เอนก เหล่าธรรมทัศน์ เปิดกลยุทธ์พลิกวิกฤตเศรษฐกิจด้วย อว.

เป็นหนึ่งในรมว.ป้ายแดงที่ถูกจับตามองเป็นพิเศษสำหรับ ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม หรือ อว.ที่ก้าวเข้ามาเป็นผู้นำกระทรวงที่ถือเป็นหนึ่งในกลุ่มกระทรวงเศรษฐกิจของไทย


กระทรวง อว.ถูกจัดตั้งขึ้นเมื่อปี 2562 ด้วยการควบรวมระหว่างกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (วท.) กับ สำนักงานคณะกรรมการอุมศึกษา (สกอ.) เพื่อสร้างองค์ความรู้ใหม่ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี พัฒนาคนที่มีคุณภาพ เพิ่มความสามารถการแข่งขันของประเทศ เตรียมความพร้อมเข้าสู่ศตวรรษที่ 21 ตอบสนองต่อยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี และนโยบายไทยแลนด์ 4.0 มีเป้าหมายสำคัญในการยกระดับเศรษฐกิจไทยให้เป็นเศรษฐกิจที่สร้างนวัตกรรมและต่อยอดเป็นสินค้าเชิงพาณิชย์ ลดการนำเข้า สามารถพึ่งพาตนเองได้ สร้างสถาบันอุดมศึกษาให้มีมาตรฐานที่สามารถแข่งขันได้ รวมถึงยกระดับรายได้ของประเทศให้เพิ่มขึ้น หลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลาง

มิติของกระทรวงนี้จึงเชื่อมโยงกับเศรษฐกิจด้วย 4 เหตุผล คือ
  • 1. เพื่อเตรียมคนไทยสู่ศตวรรษที่ 21 ซึ่งกระทรวงที่ตั้งขึ้นมาใหม่จะต้องตอบโจทย์อาชีพคนไทยในอนาคตได้
  • 2. เตรียมผู้ประกอบการสู่ศตวรรษที่ 21 ไม่ว่าจะเป็นสตาร์ทอัพและเอสเอ็มอี
  • 3. เตรียมเกษตรกรสู่สมาร์ทฟาร์มเมอร์
  • 4. ประเทศไทยกำลังเข้าสู่อุตสาหกรรมใหม่ จึงต้องพัฒนาทั้งกำลังคนและเทคโนโลยี
วิชั่นของผู้นำกระทรวงนี้จึงสามารถชี้นำให้เห็นถึงแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจว่าจะเดินไปในทิศทางใด ภายใต้กำลังคนระดับอุดมศึกษา
ด้วยเครดิตในความเป็นนักวิชาการที่ผ่านประสบการณ์มาอย่างโชกโชน ชื่อ ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ จึงได้รับการยกย่องว่าเหมาะสมกับการนั่งกระทรวงนี้ เพราะเป็นนักวิชาการที่มีความสามารถและประสบการณ์สูง เชื่อว่าจะสามารถผลักดันการพัฒนาคนและนวัตกรรมต่างๆ โดยเฉพาะการบูรณาการงานส่วนต่างๆ ในภาคการศึกษาให้ตอบโจทย์และสอดคล้องกับการแก้ปัญหาเศรษฐกิจหลังยุคโควิด-19 ได้เป็นอย่างดี
บางคนถึงกับบอกว่าเมื่อดูรายชื่อทีมเศรษฐกิจชุดใหม่ใน ครม. ชื่อนี้ดูจะสร้างความพอใจให้กับประชาชนและเหมาะสมที่สุด เนื่องจากมีความเชี่ยวชาญ รอบรู้และเข้าใจเรื่องการศึกษาอย่างแท้จริง
เอนก เหล่าธรรมทัศน์
facebook.com/AnekLaothamatas

