บางคนบางกลุ่มลืมปรับตัวนานเกินไป จมอยู่กับความคิด-วิธีคิดเดิมๆ แม้จะถูกกวาดต้อนจนกลืนกลายเข้าสู่โลกดิจิทัลไปค่อนตัวแล้วก็ตาม! แต่บางกลุ่มงาน-บางระบบก็ปรับตัวลำบาก เพราะมีสภาพใหญ่โตเทอะทะ ล้าหลัง มากอำนาจและผลประโยชน์ ฯลฯ ในจำนวนนี้ ระบบการศึกษา ก็เป็นหนึ่งในความอ่อนล้าที่ขาดคุณภาพและปรับตัวยาก! ทำให้อนาคตของบ้านเมือง-ผู้คน ขมุกขมัว มืดมน อลเวง พิลึก!!! แต่เราสามารถเปลี่ยนและทำให้ดีขึ้นได้ ด้วยการ disrupt ตั้งแต่แนวคิด!
ถึงเวลา disrupt ระบบการศึกษาแบบเดิมๆ
การสืบทอดอำนาจตามระบบเจ้าขุนมูลนาย การคอร์รัปชัน ตลอดจนการสร้างการสยบยอมในการบริหารการศึกษาไทย ดูเป็นสภาพที่ยังแข็งแกร่งอยู่มาก มวลรวมสภาวะเช่นว่านี้ ล้วนเป็นปฏิปักษ์ เป็นอุปสรรคกับความเจริญก้าวหน้าของสังคมยิ่ง ไม่ว่าจะมองผ่านมิติ บุคลากร คุณภาพการเรียนการสอน การประเมินผล การผลิตเด็กสู่สังคม จนกระทั่งถึง ระบบนิเวศโดยรวมของการศึกษาไทย!
ระบบเจ้าขุนมูลนาย วิ่งหลังบ้านออกหน้าบ้าน ล้วนทำลายศักยภาพ คุณภาพ และการบริหารบุคลากรทางการศึกษาได้อย่างเหลือเชื่อ โดยเฉพาะการบริหารราชการที่ผลักผลเสียให้ตกอยู่กับส่วนรวมกองมหึมา! การเติบโตของกลุ่มบุคลากรด้วยอำนาจและเส้นสาย นำไปสู่การทดแทนผลประโยชน์ การฉ้อโกง ซึ่งทำลายกระบวนการพัฒนาคุณภาพการศึกษาทั้งระบบอย่างไม่อาจหลีกเลี่ยงได้!
โลกที่เปลี่ยนแปลงก้าวหน้า ในด้านการศึกษาวันนี้ ไม่ได้พึ่งพากับอำนาจวาสนาของบุคคลอีกต่อไป โลกวันนี้ได้เคลื่อนเปลี่ยนสู่ ‘โลกฐานความรู้’ ที่พึ่งพา นวัตกรรม เทคโนโลยี ศักยภาพของประสิทธิภาพและความเร็ว เป็นสำคัญ!
ตำแหน่งนำหน้าชื่อทั้งหลายใช้บอกแค่ว่า คนคนนั้นมีภาระหน้าที่อะไร ควรมีสำนึกอย่างไร ไม่ใช่ไว้แสดงอำนาจแสวงประโยชน์ที่เคยชินและทำตามกันมาอีกต่อไป!
หมดยุคเทคโนโลยีแห่งอำนาจ
ความก้าวหน้าของเทคโนโลยีการสื่อสารและระบบนิเวศเศรษฐกิจ-สังคมวันนี้ ได้เปิดเปลี่ยนความรู้ความเข้าใจ ความคิดและวิสัยทัศน์ใหม่ ให้ผู้คนเข้าถึงความต้องการของตนในกระแสเปลี่ยนผ่านของโลกอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะ การเข้าถึงความรู้แบบไร้พรมแดน ไร้กาลเวลา ที่เกิดขึ้น ได้รื้อสร้างการศึกษาให้ตอบสนองความต้องการของคนแต่ละคนได้อย่างน่าอัศจรรย์ การศึกษาในโลกวันนี้และอนาคตข้างหน้าจึงไม่ใช่เรื่องของการท่องบ่น จองจำ และกดดันให้สยบยอมด้วย ‘เทคโนโลยีแห่งอำนาจ’ ที่ มิแชล ฟูโกต์ เคยบรรยายไว้อีกต่อไป
4 ปัจจัยที่สำคัญต่อการศึกษาแห่งอนาคต
หัวใจสำคัญของ ระบบนิเวศการศึกษา ที่มุ่งสู่อนาคต มีนัยที่โดดเด่นอยู่ 4 เรื่องคือ
1. เปิดพื้นที่การเรียนรู้แบบไร้พรมแดน
ที่สนองตอบการศึกษาเมื่อแต่ละคนพร้อม การอยู่ในห้องเรียนอาจเป็นแค่การจำยอม ไม่ใช่การศึกษา! การศึกษาวันนี้ต้องสามารถเชื่อมต่อกับการเรียนรู้ในโลกออนไลน์ สร้างการเรียนรู้ต่างไปจากความรู้บนกระดานชนวน กระดานดำ อย่างสิ้นเชิง ถ้าการศึกษาใหม่ไม่สามารถเปิดพื้นที่การเรียนรู้ให้สอดคล้องกับระบบนิเวศทางเศรษฐกิจ-สังคมที่เปลี่ยนไปได้ ก็จะถูกทำให้เข้าสู่สภาวะ ‘ตะวันตกดิน’ ไปโดยปริยาย
2. บทบาทของครูผู้สอน ต้องเป็นโค้ช ไม่ใช่คนวางอำนาจ
การทำหน้าที่ในระบบการเรียนการสอนแบบเดิมที่มีครูเป็นเสมือนศูนย์กลางโลกแห่งความรู้-ความถูกต้อง ถูกเผยให้เห็นความเป็นจริงในอีกด้านที่ปิดไว้ยาวนานว่า แท้ที่จริงแล้วครูไม่ใช่ผู้รู้-ผู้ถูกต้องในทุกเรื่อง ทุกตัวบทของการเรียนการสอนในโลกที่ผ่านมา เราจึงมักจะเห็น ‘การใช้อำนาจ’ ของครูในมิติต่างๆ อย่างเลยเถิดเกินพอดี และก่อหายะนะทางการศึกษาอย่างไม่น่าให้อภัย!
