หากให้นึกถึงประเทศในภูมิภาคเอเซียที่เป็นต้นแบบของการพัฒนาประเทศในแทบทุกด้าน ชื่อของประเทศญี่ปุ่น มักผุดขึ้นมาในสมองของใครหลายคน นั่นเป็นเพราะศักยภาพด้านการพัฒนาประเทศของแดนอาทิตย์อุทัยนี้ ที่บ่งบอกออกมาผ่านการบริหารจัดการบ้านเมือง ผังเมือง ระบบสาธารณูปโภคสาธารณูปการของเมืองต่างๆ ไปจนถึงการนำเอาเทคโนโลยี วิทยาการใหม่ๆ มาสร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อทำให้ความเป็นอยู่ของชาวญี่ปุ่นดีขึ้น และภูมิภาค Kansai ก็เป็นอีกหนึ่งภูมิภาคของญี่ปุ่น ที่เป็นต้นแบบของการพัฒนาเมือง ด้วยเหตุนี้การถอดบทเรียนจากโมเดล “เขตเศรษฐกิจพิเศษ ยุทธศาสตร์คันไซ” หรือ Kansai Model เพื่อนำมาปรับใช้ในโครงการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC จึงเป็นอีกหนึ่งประเด็นที่น่าสนใจ และน่าเรียนรู้ไม่น้อย
เพื่อทำความเข้าใจในประเด็นนี้ให้ถ่องแท้ เรวดี แก้วมณี นักวิชาการจาก สำนักนโยบายอุตสาหกรรมมหภาค (สม.) กระทรวงอุตสาหกรรม จึงได้เขียนบทความเรื่อง “Kansai Model มีดีอะไร ถึงต้องนำมาใช้กับ EEC” ขึ้น ซึ่งบทความนี้จะทำให้เราได้ทราบในแบบรู้เขารู้เรา คือ รู้ถึงที่มา การก่อร่างสร้าง Kansai Model ว่ามีข้อดีอะไรบ้าง ขณะเดียวกัน จะนำข้อดีนั้น มาปรับใช้กับการพัฒนาโครงการ EEC ในเรื่องใดได้บ้าง

ทำความรู้จัก Kansai ภูมิภาคที่มีครบทุกมิติการพัฒนา
ผู้เขียนบทความ เริ่มจากการให้ข้อมูลของภูมิภาค Kansai เพื่อให้ทราบถึงศักยภาพและมองเห็นภาพรวมแนวทางการพัฒนาของพื้นที่แห่งนี้ก่อนว่าภูมิภาคคันไซ (KANSAI) ประกอบด้วย 6 จังหวัดที่สำคัญ ได้แก่ โอซาก้า (Osaka), เฮียวโงะ (Hyogo), นารา (Nara), เกียวโต (Kyoto), ชิงะ (Shiga) วากายามา (Wakayama) และมิเอะ (Mie) มีพื้นที่ประมาณ 31,314 ตารางกิโลเมตร มีประชากร รวมทั้งสิ้นประมาณ 20,712,000 คน ในปี 2555 ผลิตภัณฑ์ภาค (Gross Region Product: GRP) ของ ภูมิภาคคันไซมีมูลค่าประมาณ 971 ล้านเหรียญสหรัฐ ซึ่งสูงเป็นลำดับที่ 15 ของโลก เทียบได้กับประเทศเกาหลีใต้ทั้งประเทศทีเดียว

ด้วยศักยภาพของที่ตั้งนี้เอง ที่ทำให้ภูมิภาคคันไซมีบทบาทเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและศูนย์กลางการค้าระหว่างประเทศของญี่ปุ่น กอปรกับความพร้อมในด้านโครงสร้างพื้นฐานที่ทันสมัยทั้งถนนและทางด่วนพิเศษ ท่าเรือน้ำลึก รถไฟและรถไฟความเร็วสูง ทั้งยังเป็นที่ตั้งของสำนักงานใหญ่ของบริษัทแบรนด์ชั้นนำระดับโลก เช่น Panasonic, Kyocera, Nissin, Daikin, Omron ศักยภาพส่วนนี้ทำให้คันไซเป็น 1 ใน 12 พื้นที่เศรษฐกิจใหม่ของญี่ปุ่น ที่ช่วยกระจายความเจริญจากโตเกียวไปสู่ ภูมิภาคอื่นๆ และใช้เป็นเขตสำหรับทดลองการปฏิรูปกฎหมาย/กฎระเบียบ (Deregulation) ที่เป็นอุปสรรคต่อภาคธุรกิจเพื่อส่งเสริมให้เกิดการลงทุนภาคเอกชนโดยเฉพาะนักลงทุนจากต่างชาติ



