เมื่อ ‘ไลฟ์สไตล์แบบวัยเก๋า’ คือทางรอด! เจาะปรากฏการณ์วัยรุ่นจีนทิ้งชีวิตสปีดเร็วจี๋ สวมวิญญาณมนุษย์รุ่นอากง ตอบโจทย์ ESG

ในวันที่โลกธุรกิจพูดถึง ESG กันอย่างจริงจัง ทั้งเรื่องสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล คนหนุ่มสาวจีนจำนวนมหาศาลกลับขยับหมากในกระดานเดียวกัน แต่ไม่ได้ทำผ่านรายงานประจำปี หากทำผ่านพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน ด้วยการเลือกใช้ชีวิตแบบ ‘รุ่นอากง‘ ที่เรียบง่าย มัธยัสถ์ ใส่ใจสุขภาพ และให้ค่ากับความสัมพันธ์มากกว่าสถานะทางสังคม

ในยุคหนึ่ง วัยรุ่นจีนเคยหมกมุ่นอยู่กับการทำตัวให้ชิคที่สุดเท่าที่จะทำได้ พวกเขาใช้ชีวิตเหมือนอยู่ในมิวสิกวิดีโอตลอดเวลา ปาร์ตี้สุดเหวี่ยง กินไฟน์ไดนิ่งหรือโอมากาเสะคอร์สละเหยียบหมื่น และใช้แบรนด์เนมหรูเป็นตั๋วผ่านทางเข้าสู่สังคม แต่ตัดภาพมาที่ปัจจุบัน เทรนด์ที่กำลังมาแรงแซงโค้งจนยอดวิวทะลุ 1,000 ล้านครั้ง กลับไม่ใช่การใช้แต่งตัวแบบหลุดออกมาจากเวทีแฟชั่นวีกหรือนวัตกรรมล้ำโลกใดๆ แต่คือเทรนด์ ‘Old-School Humans’ (มนุษย์รุ่นเก๋า) ที่ทำให้คนอายุ 25 ปี มีไลฟ์สไตล์ราวกับคนอายุ 70 ปี!

ลาทีปาร์ตี้…สวัสดีตลาดสด

ปลายเดือนธันวาคมที่ผ่านมา วัยรุ่นชาวจีนเริ่มโพสต์ภาพและเรื่องราวการใช้เวลากับอากงอาม่า เดินตลาดท้องถิ่น นั่งกินข้าวในโรงอาหารชุมชนกับพ่อแม่ ภาพเรียบง่ายเหล่านี้กลับสะท้อนความอบอุ่นที่หลายคนโหยหา คนหนุ่มสาวจำนวนมากเลือกสตรีทฟู้ดแทนมื้อหรู แต่งตัวเพื่อความอบอุ่นมากกว่าความแฟชั่น เปลี่ยนชานมไข่มุกเป็นชาสมุนไพรโกจิเบอร์รี เสาร์อาทิตย์ไม่ไปเดินเบียดเสียดแหล่งท่องเที่ยวยอดฮิต แต่ไปเดินสวนสาธารณะ หรือร่วมวงเต้นสแควร์แดนซ์กับกลุ่มคุณลุงคุณป้า พวกเขาหันกลับไปฟังเพลงคลาสสิก ดูหนังเก่า เขียนไดอารี เล่นหมากรุก ฝึกคัดพู่กัน หรือถักไหมพรม กิจกรรมที่เคยถูกมองว่าเป็นโลกของผู้สูงวัย ได้รับความนิยมอย่างล้นหลามในกลุ่มคนรุ่นใหม่ แทนที่การไถสมาร์ทโฟนจนนิ้วล็อก

