ต้องยอมรับว่าประเด็นเรื่อง วิถีชุมชน สิ่งแวดล้อม ถูกจุดขึ้นมาทุกครั้งเมื่อมีโครงการพัฒนาเศรษฐกิจ ไม่ว่าจะในระดับที่ภาคเอกชนลงมือ ไปจนถึงโครงการพัฒนาเศรษฐกิจระดับชาติ อย่าง โครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี ที่กำลังเดินหน้าอยู่ในตอนนี้ โดยส่วนหนึ่งต้องยอมรับว่า ทุกโครงการพัฒนานอกจากจะเข้าไปสร้างความเปลี่ยนแปลงในหลายมิติให้กับท้องถิ่นเป้าหมายแล้ว ยังส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ รวมถึงสิ่งแวดล้อมของชุมชนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
แต่ในเมื่อเราอยู่ในยุคที่ภาคอุตสาหกรรม ภาคธุรกิจ เข้ามามีผลต่อตัวเลขจีดีพีของประเทศ และเทคโนโลยี นวัตกรรม เข้ามามีบทบาทในการดำรงชีวิต การจะยืนกรานไม่ยอมรับการพัฒนาคงไม่ใช่คำตอบที่ดีที่สุด ทว่า การเปิดรับเพื่อทำความเข้าใจและปรับตัวเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนานั้น น่าจะเป็นแนวทางที่จะทำให้ชีวิตเป็นปกติสุขมากกว่าแน่นอน
นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้เกิดเวทีเสวนา “วิถีชุมชน สิ่งแวดล้อม กับโครงการพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก อีอีซี” เพื่อสื่อสาร ทำความเข้าใจกับกลุ่มเป้าหมายซึ่งเป็นทั้งผู้นำชุมชน ชาวบ้านในท้องถิ่น ถึงการเตรียมพร้อมรับการพัฒนาในพื้นที่ การปรับตัว และแนวคิดในการอยู่ร่วมกันระหว่าง วิถีชุมชน สิ่งแวดล้อม และ อีอีซี ที่เป็นตัวแทนของภาคอุตสาหกรรมสมัยใหม่ ที่ใช้เทคโนโลยีล้ำสมัย พลังงานสะอาด และการบริหารจัดการที่ใส่ใจสภาพแวดล้อม เป็นหลัก

เปิดเวทีเสวนา สร้างความเข้าใจ ‘วิถีชุมชน สิ่งแวดล้อม และ อีอีซี’ เดินไปด้วยกันได้ อย่างยั่งยืน

เวทีเสวนาครั้งนี้จัดขึ้น ณ หอประชุมอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา โดยมี นายธีระ พรชูตรง นายอำเภอบางปะกง จ.ฉะเชิงเทรา ให้เกียรติมาเป็นประธานและกล่าวเปิดงาน ด้วยการจุดประเด็นที่น่าสนใจว่า
“ความสำคัญของงานในวันนี้คือการเปิดเวทีสาธารณะเพื่อสื่อสารกับประชาชนในท้องถิ่นให้มีความเข้าใจร่วมกันในภาพกว้างเกี่ยวกับ โครงการพัฒนาเศรษฐกิจระดับประเทศ ที่กำลังจะเกิดขึ้นในท้องที่ ด้วยการสื่อสารที่ถูกต้องทั้งจากผู้ทรงคุณวุฒิ ที่ปรึกษาโครงการอีอีซี คณาจารย์จากภาคสถาบันการศึกษาในพื้นที่ ทั้งสถาบันอุดมศึกษาและอาชีวศึกษา ตัวแทนผู้นำชุมชนซึ่งเป็นต้นแบบของการเปิดรับการพัฒนาและเตรียมพร้อมรับความเปลี่ยนแปลงอย่างสร้างสรรค์ ตัวแทนภาคอุตสาหกรรมและสถานประกอบการที่จะเข้ามาลงทุน จัดตั้งโรงงาน ในพื้นที่ ซึ่งผมมองว่านี่เป็นการเริ่มต้นที่ดี”