ซึ่งที่จริงแล้ว บทบาทของครูเปรียบได้กับหน้าที่ของโค้ช ที่คอยสังเกตความโดดเด่นของเด็กในมุมต่างๆ ที่มีอยู่ในตัว คอยชี้แนะบอกสอนให้เกิดความรู้ เข้าถึงความรู้ที่มีอยู่อย่างไร้พรมแดน ไร้กาลเวลา ตอบสนองความกระหายใคร่รู้ จินตนาการ และการพัฒนาความคิดความเข้าใจ ตามที่ผู้เรียนปรารถนา ดังนั้น โลกของครูต้องปรับบทบาทสู่ระบบนิเวศการศึกษาใหม่ ให้สอดคล้องกับโลกความจริงที่เปลี่ยนไป!
3. มีหลักสูตรที่สนองตอบเศรษฐกิจ สังคม การมีงานทำ และการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้เรียนได้
หลักสูตรที่สนองตอบผู้เรียนอย่างแท้จริง เป็นเป้าหมายของการศึกษายุคใหม่ที่ปรารถนา โดยต้องไม่ใช่หลักสูตรการศึกษาแบบยัดเยียดที่คิดจากผลกำไรของธุรกิจการศึกษาอีกต่อไป!
ในสังคมประเทศที่ล้าหลัง มักตีตรากฎหมายกำหนดลำดับขั้น ตำแหน่งงาน จากระดับการศึกษาโดดๆ แต่อารยประเทศที่ก้าวหน้าทางเศรษฐกิจ-สังคม และการพัฒนา จะกำหนดจากประสบการณ์ทั้งในงานและในการศึกษาเป็นหลัก
เมื่อโลกเปลี่ยนผ่านมาจนถึงวันนี้ ผู้เรียน-ผู้แสวงหาจะเป็นผู้กำหนดเลือก ขณะที่โลกในแบบที่ไขว่คว้าบูชาปริญญากำลังเลือนจางไปจากความคิดของผู้คนและสังคม หลักสูตรการศึกษายุคใหม่จึงต้องสร้างประสบการณ์ สร้างจินตนาการ สอดคล้องกับความต้องการของการพัฒนาจริงในทุกมิติ ไม่ใช่จากความต้องการของสถาบันการศึกษาหรือครูอาจารย์อีกต่อไป!
4. สร้างความรู้และนวัตกรรมในระบบสังคมฐานความรู้ ไม่ใช่สร้างภาพว่ามีความรู้
เป็นคอนเซปต์ใหญ่ของทิศทางการพัฒนาการศึกษาปัจจุบันที่ยังรกรุงรังด้วยสารพัดเรื่องจิปาถะ เนื่องจากระบบการศึกษาแบบเดิมมุ่งแสวงหาประโยชน์ให้สถาบันการศึกษาและครูอาจารย์ที่สืบทอดมาแต่อดีตกาล ผ่านจากยุคสังคมฟอนเฟะตกต่ำปรับตัวช้า ขณะที่วันนี้ ระบบการศึกษาต้องมีทิศทางชัดเจนต่อการสร้างฐานความรู้นวัตกรรม เพราะโลกเชิงประจักษ์เต็มไปด้วยความเร็ว การประดิษฐ์คิดสร้าง จินตนาการ ที่มีเทคโนโลยีหลากหลายผสมผสานทั้ง ‘กายภาพ-ชีวภาพ-ดิจิทัล’ เข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน
การสร้างภาพท่องบ่นขาดความรู้-ความเข้าใจอย่างแท้จริงย่อมทำให้สังคมไปไม่รอด ทิศทางใหม่นี้จึงเป็นทิศทางของโลกศตวรรษที่ 21 อย่างปฏิเสธไม่ได้ การจัดการเรียนการสอนจึงต้องสร้างสิ่งแวดล้อมในการเรียนรู้ใหม่ ระบบนิเวศใหม่ที่ตอบสนองประสบการณ์ความรู้ขึ้นมาแทน!
ระบบนิเวศการศึกษาโดยสรุปใน 4 เรื่องหลักนี้ จะเป็นฐานสำคัญในการปรับสร้างการศึกษาทิศทางใหม่ที่มุ่งสนองตอบสังคมฐานความรู้ สังคมที่เทคโนโลยีและนวัตกรรม มีบทบาทในการพัฒนาคุณภาพชีวิต เศรษฐกิจ และสังคม ที่มีความรู้เป็นต้นทุนสำคัญแทนวิธีคิดในโลกใบเก่า!!!
เรื่องโดย : apichatology













