เพื่อนแกล้งเอาข้อมูลส่วนตัวเราไปโพสต์ ผิด ‘กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล’ หรือไม่?

ที่เรื่องนี้มันซีเรียสก็เพราะว่า กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล มีโทษทั้งทางแพ่ง (ชดเชยค่าเสียหาย) ทางปกครอง (ค่าปรับสูงสุด 5 ล้านบาท) และทางอาญา (จำคุกสูงสุด 1 ปี)

มีคนถามกันมามากว่า ถ้าเราเอาข้อมูลส่วนบุคคลของเพื่อนไปโพสต์ในที่สาธารณะ (เช่น Facebook) โดยเพื่อนไม่ยินยอม และทำให้เพื่อนอับอาย เช่น รูปเพื่อนนอนน้ำลายเยิ้ม หรือทำอะไรน่าเกลียด หรือ แม้แต่กำลังทำอะไรสุ่มเสี่ยงต่อการผิดกฎหมายหรือศีลธรรม

เช่นนี้ ผู้เอาข้อมูลนั้นมาโพสต์โดยเจ้าตัวไม่ยินยอม จะมีความผิดตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลหรือไม่?

ตามความเห็นส่วนตัว เรื่องนี้ต้องตีแผ่ให้ละเอียดหลายแง่หลายมุม หลายระดับครับ

ใน พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล มาตรา 4 ระบุประเภทกิจกรรมและกิจการที่ พ.ร.บ. นี้ ไม่ได้บังคับเอาไว้ ซึ่งก็มีหลายเรื่อง

แต่เฉพาะที่เกี่ยวกับประเด็นนี้ คือในวงเล็บที่ 1 ซึ่งพูดถึง “การเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลของบุคคลที่ทำการเก็บรวบรวมข้อมูลส่วนบุคคลเพื่อประโยชน์ส่วนตนหรือเพื่อกิจกรรมในครอบครัวของบุคคลนั้นเท่านั้น” จึงไม่ถือว่าอยู่ในการดูแลของ พ.ร.บ. นี้

ทีนี้แปลว่า ‘เพื่อนแกล้งเพื่อน’ ผิดไหม?

ตอบ ถึงแม้เพื่อนเราจะไม่ใช่คนในครอบครัวของเรา แต่ก็ถือว่าทำไปเพื่อประโยชน์ส่วนตน (อาจจะความสะใจ) ของเขา จึงน่าจะถือว่าเข้าข่าย ยกเว้น

คำถามต่อมา แสดงว่าเพื่อนเราจะทำยังไงกับข้อมูลส่วนบุคคลของเราก็ได้ โดยอ้างว่าเพื่อความสะใจก็จบ เช่นนั้นหรือ?

1. เพื่อนแกล้งเพื่อนจริงๆ (ยังเป็นเพื่อนกันอยู่ รักกันอยู่) และสิ่งที่ทำไปก็แค่ทำให้ขายหน้าไปบ้าง แต่ไม่ถึงขนาดทำให้เสียอนาคต เสียทรัพย์

เช่นนี้ เมื่อเกิดเหตุขึ้น เจ้าตัว (เจ้าของข้อมูล) ย่อมติดต่อเพื่อนผู้โพสต์ เพื่อให้ลบโพสต์นั้นออก หรือขอให้กล่าวคำขอโทษ แค่นี้น่าจะถือว่าจบ ให้อภัยกันได้ และแน่นอนว่าวิญญูชนโดยทั่วไป ย่อมประเมินได้เองว่า แกล้งกันแค่ไหนที่ไม่เกินเลย (ภายใต้สมมติฐานว่ายังเป็นเพื่อนกันอยู่)

2. ไม่ใช่เพื่อนกันอีกแล้ว จงใจแกล้ง งานนี้กะเอาคืนหรือแก้แค้น เช่นนี้ สิ่งที่โพสต์คงรุนแรงทีเดียว

คำถามคือ เรา (เจ้าของข้อมูล) จะฟ้องร้องตาม พรบ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลได้หรือไม่ เพราะรู้สึกว่ามันเกินไปจริงๆ ซึ่งผมวิเคราะห์ความเป็นไปได้ไว้ 3 แนวทางครับ (ณ วันนี้ยังไม่มีการประกาศเป็นทางการ)

• 2.1 คณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลออกประกาศเลยว่า เรื่องแบบนี้ไม่รับร้องเรียน และให้ไปเจรจาไกล่เกลี่ยกันเอง หรือให้ไปใช้กฎหมายอื่น เช่น ฟ้องร้องหมิ่นประมาท แทน
• 2.2 รับร้องเรียน โดยรอให้เกิดเหตุ และมีการร้องเรียนแล้วค่อยพิจารณาเป็นกรณีๆ ไป
• 2.3 รับร้องเรียน โดยประกาศบรรทัดฐานการพิจารณาและบทลงโทษไว้เสร็จสรรพเลย (เพื่อให้รวดเร็วในการทำงาน เพราะคงมีการร้องเรียนเข้ามามากจนอาจไม่เป็นอันทำงานอย่างอื่น) และหากผู้ร้องเรียนไม่พอใจกับบทลงโทษ ก็อาจร้องเรียนให้พิจารณาเป็นกรณีพิเศษได้