“อยากให้เวทีนี้เป็นเวทีที่เปิดกว้างกับการพูดคุย แสดงความเห็น แลกเปลี่ยนความคิดเห็นอย่างสร้างสรรค์ ด้วยหลักการ เหตุผลและมิตรไมตรี เพราะทุกคนมีเป้าหมายร่วมกัน คือ ต้องการเห็นประเทศชาติพัฒนา ในเวทีนี้จึงไม่มีใครเป็นศัตรูของใคร และเป็นการมาร่วมกันหาแนวทางที่เหมาะสมที่สุดเพื่อให้พี่น้องประชาชนในพื้นที่ได้รับประโยชน์สูงสุด และถ้าการพัฒนานี้จะก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงที่ส่งผลกระทบต่อ วิถีชุมชน สิ่งแวดล้อม จริงๆ ก็ต้องมาระดมสมองเพื่อตั้งรับและหาทางออกของปัญหาร่วมกันจะดีที่สุด”
ทำความเข้าใจ ทำไม พื้นที่อีอีซี ต้องเป็น 3 จังหวัด ภาคตะวันออก
ต่อมา ดร.อภิชาติ ทองอยู่ ที่ที่ปรึกษาเลขาธิการคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก และ ประธานคณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากร ในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก EEC ได้ขึ้นเวที เพื่อให้ความรู้และข้อเท็จจริง ตอบปัญหาว่า ทำไมการพัฒนาในโครงการอีอีซี จึงต้องเกิดขึ้นในพื้นที่ 3 จังหวัดภาคตะวันออกของไทย

“อีอีซี ครอบคลุมเขต 3 จังหวัด ชลบุรี ระยอง ฉะเชิงเทรา มีหลายคนถามว่าทำไมถึงกำหนดให้ 3 จังหวัดนี้ เป็นพื้นที่เป้าหมายในการเดินหน้าโคครงการอีอีซี ตอบได้อย่างนี้ว่า ระยอง ชลบุรี เป็นพื้นที่อุตสาหกรรมเก่า ฉะเชิงเทราก็เป็นพื้นที่ที่เริ่มเปิดสู่การพัฒนาเป็นเมืองอุตสาหกรรม เนื่องจากการขยายตัวของพื้นที่อุตสาหกรรมจาก ชลบุรี และระยอง กอปรกับพื้นที่ธุรกิจการค้าจากฝั่งกรุงเทพฯก็ขยายตัวมา ฉะเชิงเทราจึงเกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นในฐานะเมืองอุตสาหกรรมและธุรกิจ”
“ดังนั้น บอกได้เลยว่า 3 จังหวัด ภาคตะวันออกจึงเป็นถิ่นฐานที่เป็นทองคำ หนึ่ง ตรงนี้คือ ศูนย์กลาง และเป็นถิ่นที่เคยเป็นเขตอุตสาหกรรมมาก่อน โดยเฉพาะในเขตจังหวัดชลบุรี ระยอง แค่ตอนนี้ขยายเพิ่มเติมมาที่แปดริ้ว บางปะกง และเมืองฉะเชิงเทรา สอง ด้วยความเคยชินกับบบรรยากาศของอุตสาหกรรมแล้ว เลยไม่ต้องสื่อสารอะไรกันมาก”