ปรากฏการ์ณ ‘แฟนหนุ่มรุ่นลุง’ และ ’เด็กน้อยหัวโบราณ‘

ความโหยหาอดีตนี้ลามไปถึงสเปกในฝัน สาวๆ ยุคนี้เริ่มเมินโอปป้าสายเปย์ที่ขยันสร้างเซอร์ไพรส์โรแมนติก แต่หันมาเทใจให้แฟนหนุ่มรุ่นลุงผู้ใช้ชีวิตสมถะ มัธยัสถ์ และมองโลกตามความจริงเป็นหลัก แทนที่จะส่งดอกไม้ช่อโต เขาจะพาไปกินสตรีทฟู้ดเจ้าเด็ด และถ้าเธอเหนื่อยจากงาน แทนที่จะพ่นคำหวานปลอบประโลม เขากลับลากเธอไปร้านนวดไหล่เพื่อคลายเส้นแทน  ความรักในรูปแบบนี้ไม่ฉูดฉาด แต่จับต้องได้
แม้แต่ในเด็กตัวเล็กๆ เราก็เห็นกระแส เด็กน้อยหัวโบราณที่มีความเป็นผู้ใหญ่สูงเกินวัย พวกเขาไม่ใช่น้องหนูผู้อ่อนแอที่รอให้พ่อแม่ประเคนทุกอย่างให้ แต่เป็นเด็กที่ไปจ่ายตลาดเอง ทำกับข้าวให้พ่อแม่กิน หรือแม้แต่เย็บผ้าที่ขาดเองเพื่อช่วยที่บ้านประหยัดเงิน พวกเขารู้สึกว่าความเป็นผู้ใหญ่ไม่ใช่ภาระ หากเป็นศักดิ์ศรีที่ควรค่าแก่การทรนง


ดิจิทัลดีท็อกซ์: ฟอนต์ใหญ่ ปิดแจ้งเตือน 

หน้าจอโทรศัพท์ของมนุษย์วัยเก๋าเหล่านี้คือหลักฐานชั้นดี พวกเขาปรับตัวอักษรให้ใหญ่ยักษ์เพื่อให้อ่านง่าย ปิดการแจ้งเตือนที่ไร้สาระ และจำกัดเวลาเข้าโซเชียลมีเดีย ในออฟฟิศพวกเขาคือคนที่แต่งตัวเรียบง่ายที่สุด พกกระติกน้ำร้อนไว้ชงชา และต้องได้งีบกลางวันอย่างจริงจัง
หนึ่งในผู้ติดตามวิถีนี้กล่าวอย่างน่าสนใจว่า “การใช้ชีวิตให้ช้าลงเหมือนคุณปู่ ทำให้ผมหายใจได้ทั่วท้องขึ้น ผมเดินเล่นในสวนสาธารณะหลังเลิกงาน บ้างนั่งตกปลาอย่างอ้อยอิ่ง ชื่อเสียง ลาภยศ หรือผลงาน ไม่สำคัญอีกต่อไป ผมอาจจะขาดแคลนวัตถุ แต่ข้างในผมรวยมาก” อีกคนบอกว่า “การใช้ชีวิตแบบมนุษย์วัยเก๋าคือการเรียนรู้ที่จะรัก ปกป้อง และทะนุถนอมตัวเอง”

แค่ขี้เกียจสู้ หรือคือการตื่นรู้ครั้งใหญ่?

แน่นอนว่ามีเสียงวิจารณ์ว่านี่คือการ ‘นอนแผ่‘ หรือ ‘นอนราบ’ (Tǎngpíng-躺平) ที่หมายถึงการหนีปัญหา ไม่ยอมแข่งขันกับโลก แต่ ศาสตราจารย์ ซุน เฟย ผู้เชี่ยวชาญด้านสังคมสงเคราะห์จาก Michigan State University ซึ่งให้สัมภาษณ์กับ South China Morning Post ระบุว่า เขามองต่างออกไป เพราะว่านี่คือการตื่นรู้ต่อสังคมสมัยใหม่ที่กดขี่มนุษย์จนเกินไป