จนกระทั่งในปี 2557 จึงได้จัดตั้งเขตเศรษฐกิจพิเศษ ยุทธศาสตร์แห่งชาติคันไซ (KANSAI National Strategic Special Zone: KANSAI NSSZs) ขึ้น ตามนโยบายการพัฒนาเศรษฐกิจของรัฐบาลญี่ปุ่นสมัยนายชินโซ อาเบะ เป็นนายกรัฐมนตรี ในที่สุด
เรียนรู้ข้อดี Kansai Model ก่อนนำมาปรับเป็นทิศทางพัฒนา EEC
มาถึงหลักใหญ่ใจความที่บทความนี้ต้องการนำเสนอ นั่นคือ KANSAI NSSZs หรือ Kansai Model มีดีอย่างไร จึงควรค่านำมาใช้เป็นต้นแบบการพัฒนาของ ECC ซึ่งในมุมมองของผู้เขียนบทความ มีความโดดเด่นดังนี้

• การพัฒนาพื้นที่ให้เป็นศูนย์กลางนวัตกรรม
ให้ความสำคัญกับการวิจัยและพัฒนา (R&D) อาศัยนักลงทุนทั้งในประเทศและต่างประเทศ โดยเฉพาะศูนย์กลางนวัตกรรมทางการแพทย์และพลังงาน โดยมีสถาบันการศึกษาและสถาบันวิจัยเข้ามาร่วมในการพัฒนา กิจกรรมที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูงและนวัตกรรม การอำนวยความสะดวกในการลงทุน รวมทั้งการพัฒนาเมืองให้เอื้อต่อการอยู่อาศัยของนักลงทุนทั้งในและต่างประเทศ ซึ่งกิจการเป้าหมาย ได้แก่ การวิจัยพัฒนาและการผลิตด้านผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์และพลังงานสมัยใหม่ รวมทั้งพัฒนาบุคลากรด้านการวิจัยและการแพทย์ นอกจากนี้้ ภูมิภาคคันไซยังเป็นแหล่งที่ตั้งของอุตสาหกรรมหลากหลายสาขา ทั้งนี้รวมถึงอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ที่เน้นการออกแบบที่สื่อถึงอัตลักษณ์ด้านศิลปวัฒนธรรมของของประเทศญี่ปุ่นด้วย

• รวมกลุ่มอุตสาหกรรม Industrial Clusters ส่งเสริมการพัฒนาอย่างยั่งยืน
ส่งเสริมให้เกิดการรวมกลุ่มคลัสเตอร์อุตสาหกรรม จำนวน 13 กลุ่ม กระจายไปตามพื้นที่ต่างๆ โดยมีสถานประกอบการในแต่ละคลัสเตอร์รวมทั้งสิ้นประมาณ 1,953 แห่ง และในแต่ละกลุ่มคลัสเตอร์อุตสาหกรรมจะมีมหาวิทยาลัยและสถาบันวิจัย ร่วมอยู่ด้วยในทุกคลัสเตอร์ โดยกลุ่มคลัสเตอร์ที่ใหญ่ที่สุด คือ Northern Osaka Bio Medical Cluster, Kyoto City Life Innovation Promotion Strategy และ Kobe Biomedical Innovation Cluster สำหรับ Northern Osaka Bio Medical Cluster นั้น มีจำนวนสถานประกอบการอยู่สูงถึง 727 แห่ง มีมหาวิทยาลัย 7 แห่ง และสถาบันวิจัย 6 แห่ง นอกจากนี้ KANSAI NSSZs ยังมี SMEs จำนวนมาก ที่มีศักยภาพในการผลิตอุตสาหกรรมสนับสนุนที่มีคุณภาพให้กับอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ได้อย่างเพียงพอ
• Green Technology & Innovation เทรนด์ใหม่ตอบโจทย์การพัฒนาของโลก
ปัจจุบัน Green Technology กลายเป็นปัจจัยสำคัญที่ขับเคลื่อนการลงทุนและการวิจัย ทั้งการเพิ่มกฏระเบียบจำกัดมลพิษ การปล่อยก๊าซ คาร์บอน และประเด็นเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพ ทั่วโลกจึงมีความสนใจที่จะใช้เทคโนโลยีในการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมและส่งเสริมด้านเศรษฐกิจควบคู่ไปด้วย ซึ่ง KANSAI Model นี้ให้ความสำคัญเรื่อง Green Technology & Green Innovation โดยเฉพาะอย่างยิ่งการพัฒนาอุตสาหกรรมพลังงานทางเลือก เช่น Solar cell และแบตเตอรี่ Lithium-ion ซึ่ง KANSAI NSSZs เป็นฐานการผลิตแบตเตอรี่ที่ใหญ่ที่สุดในญี่ปุ่น โดย Solar Battery มีมูลค่า 207.4 ล้านล้านเยน หรือคิด เป็นสัดส่วนร้อยละ 59.6 เมื่อเทียบกับมูลค่าที่ผลิตได้ทั้งหมดในประเทศญี่ปุ่น ในส่วนของ Lithium-ion Battery มีมูลค่า 172.6 ล้านล้านเยน หรือคิดเป็นสัดส่วนสูงถึงร้อยละ 61.3 เมื่อเทียบกับมูลค่าที่ผลิตได้ทั้งหมดในประเทศญี่ปุ่น