“และ สาม ที่เลือกชัยภูมิตรงนี้เพราะเป็นพื้นที่ที่มีทางออก 3 ทาง ภูมิทำเลที่ทำการค้าได้มีทั้ง ทางบก ทางเรือ ทางอากาศ เพราะฉะนั้นตอนเริ่มทำอีอีซีใหม่ๆ ตอนผมได้รับเชิญไปพูดให้กับคนในพื้นที่ทางเหนือ ทางอีสาน ก็ถามกันว่า ทำไมโครงการพัฒนาเศรษฐกิจระดับประเทศ ไม่มาทางเหนือ อีสาน เหตุผลหลักคือ ทั้งสองภาคไม่มีทางออกทางทะเล โดยหลักการ ในการทำการค้าขายกับต่างประเทศต้องมีทางออกทางทะเล”
“ส่วนทางใต้ แม้จะมีทะเล แต่ถ้าจะต้องส่งของ ส่งวัตถุดิบจากทางเหนือ อีสาน ก็ต้องใช้เวลา ต้นทุนในการขนส่งค่อนข้างมาก ดังนั้น ชัยภูมิ 3 จังหวัดอีอีซี จึงดีที่สุดในด้านการคมนาคม และดีที่สุดอีกอย่าง คือ มีความเสี่ยงต่อการเกิดภัยพิบัติรุนแรงทางธรรมชาติค่อนข้างน้อยมาก ถึงจะมีน้ำท่วมบ้าง ก็ไม่เกิดขึ้นนาน เหมือน ปี 2554 ที่ทางนิคมอุตสาหกรรมจังหวัดอยุธยาโดนไป”
ต่อคำถามที่ว่า อีอีซี ทำอะไรบ้าง? ดร.อภิชาติ ตอบชัดว่า “ผู้กำหนดนโยบายเศรษฐกิจระดับประเทศ วางไว้ว่าพื้นที่นี้จะเป็นเครื่องยนต์ทางเศรษฐกิจใหม่ที่จะยกระดับประเทศทั้งประเทศขึ้นไป เพราะที่ผ่านมา โครงการ อีสเทิร์นซีบอร์ด ไปต่อไม่ได้ เพราะเราไม่สามารถพัฒนาและปรับใช้เทคโนโลยีทางอุตสาหกรรมสมัยใหม่ได้ทัน เราจึงไม่มีต้นทุน เม็ดเงิน ที่จะเพิ่มขีดความสมารถในการแข่งขันกับประเทศอื่น และที่ผ่านมา ต้องยอมรับว่าประเทศไทยอยู่ในห้วงเวลาของความขัดแย้งมาเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 10 ปี ส่งผลให้เราไม่มีการพัฒนาเทคโนโลยี ตัวจักรใหม่เพื่อสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศเลย”

“นี่จึงนำมาสู่ความจำเป็นที่ต้องสร้างโครงการอีอีซีขึ้นมา เพื่อเร่งพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ที่เราขาดหายไป และสิ่งที่จำเป็นต้องเร่งทำคือ เราต้องปรับสร้างสาธารณูปโภค ระบบขนส่ง โดยสาร เพราะถ้าเราไม่ทำ ไปบอกให้นักลงทุนมาลงทุน ใครที่ไหนจะมาลงทุน เมื่อยังมีระบบสาธารณูปโภค ระบบการคมนาคมขนส่ง ที่ยังไม่พร้อม ดังนั้น นี่คือสาเหตุที่พวกท่านเห็นตอนนี้ว่า มีการปรับสร้างโครงสร้างพื้นฐาน เส้นทางถนน รถไฟ ทั้งรถไฟความเร็วสูงและรถไฟรางคู่ในพื้นที่ ตอนนี้คนในพื้นที่อาจต้องเจอกับสภาวะรถติด ก็ขอให้อดใจรอ เพราะอีก 2-3 ปี ท่านก็จะเห็นความเปลี่ยนแปลงในแง่ดีในบ้านเกิดของท่าน”
