Software สำหรับ “งานวิจัยเชิงคุณภาพ” ลดเวลา Content Analysis ด้วย SPSS Modeler

กระบวนการวิจัยสายหลักๆ ในแวดวงวิชาการมี 3 สาย

หนึ่งคือ การวิจัย “สายวิทยาศาสตร์”

และสองคือ การวิจัย “สายสังคมศาสตร์” หรือการวิจัย “สายมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์”

สามคือ การวิจัย “สายวิทยาศาสตร์สังคม” ที่แตกแขนงออกมาจากการ “สายสังคมศาสตร์” หรือการวิจัย “สายมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์” เดิม

เพื่ออุดช่องว่างที่ว่ากันว่า การวิจัย “สายมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์” มีความซับซ้อนทางด้านระเบียบวิธีวิจัยน้อยกว่าการวิจัย “สายวิทยาศาสตร์”

และจุดเด่นหลักของกระบวนการวิจัย “สายวิทยาศาสตร์สังคม” ก็คือ “เครื่องมือวิจัย” หรือ “แบบสอบถามที่ใช้ในการเก็บข้อมูลวิจัย”

ในตอนนี้ ขอแนะนำ Software อีกตัวหนึ่งสำหรับ “งานวิจัยเชิงคุณภาพ” เพื่อช่วยลดเวลา Content Analysis หรือ “การวิเคราะห์เนื้อหา”

ซึ่งก็เป็นการปรับประยุกต์ใช้ขีดความสามารถของ Software ที่เดิมไม่ได้ตั้งใจออกแบบมาสำหรับการใช้งานที่ผมกำลังจะพูดถึงในลำดับต่อไป

ก่อนอื่นต้องขอปูพื้น เพื่อทำความเข้าใจไส้ในของกระบวนการวิจัย “สายสังคมศาสตร์” หรือการวิจัย “สายมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์” หรือการวิจัย “สายวิทยาศาสตร์สังคม” กันก่อน

โดยทั่วไป มีการจัดแบ่งระเบียบวิธีวิจัยออกเป็น 2 ประเภท หนึ่งคือ “งานวิจัยเชิงปริมาณ” และสองคือ “งานวิจัยเชิงคุณภาพ”

“งานวิจัยเชิงปริมาณ” เป็นระเบียบวิธีวิจัยที่ต้องใช้ข้อมูลจำนวนมากเพื่อตรวจสอบและยืนยันสมมุติฐานของการวิจัยที่ตั้งไว้

โดยผ่านการประมวลผลทางสถิติ ข้อมูลจำนวนมาก ที่ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปริมาณต้องการนั้น ได้มาจากการเก็บข้อมูลผ่านแบบสอบถาม หรือเครื่องมือวิจัย

โดยเครื่องมือวิจัยใน “งานวิจัยเชิงปริมาณ” เป็นแบบมาตรประมาณค่าหลายระดับ ตั้งแต่ 3 ระดับขึ้นไป และอาจมีมาตรประมาณค่ามากถึง 7 หรือ 9 ระดับ แต่ที่นิยมคือ 5 ระดับ

ระเบียบวิธีวิจัยอีกชนิดหนึ่ง คือ “งานวิจัยเชิงคุณภาพ”

“งานวิจัยเชิงคุณภาพ” เป็นการวิจัยที่ไม่ต้องอาศัยข้อมูลจำนวนมากเพื่อตรวจสอบ และยืนยันสมมุติฐานของการวิจัย

เพราะ “งานวิจัยเชิงคุณภาพ” เน้นลงลึกกับข้อมูลช่วงแคบเพื่อตอบคำถามวิจัยที่ก็ลงลึกในประเด็นหรือหัวข้อที่เฉพาะเจาะจง

เครื่องมือวิจัยที่ใช้ในการเก็บข้อมูลของ “งานวิจัยเชิงคุณภาพ” จึงแตกต่างจากแบบสอบถามชนิดมาตรประมาณค่าของ “งานวิจัยเชิงปริมาณ”

เพราะการเก็บข้อมูลของ “งานวิจัยเชิงคุณภาพ” ใช้การตรวจเอกสารและสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ

ดังนั้น การรวบรวมข้อมูลของ “การวิจัยเชิงคุณภาพ” จึงแตกต่างจากการใช้การประมวลผลด้วยการคำนวณทางสถิติของ “การวิจัยเชิงปริมาณ”

การตรวจเอกสาร และสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญซึ่งเป็นที่มาหลักของข้อมูลเพื่อเข้าสู่ขั้นตอนการรวบรวมข้อมูลของ “การวิจัยเชิงคุณภาพ” ต้องใช้วิธีการที่เรียกว่า Content Analysis

Content Analysis หรือ “การวิเคราะห์เนื้อหา” คือการสังเคราะห์เอกสารและการเกลี่ยข้อมูลที่ได้จากการสัมภาษณ์ มี 4 ขั้นตอนดังนี้

