ามีคุณภาพแล้ว เป้าหมายสำคัญอีกประการหนึ่งคือ การสร้างนวัตกรชุมชนที่มีทักษะในการรับ-ปรับ-ใช้ และสามารถถ่ายทอดเทคโนโลยีเหล่านี้ให้กับกลุ่มผู้ปลูกกาแฟรายอื่นๆ ในระยะต่อไป โดยมีสำนักงานเกษตรจังหวัด เกษตรอำเภอ และโรบัสต้าเกรดเดอร์ (Robusta Grader – ผู้ทำหน้าที่ให้คะแนนกับเมล็ดกาแฟโรบัสต้า เพื่อกำหนดราคาซื้อขายระหว่างผู้ผลิตกับพ่อค้าคนกลาง) ที่ทำหน้าที่เป็น “นายสถานี” ในการนำพาเกษตรกรผู้เข้าร่วมโครงการที่เป็นนวัตกรระดับ 1 และ 2 ให้สามารถยกระดับตนเองขึ้นมาเป็นนายสถานีถ่ายทอดความรู้ให้กับผู้สนใจต่อไป”
คุณวนิดา ชุมคง
นอกจากนั้น คุณวนิดา ชุมคง เกษตรจังหวัดชุมพร ยังให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า “ด้วยรูปแบบการทำงานของโครงการที่ค่อนข้างยืดหยุ่น ทำให้เราสามารถประยุกต์หรือปรับการทำงานให้เหมาะสมปัญหาต่างๆ ได้ รวมถึงสามารถเชื่อมต่อกับงานที่เกษตรกรจังหวัดดำเนินการอยู่แล้วได้เป็นอย่างดี”
“เช่น การจัดประกวดกาแฟของจังหวัด โครงการนี้ได้เข้าไปมีส่วนช่วยให้เกิดการนำมาตรฐานกาแฟระดับสากลมาใช้ในการประกวด โดยมีกรรมการเป็นนักประเมินกาแฟระดับประเทศเขามาเป็นส่วนสำคัญของการประกวดเมล็ดกาแฟสาร (กาแฟเม็ดที่ยังไม่คัว) ภายใต้ชื่อ “Best of ชุมพร” ที่ทำให้ผู้ปลูกกาแฟคุณภาพของจังหวัดหลายรายได้รับการยอมรับมากยิ่งขึ้น” 

ดร.เฟื่องฟ้ากาญจน์ ยังสรุปให้ฟังด้วยว่า ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจากการทำโครงการระยะ 1 ปี คือ
“โครงการวิจัยนี้สามารถทำให้เกษตรกรจำนวนหนึ่งสามารถผลิตกาแฟคุณภาพตามความต้องการผู้รับซื้อเมล็ดกาแฟ เพื่อส่งต่อให้กับร้านกาแฟต่างๆ ได้อย่างเป็นรูปธรรม จากเดิมที่ต้องขายกาแฟให้โรงงานผลิตกาแฟกึ่งสำเร็จรูปในราคากิโลกรัมละ 70 บาท เพิ่มเป็นกิโลกรัมละ 300 บาท หรือบางกลุ่มอาจได้มากกว่ากิโลกรัมละ 1,000 บาท ขึ้นอยู่กับคุณภาพของเมล็ดกาแฟ ซึ่งโครงการนี้ทำให้แต่ละกลุ่มที่เข้าร่วมมีรายได้เพิ่มขึ้นมากกว่า 1 แสนบาทต่อปีและมีนวัตกรที่สามารถส่งต่อองค์ความรู้เหล่านี้ไปสู่ผู้ปลูกกาแฟกลุ่มอื่นๆ จำนวน 20 ราย”
“นอกจากนั้น โครงการนี้ยังได้รับการขยายผล ทำให้ผู้ผลิตกาแฟมีทักษะใหม่ๆ เพิ่มขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการใช้เทคโนโลยีโรงตากเพื่อเพิ่มคุณภาพกาแฟให้สม่ำเสมอยิ่งขึ้น การใช้ยีสต์พาณิชย์สำหรับปรับปรุงรสชาติกาแฟให้ดียิ่งขึ้น การ Cupping กาแฟ รวมถึงทักษะการชิมกาแฟเพื่อให้ผู้ผลิตกาแฟสามารถประเมินรสชาติและคุณภาพของกาแฟได้ด้วยตัวเอง ทำให้สามารถต่อรองราคากับผู้ซื้อได้”
“สำหรับก้าวต่อไปในการยกระดับคุณภาพกาแฟโรบัสต้าจังหวัดชุมพร ของ มทร.กรุงเทพ คือ การจัดตั้ง “ศูนย์กาแฟโรบัสต้าคุณภาพแบบครบวงจร” เพื่อเป็นศูนย์กลางในการพัฒนาและขับเคลื่อนกาแฟโรบัสต้าคุณภาพ และยกระดับจังหวัดชุมพรให้ก้าวสู่การเป็นมหานครโรบัสต้าระดับประเทศและระดับสากลอย่างเป็นรูปธรรมต่อไป”

การพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากและเศรษฐกิจชุมชนในทุกภูมิภาคทั่วไทย

เปิดตัว 6 + 1 โชว์เคส ‘Appropriate Technology’ ภาคใต้ เสริมแกร่ง ‘เศรษฐกิจฐานราก’ แก้จน ลดหนี้ เพิ่มรายได้ให้ชาวปักษ์ใต้อย่างได้ผล

เรียนรู้จาก 7 ตัวแทนผู้นำชุมชนหญิงแกร่ง ร่วมแชร์ประสบการณ์ ส่งต่อแรงบันดาลใจบนเวที ประโยชน์สุขเดย์ by SCG

เอไอเอส สานต่อ ‘ภารกิจคิดเผื่อ’ มอบเงินสนับสนุนเครื่องมือแพทย์ รพ.เขาย้อย ย้ำปณิธาน “เปลี่ยนภาระเป็นพลัง” เสริมแกร่งระบบสาธารณสุขท้องถิ่นของไทยอย่างยั่งยืน

Previous articleสาลิกาคาบข่าว Vol.361
Next articleเสื้อผ้า “แบรนด์ไทย” เกาะกระแสโซเชียล ในวันที่การแต่งตัว “ต้องไปได้มากกว่าเดิม”
mm
เริ่มต้นขีดเขียนในฐานะ สื่อมวลชน กับงานผู้สื่อข่าวประจำกองประชาสัมพันธ์ สถาบันเทคโนโลยีราชมงคล ในปี 2546 ก่อนไปหาประสบการณ์ชีวิตที่เมลเบิร์น ออสเตรเลียมา 1 ปี และกลับมายึดอาชีพ “นักเขียน” จริงจัง กับการเป็น กองบรรณาธิการนิตยสารชีวจิต 3 ปี หลังจากนั้นคิดว่าน่าจะเปลี่ยนสายไปทำงานในบริษัท PR agancy ได้ 6 เดือน เมื่อรู้ว่าไม่ถูกจริต เลยออกมาเป็นนักเขียนฟรีแลนซ์ประจำกองบรรณาธิการนิตยสารฟีลกู้ดอย่าง Happy+ อยู่ 1 ปี สัมภาษณ์ทั้งดาราและคนบันดาลใจ ก่อนเข้าสู่ระบบงานประจำอีกครั้งกับนิตยสาร MBA กับการเป็นนักเขียนที่รับผิดชอบในเซคชั่นหลักสูตร MBA ของสถาบันการศึกษาทั่วประเทศ สั่งสมประสบการณ์อยู่ 3 ปี ก็ได้เวลา Upskill สู่งาน Online content writer ที่ใช้ความชอบและความหลงใหลในการถ่ายทอดเรื่องราวดีๆ ความรู้ใหม่ๆ ในยุค Education 4.0 อุตสาหกรรมทางการแพทย์ ไลฟ์สไตล์ของคนรุ่นใหม่ และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์