“และที่สำคัญ ผมอยากเน้นย้ำว่า สำหรับใครที่ยังกังวลว่าภาคอุตสาหกรรมที่จะมาตั้งในพื้นที่อีอีซีจะก่อให้เกิดปัญหาสิ่งแวดล้อม ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิต ต้องบอกว่า อยากให้ลบภาพจำเกี่ยวกับระบบโรงงานอุตสาหกรรมแบบเก่าออกไปได้เลย เพราะอุตสาหกรรมในอนาคตที่จะมาอยู่ในพื้นที่อีอีซีจะเป็นอุตสาหกรรมสมัยใหม่ เป็นอุตสาหกรรมสะอาด ดำเนินการด้วยเทคโนโลยีทันสมัย เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม จึงไม่ก่อผลกระทบต่อการใช้ชีวิตของคนในพื้นที่อย่างแน่นอน”
ตำบลเขาดิน อนาคต Smart city ที่พื้นที่อุตสาหกรรมสะอาดอยู่ร่วมกับ วิถีชุมชน สิ่งแวดล้อมอย่างลงตัว

หลังจากปูพื้นความเข้าใจต่อโครงการอีอีซีไปแล้ว ก็ได้เวลาที่เจ้าภาพ ซึ่งเป็นตัวแทนผู้นำชุมชนในท้องถิ่น อย่าง นายโชคป์ทวีท์ อ้นถาวร กำนันตำบลเขาดิน อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา ได้ให้ข้อเท็จจริงของพื้นที่ เพื่อทำความเข้าใจกับชาวบ้านให้เปิดรับการพัฒนาภายใต้โครงการอีอีซี
“ต้องยอมรับว่า แต่ก่อน พื้นที่ตำบลเขาดิน เป็นพื้นที่เกษตรชั้นดี อาชีพหลักของคนในตำบล คือเกษตรกร ที่หารายได้จากการขายผลผลิตทางการเกษตรเป็นหลัก แต่มาตอนนี้ สภาพแวดล้อมได้เปลี่ยนไป ภาคอุตสาหกรรมรุกเข้ามาเปิดบริเวณพื้นที่บริเวณแม่น้ำบางปะกงมากขึ้น ทำให้พื้นที่ราบลุ่มแม่น้ำประกงย่านนี้ ไม่อุดมสมบูรณ์ ทำเกษตรได้ไม่ดีเหมือนเก่า ทำให้ชาวบ้านทั้งที่เคยเป็นเกษตรกรต้องปรับตัวรับกับความเปลี่ยนแปลงโดยปริยาย”
“ดังนั้น เมื่อมีโครงการอีอีซี ที่ทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงขึ้นในท้องที่ มีภาคอุตสาหกรรมเข้ามาใช้พื้นที่ตำบลเขาดินก่อตั้งโรงงาน ผมมองว่าก็เป็นเรื่องที่ชาวบ้านที่นี่ต้องปรับตัวยอมรับ ผมอยากถามคำถามกับกลุ่มผู้คิดต่างว่า “ต่อต้านแล้วได้ประโยชน์อะไร?” กับ “ถ้าอีอีซีไม่มา เราเสียประโยชน์อะไร?” “มันคุ้มค่าแล้วหรือที่เราจะเสียโอกาสตรงนี้ไป?” ควรเป็นสามคำถามที่พวกเขาต้องถามตัวเองและหาคำตอบให้ได้”

“เพราะเมื่อทุกคนเป็นคนทำมาหากิน มีภาระต้องเลี้ยงดูครอบครัว แต่เราก็ต้องยอมรับว่า เราประสบภาวะที่หารายได้ทางการเกษตรได้น้อยลง เพราะสภาพทางการเกษตรเราไม่ได้สมบูรณ์และดีเท่าเก่าอีกแล้ว บวกกับวิธีการทำเกษตรของเราก็ยังคงทำในแบบเดิม วิถีเดิม เทคโนโลยีการเกษตรที่เราใช้เลยไม่ได้ล้ำหน้า แถมราคาผลผลิตทางการเกษตร บวกกับต้นทุนการทำการเกษตร มันก็ไม่ได้ไปสอดคล้องกับตลาดเกษตร การทำเกษตรปัจจัยของเราจึงไม่ได้ตอบโจทย์การทำมาหาเลี้ยงชีพได้เต็มที่เหมือนเดิมอีกต่อไป”