• พัฒนาอุตสาหกรรม สร้างนวัตกรรม ไปพร้อมกับการส่งเสริมการท่องเที่ยว
นอกจากการพัฒนาทางอุตสาหกรรมที่เน้นนวัตกรรมขั้นสูงแล้ว คันไซยังส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพด้านการท่องเที่ยวควบคู่ไปด้วย เพราะคันไซเป็นศูนย์กลางความเจริญทางการเมือง ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของญี่ปุ่นมายาวนาน และมีเมืองที่ได้รับการจัดอันดับว่าน่าอยู่และน่าท่องเที่ยวที่สุดในเอเชียรวมทั้งมีชื่อเสียงในระดับโลก ได้แก่ เมืองเกียวโต ในประเด็นนี้ หากหันมาย้อนมองดูศักยภาพด้านแหล่งท่องเที่ยวในพื้นที่ EEC ก็มีที่ท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงในระดับโลกเช่นกัน โดยเฉพาะแหล่งท่องเที่ยวทางทะเลที่สำคัญ เช่น อ่าวบางแสน อ่าวพัทยา เกาะเสม็ด เกาะสีชัง เป็นต้น


• การปฏิรูปกฎหมายให้เอื้อต่อการเข้ามาลงทุนของบริษัทต่างชาติ
ประเด็นนี้เป็นเรื่องสำคัญมากในการจัดตั้งเขตเศรษฐกิจพิเศษ เพราะกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการขับเคลื่อนโครงการในรูปแบบนี้ต้องเอื้อทั้งต่อการเข้ามาพำนักอาศัยในประเทศ การได้รับอนุญาตให้จำหน่ายสินค้า การได้รับสิทธิพิเศษในการลงทุน การให้บริการสถานที่ตั้งสำนักงานชั่วคราวในระยะแรกเริ่มแก่นักลงทุนโดยไม่คิดค่าบริการ และการแก้ไขปัญหาอุปสรรคต่อการลงทุนอื่นๆ นอกจากนี้ ในด้านสิทธิประโยชน์ บริษัทหรือศูนย์วิจัยที่ตั้งอยู่ในพื้นที่จะได้รับการสนับสนุนจาก ภาคเอกชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และรัฐบาลกลาง ในด้านการเงิน สิทธิประโยชน์ทั้งที่เป็นภาษีและไม่ใช่ ภาษี การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่ทันสมัย การจัดตั้งศูนย์บริการเบ็ดเสร็จเพื่อให้บริการด้านการลงทุนที่มีประสิทธิภาพและครบวงจร รวมทั้งการผ่อนคลายกฎระเบียบต่างๆ ด้วย
จากความโดดเด่นและแนวทางการพัฒนาที่กล่าวมาทั้งหมดข้างต้น ผู้เขียนบทความ ได้ให้ข้อเสนอที่น่าสนใจทิ้งท้ายไว้ว่า หัวใจสำคัญที่สุดของการดำเนินการผลักดัน ขับเคลื่อนตามนโยบายการพัฒนา EEC ของรัฐบาลให้สำเร็จอย่างเป็นรูปธรรมในเร็ววัน คือ
• การทำความเข้าใจร่วมกันกับชุมชนในพื้นที่ EEC ชุมชนจะได้อะไร?
• คุณภาพชีวิตของพวกเขาจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร?
• สิ่งแวดล้อมจะถูกทำลายหรือไม่?
“ซึ่งทั้งหมดนี้ต้องทำควบคู่ไปกับการเร่งประชาสัมพันธ์ สร้างความรู้ความเข้าใจกับภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เพื่อสร้างพลังที่เข้มแข็งในการพัฒนาพื้นที่ EEC ไปสู่การเป็นพื้นที่ศูนย์กลางทางเศรษฐกิจชั้นนำของ ASEAN ในอนาคตต่อไปให้ได้” เรวดี แก้วมณี นักวิชาการจาก สำนักนโยบายอุตสาหกรรมมหภาค (สม.) กระทรวงอุตสาหกรรม ผู้เขียนบทความสรุปในที่สุด
ที่มา : http://www.oie.go.th/sites/default/files/attachments/article/kansaimodel.pdf