หากวิถีชีวิตแบบมนุษย์วัยเก๋าสามารถชะลอจังหวะสังคม และเปลี่ยนเรื่องเล่าที่ใช้วัยหนุ่มสาวเป็นเครื่องมือไล่ล่าความสำเร็จได้ นั่นต่างหากคือความก้าวหน้า เขายังชี้ว่า ทั้งกระแสนี้และกระแสวัฒนธรรมก่อนหน้า ล้วนสะท้อนความปรารถนาของคนรุ่นใหม่ที่จะมีชีวิตที่น่าอยู่ โดยในการสัมภาษณ์ก่อนหน้านี้ เขาเคยอธิบายว่า เทรนด์ ‘Becoming Chinese‘ คือความพยายามทวงคืนอัตลักษณ์ผ่านวิถีทางเลือก ส่วนการเป็น Old-School Humans คือการถอยอย่างพอดีจากสังคมที่สังสรรค์เกินขนาด ด้วยการรับเอาพฤติกรรมของคนรุ่นก่อนมาเป็นเกราะป้องกันใจ
ในมุมมองผู้สูงอายุศึกษา ความสบายที่แท้จริงของชีวิต มักเกิดจากการกลับไปสู่สภาวะพื้นฐาน ที่ให้ความสำคัญกับการนอน อาหาร สุขภาพ และกิจวัตรประจำวัน (ADL: Activities of Daily Living) วันนี้ คนหนุ่มสาวเริ่มสำรวจเส้นทางนั้นด้วยตนเอง
ผลกระทบของกระแสนี้อาจลึกไกลกว่าที่คิด การบริโภคอาจหันไปสู่สินค้าที่ใช้งานได้จริงและยั่งยืน ลดการพึ่งพาแฟชั่นเร็ว ความขัดแย้งระหว่างรุ่นอาจลดลง เมื่อหลานกับอากงอาม่ามีพื้นที่สนทนาร่วมกันมากขึ้น และที่สำคัญ อาจท้าทายความคาดหวังดั้งเดิมของครอบครัวจีน ไม่ว่าจะเป็นเส้นตายเรื่องแต่งงาน การมีบุตร หรือมาตรวัดความสำเร็จต่างๆ ที่ทำให้ชีวิตเคร่งเครียด เปิดทางให้คำจำกัดความใหม่ของคำว่า ‘ชีวิตที่ดี‘ ได้ถือกำเนิด

เมื่อโลกหมุนเร็วเกินไปจนผู้คนเวียนหัว การถอยหลังกลับไปใช้ชีวิตแบบคนรุ่นก่อนจึงไม่ใช่การล้าหลัง แต่คือการรีเซ็ตระบบนิเวศของจิตใจให้กลับมาสมดุลอีกครั้ง ในยุคที่ทุกคนอยากเด่นอยากดัง การเลือกเป็นมนุษย์หัวโบราณที่โนเนมแต่มีความสุข อาจเป็นชัยชนะที่แท้จริงก็ได้


ขณะเดียวกัน ความเชื่อมโยงที่น่าทึ่งระหว่างวัยรุ่นจีนและวัยรุ่นไทยในปัจจุบัน คือการที่ทั้งสองสัญชาติต่างกำลังเผชิญกับสภาวะ Burnout จากความทันสมัย จนต้องหันหน้าเข้าหาอ้อมกอดของอดีตเพื่อเยียวยาจิตใจ หากย้อนไปไม่กี่ปีมานี้ นิยามของคำว่า Slow Life ในเมืองไทยอาจหมายถึงการไปนั่งคาเฟ่หรูเพื่อถ่ายรูปอวดไลฟ์สไตล์ แต่ในวันนี้ภาพเหล่านั้นกำลังถูกแทนที่ด้วย Low Consumption หรือการบริโภคแต่น้อยที่เน้นความเรียบง่ายและยั่งยืนอย่างแท้จริง เราจึงได้เห็นคนรุ่นใหม่หันมาเดินตลาดมือสองเพื่อปฏิเสธ Fast Fashion หรือเลือกห่อข้าวแกงไปกินที่ทำงานอย่างภาคภูมิใจมากกว่าการอวดมื้อหรูราคาแพง พฤติกรรมที่เคยถูกล้อว่า ‘แก่‘ กลับกลายเป็นความเท่ในสายตา Gen Z และ Millennials ชาวไทย ไม่ว่าจะเป็นการสะสมกล้องดิจิทัลเก่าที่ให้ภาพละมุนตาแทนความคมชัดที่เหนื่อยล้า การปลูกไม้ด่าง ถักโครเชต์ หรือแม้แต่การเข้าวัดปฏิบัติธรรมเพื่อหาที่พึ่งทางใจท่ามกลางโลกที่หมุนเร็วจนตามไม่ทัน
กระแสนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของแฟชั่นหรือของสะสม แต่มันการประกาศตัวตนเพื่อต่อต้าน Hustle Culture หรือวัฒนธรรมการทำงานแบบสู้ตายที่ทำร้ายสุขภาพ วัยรุ่นไทยยุคนี้เริ่มหันมาพกยาดม ยาหม่อง และจิบชาสมุนไพรประหนึ่งเป็นไอเทมกู้ชีพเพื่อประคองสังขารและสติในวัยที่ยังไม่ถึงสามสิบด้วยซ้ำ ซึ่งเป็นการตั้งคำถามต่อความสำเร็จรูปแบบเดิมที่ต้องมีบ้าน มีรถ หรือมีตำแหน่งสูงๆ แล้วหันมาให้ความสำคัญกับความสมดุลของชีวิตแทน ผลลัพธ์ที่ตามมาอย่างน่าประทับใจคือการที่ช่องว่างระหว่างวัยเริ่มแคบลง เมื่อลูกๆ หลานๆ ลดละความพยายามที่จะต้องล้ำสมัยตลอดเวลา แล้วหันมาเต้น TikTok กับปู่ย่าตายายหรือพากันไปทำกับข้าวสูตรโบราณกินกันที่บ้าน ความเข้าใจในภูมิปัญญาของคนรุ่นก่อนจึงกลายเป็นสะพานเชื่อมใจให้คนในครอบครัวกลับมาใกล้ชิดกันมากขึ้น การกลับไปเป็นมนุษย์หัวโบราณของคนไทยจึงไม่ใช่การถอยหลังเข้าคลอง หากแต่เป็นการถอยกลับมาตั้งหลักในจุดที่ชีวิตมีความสุขและจับต้องได้จริง เช่นเดียวกับที่เกิดขึ้นในสังคมจีนนั่นเอง