“ขณะที่ หากพิจารณาดูแล้ว พื้นที่ตำบลเขาดินของเราเป็นทำเลทอง มีการคมมนาคมเข้าถึง ทั้งทางน้ำ ทางบก แถมใกล้สนามบินสุวรรณภูมิ ถ้ามาคิดในแง่นี้ ตำบลเขาดินเราพร้อมในแง่ของการเป็นศูนย์กลาง เป็นเครือข่ายโลจิสติกส์ที่สามารถลำเลียงปัจจัยการผลิตมาสู่ภาคอุตสาหกรรมเป้าหมายสมัยใหม่ในพื้นที่อีอีซีได้ เป็นความสะดวก ที่เป้นศักยภาพของพื้นที่เราอยู่แล้ว แค่เปิดรับโอกาสให้ถูกทางเท่านั้น”
“นอกจากนั้น ในภาคของการศึกษา เมื่อมีการพัฒนา มีภาคอุตสาหกรรมมาเปิดทำการในพื้นที่ นั่นหมายถึง เมื่อลูกหลานของพวกเราเรียนจบมา ก็ไม่ต้องย้ายถิ่นฐานไปไหน สามารถทำงานในพื้นที่บ้านเราได้เลย มีตำแหน่งงานหลากหลายรออยู่”
“ทั้งหมดนี้ ผมว่ามันเป็นเหตุผลที่เพียงพอ ที่เราทุกคนจะเปิดรับการพัฒนาภายใต้โครงการอีอีซี เพราะคุณประโยชน์ที่ได้คือคุณภาพชีวิตของชาวตำบลเขาดินที่ดีขึ้นอย่างแน่นอน”

อย่างที่ กำนันโชคป์ทวี ได้กล่าวถึงประเด็นในแง่ของการศึกษา ที่ลูกหลานชาวเขาดินจะมีงานรองรับเมื่อเรียนจบมา ข้อเท็จจริงนี้ ยืนยันด้วย วิทยากรในงานเสวนาอีกท่าน นั่นคือ นายนิทัศน์ วีระโพธิประสิทธิ์ ผู้อำนวยการวิทยาลัยเทคนิคชลบุรี ที่มาชี้ให้เห็นถึงโอกาสในการศึกษาในสายวิชาชีพให้ฟังเพิ่มเติมว่า
“ด้วยหลักสูตรทวิภาคีของอาชีวศึกษา ทำให้ตอนนี้ นักศึกษาอาชีวศึกษาทุกคนได้มีโอกาสหารายได้ระหว่างเรียน และปูทาง สร้างโอกาส สู่การมีงานทำทันทีที่เรียนจบ เพราะหลักสูตร ปวส. ที่เราเปิดสอนตอนนี้ นักศึกษาจะเรียนในวิทยาลัยเป็นเวลาหนึ่งปี และอีกหนึ่งปีจะเรียนรู้และทำงานในสถานประกอบการ ซึ่งทำให้พวกเขามีโอกาสเรียนรู้ทักษะการปฏิบัติงานในสถานประกอบการจริง”
“และที่ผ่านมา มีนักศึกษาไม่น้อยที่เมื่อเรียนจบ ทางสถานประกอบการก็รับเข้าทำงานต่อในทันที ซึ่งสถานการณ์นี้นับว่า เป็น Win : Win Situation คือ ทั้งตัวนักศึกษาเอง ก็ได้เรียนรู้ทักษะครบทุกด้าน ได้งานทำ ขณะที่ สถานประกอบการก็ได้คนทำงานที่มีคุณสมบัติที่ถูกต้องตรงตามสายงานที่ต้องการ”