1. จำแนกประเภทข้อมูล คือการแยกแยะ วิเคราะห์กลุ่มคำ หรือประโยค แล้วจัดทำสารบบจำแนกประเภท เพื่อพิจารณาว่า กลุ่มคำ หรือประโยคเหล่านั้น เป็นประเภทของข้อมูลชนิดใด

2. เปรียบเทียบข้อมูล คือการพิจารณาเปรียบเทียบข้อมูล และจำแนกข้อมูลที่เหมือนกัน และต่างกันออกมา เพื่อการตีความข้อมูล

3. ตีความข้อมูล คือการแปลความหมายของข้อมูล โดยใช้หลักการตีความข้อมูล ว่าข้อมูลเหล่านั้นมีคุณภาพหรือไม่ ซึ่งขึ้นอยู่กับความหมายที่ชัดเจนหรือไม่ของข้อมูลนั่นเอง

4. สร้างข้อสรุปแบบอุปนัย คือการสร้างข้อสรุปของข้อมูลจำนวนหลายข้อมูลที่ได้จากการตีความข้อมูล เป็นเสร็จสิ้นขั้นตอนการวิเคราะห์ข้อมูล

ทั้ง 4 ขั้นตอนของ Content Analysis สามารถสรุปด้วยการอธิบายง่ายๆ ก็คือ เมื่อได้ข้อมูลดิบมา ไม่ว่าจะมาจากการตรวจเอกสารหรือสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ

ระเบียบวิธีของ “งานวิจัยเชิงคุณภาพ” ต้องนำข้อมูลดิบที่มีปริมาณตัวอักษรจำนวนมาก มา “เปรียบเทียบ” และ “เปรียบต่าง” เพื่อให้ได้ความถี่ข้อมูลที่ต้องการจากการตรวจเอกสาร หรือสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ

การทำ Content Analysis ทั้งในอดีต ใช้ “มือ” ในการทำเครื่องหมายและคัดกรอง ไม่ว่าจะเป็นการทำเครื่องหมายและคัดกรองจากลายมือ ต้นฉบับพิมพ์ดีด หรือกระดาษที่พิมพ์จากคอมพิวเตอร์

แต่มาวันนี้ มี Software ตัวหนึ่ง ซึ่งเป็น Brand เก่าเล่ายี่ห้อ และเป็นที่รู้จักกันดีในหมู่นักสถิติศาสตร์ร่วมสมัย โดยเฉพาะเหล่านักวิจัยสายวิทยาศาสตร์สังคมทั่วทุกมุมโลก

นั่นก็คือ Software ยี่ห้อ SPSS ของ IBM

โดยเมื่อไม่นานมานี้ SPSS ได้มีการออก Software รุ่นใหม่ มีชื่อรุ่นว่า SPSS Modeler

SPSS Modeler เป็น Software ที่ได้รับการออกแบบมาให้เหมาะกับการปฏิบัติงานทางด้านที่เกี่ยวกับการทำ Data Mining หรือ “เหมืองข้อมูล”

Data Mining หรือ “เหมืองข้อมูล” คือการ “ขุด” เพื่อ “ค้น” และทำการรวบรวมข้อมูลที่ต้องการมาจัดระเบียบใหม่ เพื่อนำไปใช้ต่อยอดสำหรับการวิเคราะห์ข้อมูลตามแต่วัตถุประสงค์ที่ต้องการ

โดย Software ประเภท Data Mining จะทำการ “ขุดข้อมูล” จากแหล่งข้อมูลที่หลากหลาย ซึ่งภาษาคอมพิวเตอร์เรียกว่า “ต่าง Platform กัน” ซึ่งใช้ Function หนึ่งซึ่งเรียกว่า Text Mining

และ SPSS Modeler ซึ่งตัวมันเองเป็น Software ทางด้าน Data Mining โดยตรงอยู่แล้ว จึงมีในส่วนของ Text Mining เป็นส่วนหนึ่งของ SPSS Modeler ด้วย

และเจ้า Text Mining นี่เอง ที่มี Feature ที่มีชื่อว่า Text Analytic ที่ผมได้ปรับประยุกต์นำมาทดลองใช้ในการทำ Content Analysis สำหรับ “งานวิจัยเชิงคุณภาพ”

ผลลัพธ์ที่ได้จากการเปิดห้อง LAB เล็กๆ เพื่อปฏิบัติการทำ Content Analysis ด้วย Software ของ SPSS รุ่น Modeler ปรากฏว่า SPSS Modeler สามารถทำ Content Analysis ได้เป็นอย่างดีครับ ฟันธง!

แฟนพันธุ์แท้ SALIKA ที่เป็นนักเรียน นิสิต นักศึกษา ที่สนใจทดลองใช้ SPSS Modeler ในการทำ Content Analysis

ทาง IBM เจ้าของ Software ยี่ห้อ SPSS มีรุ่น Grad Pack หรือ Student Version สำหรับใช้ในการศึกษา ราคาไม่แพงครับ