เทรนด์มนุษย์รุ่นบรรพบุรุษของคนรุ่นใหม่ชาวจีนที่เลือกใช้ชีวิตเรียบง่าย ลดการบริโภคฟุ่มเฟือย หันกลับสู่กิจวัตรพื้นฐาน และให้คุณค่ากับความพอดี เมื่อพิจารณาอย่างลึกซึ้งแล้ว ไม่ได้เป็นเพียงแฟชั่นทางวัฒนธรรม หากแต่มีความสอดคล้องกับกรอบคิด ESG (Environmental, Social, Governance) อย่างมีนัยสำคัญ
หัวใจของ ESG ด้านสิ่งแวดล้อม คือการลดผลกระทบต่อโลกผ่านการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน ขณะที่มนุษย์โบราณเลือกซื้อของทนทาน ลดแฟชั่นเร็ว เคลียร์ตู้เสื้อผ้าอย่างสม่ำเสมอ เก็บถุงพลาสติกไว้ใช้ซ้ำ และให้ความสำคัญกับคุณภาพมากกว่าความหวือหวา พฤติกรรมเหล่านี้สะท้อนแนวคิด Circular Economy โดยไม่ต้องประกาศตัวว่าเป็นนักสิ่งแวดล้อม
การเปลี่ยนจากการบริโภคเพื่อสถานะไปสู่การบริโภคเพื่อประโยชน์ใช้สอยคือการลดคาร์บอนเชิงพฤติกรรม เช่นเดียวกับการเลือกพักผ่อนในสวนสาธารณะแทนการเดินทางไกล เลือกอาหารท้องถิ่นแทนร้านหรูที่พึ่งพาซัพพลายเชนซับซ้อน ล้วนเป็นการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทางอ้อม
หากกระแสนี้เติบโตต่อเนื่อง อาจกดดันให้ภาคธุรกิจต้องปรับตัวจากโมเดล ‘ผลิตมาก-ขายเร็ว’ ไปสู่ ‘ผลิตดี-ใช้ได้นาน’ ซึ่งสอดรับกับทิศทาง ESG ระดับโลกอย่างชัดเจน