“นอกจากนั้น การที่โครงการอีอีซีเข้ามาในพื้นที่ 3 จังหวัดนี้ ก็เป็นการสร้างโอกาสให้คนทำงานที่ทำงานอยู่ในภาคอุตสาหกรรมานาน ได้มีแรงกระตุ้น ที่จะต้องพัฒนาศักยภาพตัวเอง ด้วยการ reskill และ upskill ด้วย โดยทาง วิทยาลัยเทคนิคชลบุรีเอง ตอนนี้ก็อยู่ใน คณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC HDC โดยรับผิดชอบด้านการผลิตและพัฒนากำลังคนตอบสนองอุตสาหกรรมเป้าหมายด้านระบบราง ซึ่งตอนนีเราก็ได้พัฒนาหลักสูตร การอบรมระยะสั้น เพื่อพัฒนา ยกระดับศักยภาพกำลังคนด้านนี้อย่างเป็นรูปธรรมแล้ว”

“ดังนั้น ในฐานะที่ผมเป็นคนในภาคอาชีวศึกษา ผมจึงมองว่าโครงการอีอีซี สร้างโอกาสดีๆให้กับชาวชุมชน ให้คุณประโยชน์มากกว่าโทษ ที่เห็นได้ชัดคือ ลูกหลานของคนในท้องถิ่น ที่จะมีโอกาสได้งานทำทันทีเมื่อเรียนจบ ไม่ต้องอพยพย้ายเข้าไปหางานทำในกรุงเทพฯ นั่นเอง”
ภายในเวทีเสวนา ยังมีการเชิญตัวแทนท้องถิ่นต้นแบบที่ได้มาแชร์วิธีการรับมือ การบริหารจัดการ และการสื่อสารกับชาวชุมชนให้เปิดรับการพัฒนา ซึ่งที่สุดแล้วทุกชุมชนต่างพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า การเปิดรับการพัฒนาในภาคอุตสาหกรรมก่อให้เกิดผลดี มากกว่าผลเสีย โดยเวทีเสวนาครั้งนี้ ปิดท้ายด้วยตัวแทนผู้บริหารโครงการก่อตั้งนิคมอุตสาหกรรม บลูเทคซิตี้ ที่เดินทางมาในพื้นที่ตำบลเขาดิน อำเภอบางปะกง เพื่อรับฟังความคิดเห็น ปัญหา ตลอดจนข้อเสนอแนะจากชาวบ้านในท้องที่นี้ กับการมาจัดตั้ง นิคมอุตสาหกรรม บลูเทคซิตี้ ในตำบลเขาดิน
โดย นางสาวกุลพรภัสร์ วงศ์มาจารภิญญา ผู้บริหารโครงการก่อตั้ง นิคมอุตสาหกรรม บลูเทคซิตี้ ได้กล่าวต่อที่ประชุมว่า

“ในแผนการจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมของเราในครั้งนี้ เรามีความตั้งใจจะวางระบบอุตสาหกรรมสมัยใหม่ ที่ใช้เทคโนโลยีและพลังงานสะอาด เพื่อไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและวิถีการดำเนินชีวิตของประชาชนในชุมชน ดังนั้น ถ้าผู้เข้าร่วมงานในวันนี้ รวมถึงผู้นำชุมชน ชาวบ้าน มีประเด็นที่ยังเป็นข้อกังขา เกี่ยวกับการจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรม บลูเทคซิตี้ ในพื้นที่ตำบลเขาดิน เรายินดีที่จะรับฟังและร่วมแก้ปัญหาไปด้วยกัน โดยเราคาดหวังให้เกิดบรรยากาศการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นที่สร้างสรรค์ และทางนิคมฯ จะมีการลงพื้นที่ จัดงาน และเปิดเวทีการรับฟังความคิดเห็นเช่นนี้เป็นระยะ”
ทัศนีย์ เกียรติภัทราภรณ์ ดอกไม้เหล็กแห่ง ‘อีอีซี’ กาวใจของชุมชน