3. ในที่นี้ ถ้าการกระทำละเมิดนั้นเป็นการทุจริต เช่น มีมิจฉาชีพ ขโมย (หรือแกล้งหลอกถาม) เลขที่บัญชีธนาคาร เบอร์โทรศัพท์ และหมายเลขบัตรประชาชน 13 หลักของเราไป เพื่อไปสมัคร Digital Wallet ต่างๆ แล้วขโมยเงินในบัญชีเราไป

(ดังเช่น เคยมีแม่ค้าขายของออนไลน์โดนและเป็นข่าวไปแล้ว) แบบนี้ถือว่าเป็นการทำเพื่อประโยชน์ส่วนตน (ของโจร) หรือไม่ และ พ.ร.บ. คุ้มครองฯ จะละเว้นไม่ทำอะไรเลยหรืออย่างไร? ตรงนี้ผมว่าวิเคราะห์มีแนวทาง 4 แนวทาง คือ

• 3.1 ไม่รับร้องเรียน แต่ไม่ใช่เพราะส่งเสริมโจร!! เพียงแต่เห็นว่ามีกฎหมายอื่นที่จัดการกับการทุจริต เหล่านี้อยู่แล้ว เช่น ความผิดฐานฉ้อโกง ฐานซ่องโจร ฐานฟอกเงิน ฐานค้ามนุษย์
• 3.2 รับร้องเรียน แบบ 2.2
• 3.3 รับร้องเรียน แบบ 2.3
• 3.4 รับร้องเรียน โดยมีแนวทางคือ กำหนดโทษเพิ่มเติมเข้าไปอีก จากที่มีบทลงโทษอยู่แล้วในกฎหมายอื่น เช่น กรณีฉ้อโกง ซึ่งมีโทษจำคุกถึง 3 ปี ปรับไม่เกิน 6 พันบาท (ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341) ซึ่งเมื่อเทียบกับ พรบ. คุ้มครองฯ จะมีเพดานค่าปรับ สูงกว่า 6 พันบาทมาก (สูงได้ถึง 5 ล้านบาท) เช่นนี้ สนง. คณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล อาจจะทำงานร่วมกับศาล และให้เหมาโทษรวมกันทีเดียว

4. เสริมเกร็ดความรู้เรื่องการร้องเรียนตาม พ.ร.บ. คุ้มครองฯ

• 4.1 การประกาศเกณฑ์การรับร้องเรียน (ว่าเรื่องแบบไหนรับ หรือไม่รับ) วิธีการร้องเรียน และระยะเวลาการพิจารณาต่างๆ เป็นอำนาจของคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (อ้างอิงมาตรา 73 ใน พรบ.ฯ)
• 4.2 คณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล มีทั้งหมด 17 คน เป็นผู้ทรงคุณวุฒิในสาขาต่าง ๆ 9 คน และมาโดยตำแหน่ง (เจ้าหน้าที่รัฐจากหน่วยงานต่างๆ) 5 คน มีประธานกับรองประธานอีก 2 คน (ปลัดกระทรวงดีอีเอส เป็นรองประธาน โดยตำแหน่ง) (อ้างอิง มาตรา 8 ใน พ.ร.บ.) และเลขาธิการ สนง. คณะกรรมการคุ้มครองฯ ทำหน้าที่เป็นเลขาของ คณะกรรมการฯ
• 4.3 คนที่มีหน้าที่รับเรื่องร้องเรียนมาพิจารณา คือ คณะกรรมการเชี่ยวชาญ ซึ่งจะมีกี่ชุดก็ได้ แล้วแต่ความจำเป็นเหมาะสม โดยคณะกรรมการเชี่ยวชาญจะถูกแต่งตั้งโดยคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (อ้างอิงมาตรา 71 ใน พ.ร.บ.ฯ)

ในยุคที่โลกเต็มไปด้วยข้อมูล ต้องการกฎหมายมาคอยดูแล ควบคุมการใช้ข้อมูลให้เหมาะสม

แต่ก็มีความท้าทายมากๆ เพราะกฎหมายนี้เป็นกฎหมายใหม่ มีความเกี่ยวพันกับโลกดิจิทัล ตลอดจนเทคโนโลยีต่างๆ ที่เปลี่ยนไปทุกวัน

สุดท้ายนี้หวังว่าคงจะเป็นประโยชน์กับท่านผู้อ่านได้บ้างนะครับ

หมายเหตุ : ถึงแม้ผมจะมีตำแหน่งเป็นที่ปรึกษา รักษาการเลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลก็ตาม การถามตอบและการวิเคราะห์ในโพสต์นี้เป็นการแสดงความเห็นและมุมมองส่วนตัวของผมเท่านั้น โดยจุดประสงค์ของบทความนี้เพื่อเผยแพร่เป็นวิทยาทานและประโยชน์ต่อสาธารณะ ไม่มีภาระผูกพันรับผิดชอบใดๆ ทางกฎหมาย ไม่ใช่บริการให้คำปรึกษาทางกฎหมาย ตลอดจนไม่มีผลผูกพันใดๆ กับสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) หรือคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล หรือหน่วยงานต้นสังกัดของผมเอง