ส่วนมิติ Social ใน ESG ไม่ได้หมายถึงเพียงการทำ CSR หากรวมถึงคุณภาพชีวิต ความเป็นธรรม และสุขภาวะของผู้คน เทรนด์มนุษย์โบราณคือปฏิกิริยาต่อสังคมแข่งขันสูง ที่วัดค่าคนจากผลงาน รายได้ และภาพลักษณ์
คำกล่าวของศาสตราจารย์ซุน เฟย ที่บอกว่ากระแสนี้คือการตื่นรู้มากกว่าการหลบหนี สะท้อนว่าคนรุ่นใหม่กำลังทบทวนความหมายของความสำเร็จที่แท้จริง
การลดเวลาโซเชียล ปิดการแจ้งเตือน และถอยออกจากเสพคลิปสั้นบนหน้าฟีดที่ดูดเวลาไม่รู้จบ คือการปกป้องสุขภาพจิต การใช้เวลากับครอบครัว ปู่ย่าตายาย หรือทำกิจกรรมเรียบง่ายร่วมกัน ยังช่วยลดช่องว่างระหว่างรุ่น ซึ่งเป็นโจทย์สังคมสำคัญของจีนที่กำลังก้าวสู่สังคมผู้สูงวัย
กล่าวอีกนัยหนึ่ง เทรนด์นี้คือ Soft Reform ทางสังคม เป็นการปรับสมดุลชีวิตจากฐานราก โดยไม่ต้องรอรัฐหรือองค์กรใหญ่ประกาศนโยบาย
สำหรับ Governance แม้มักถูกมองในกรอบบอร์ดบริหารและความโปร่งใสองค์กร แต่ในเชิงโครงสร้างสังคม มีความเกี่ยวข้องกับกติกาที่กำหนดพฤติกรรมด้วยเช่นกัน
สังคมจีนในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมาให้รางวัลกับความเร็ว การแข่งขัน และการไต่ระดับสถานะทางสังคม เทรนด์มนุษย์โบราณคือการตั้งคำถามต่อ Narrative ดังกล่าว หากคนรุ่นใหม่จำนวนมากเลือกไม่ไล่ล่าความสำเร็จแบบเดิม องค์กรอาจต้องปรับ KPI จาก ชั่วโมงทำงานยาวนานเป็นประสิทธิภาพและคุณภาพชีวิต หรือจากยอดขายเติบโตเร็วเป็นความยั่งยืนระยะยาว

เทรนด์นี้จึงอาจส่งผลทาง Governance ทางอ้อม ผ่านแรงกดดันของแรงงานรุ่นใหม่ที่ต้องการ Work-Life Balance และคุณค่าทางจิตวิญญาณมากกว่าค่าตอบแทนเพียงอย่างเดียว
อย่างไรก็ดี แม้จะเทรนด์นี้จะสอดคล้องกับ ESG หลายมิติ แต่ก็มีข้อถกเถียง หากวิถีชีวิตแบบย้อนกลับดังกล่าวกลายเป็นการหลีกเลี่ยงการแข่งขันโดยสิ้นเชิง อาจกระทบผลิตภาพทางเศรษฐกิจ และทำให้การลงทุนด้านนวัตกรรมชะลอตัว คำถามสำคัญคือ จะสร้างสมดุลอย่างไร ระหว่างการชะลอกับการไม่หยุดพัฒนา
ESG ที่แท้จริงไม่ใช่การปฏิเสธการเติบโต หากคือการเติบโตอย่างรับผิดชอบ เทรนด์มนุษย์โบราณจึงไม่ควรถูกมองว่าเป็นการหลีกหนีโลกแห่งความเป็นจริง แต่เป็นการปรับจังหวะโลกให้สมดุล
หาก ESG คือการสร้างระบบเศรษฐกิจที่เคารพสิ่งแวดล้อม ดูแลสังคม และบริหารด้วยธรรมาภิบาลที่ดี เทรนด์มนุษย์โบราณก็คือ ESG ในระดับพฤติกรรมบุคคล คือการลดบริโภคเกินจำเป็น ดูแลสุขภาวะใจ เชื่อมโยงครอบครัว และตั้งคำถามต่อมาตรวัดความสำเร็จแบบเก่า
ในโลกที่องค์กรจำนวนมากยังทำ ESG เพื่อรายงานประจำปี หรือเป็นแค่ฉากหน้า คนหนุ่มสาวกลุ่มนี้กำลังทำ ESG เพื่อชีวิตประจำวัน และบางที ความยั่งยืนที่แท้จริง อาจไม่ได้เริ่มจากห้องประชุมบอร์ด หากเริ่มจากการปิดการแจ้งเตือนบนโทรศัพท์มือถือ แล้วออกไปเดินเล่นในสวนใกล้บ้านอย่างเงียบๆ

ที่มา :