และวันแรกที่เข้าทำงานในกระทรวง อว. ดร.เอนกก็ให้สัมภาษณ์กับสื่อมวลชนว่า มหาวิทยาลัยยุคใหม่ต้องให้ความสำคัญกับการวิจัย วิทยาศาสตร์และนวัตกรรม การมองภาพอนาคตไม่ใช่แค่ยุค 4.0 แต่ต้องข้ามไปถึงยุค 5.0 กันเลยทีเดียว

ประกอบกับสถานการณ์การแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 และเศรษฐกิจที่ตกต่ำทั่วโลก นโยบายของ อว.จึงต้องเร่งด่วนเพื่อพลิกฟื้นเศรษฐกิจให้กลับมาเติบโตได้ในเร็ววัน นำมาสู่นโยบายและแนวคิดยุทธศาสตร์ในการดำเนินงานขับเคลื่อนกระทรวงการอุดมศึกษาฯ ด้วยแนวทางการแก้ปัญหาแบบเร่งด่วนที่สามารถดำเนินการให้เกิดผลสัมฤทธิภายใน 1 ปี หรือ Quick Wins ประกอบด้วย
1. โครงการเพิ่มทักษะบัณฑิตจบใหม่ ด้านทักษะดิจิทัลและเรียนรู้ในสถานที่ทำงานจริง โดยจะให้ทุนการศึกษากับบัณฑิตจบใหม่จำนวน 250,000 คน ที่สมัครใจเรียนหลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพพิเศษที่เน้นพัฒนาทักษะการใช้ดิจิทัล เทคโนโลยี หรือ Digtal Literacy โดยเป็นหลักสูตร 1 ปี จบแล้วเข้าทำงานโครงการบัณฑิตอาสาเพื่อพัฒนา Digtal Literacy ให้กับประชาชนในพื้นที่ หรือต่อยอดความรู้ไปสู่อาชีพใหม่ เน้นการปฎิบัติจริงกับภาคเอกชนที่ต้องการจ้างงานหรือรัฐวิสาหกิจชุมชน
เอนก เหล่าธรรมทัศน์
facebook.com/AnekLaothamatas
2. Thailand Mega Hackathon หรือการเปิดโอกาสให้ประชาชนร่วมกันเสนอปัญหา ระดมสมองและความคิดสร้างสรรค์เพื่อหาโมเดลต้นแบบมาแก้ปัญหาให้กับประเทศ โดย อว. จะสร้างพื้นที่ในการมีส่วนร่วมที่เปิดกว้างให้กับประชาชนอย่างทั่วถึงเท่าเทียม
3. Thailand Foresight Consortium หรือ การสร้างเครือข่ายในการมองอนาคต ซึ่งจะใช้ฐานของการพัฒนาทักษะในการจับสัญญาณแห่งอนาคตและมองไปในอนาคตให้แก่บุคลากรของอว.ทุกแขนง เพื่อนำความรู้มาพัฒนาและกำหนดนโยบายหรือแผนงาน ที่สามารถตอบสนองเป้าหมายการพัฒนาประเทศและตรงกับความต้อการของประชาชนมากที่สุด

4. นำพลังปัญญาเพื่อพัฒนาชาติ 1 สถาบันอุดมศึกษา 1 พื้นที่ สถาบันอุดมศึกษาต้องตั้งเป้าหมายนำความรู้ งานวิจัยและนวัตกรรมรวมถึงพลังจากบุคลากรในสถาบันอุดมศึกษาเข้าไปช่วยพัฒนาชุมชนในพื้นที่ ซึ่งแต่ละสถาบันอุดมศึกษาทั่วประเทศจะต้องมีพื้นที่รับผิดชอบต่อสังคมที่ชัดเจนและใช้ความรู้ในการช่วยเหลือประชาชนและชุมชนในพื้นที่ให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม
5. เปลี่ยนคนเกษียณเป็นพลัง โดย อว.ต้องเตรียมความพร้อมในการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ สำหรับคนเกษียณหรือผู้สูงอายุต้องนำพาเข้าสู่สังคมการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะงานในโลกดิจิทัลหรือทักษะงานเฉพาะที่ยังเป็นที่ต้องการสำหรับภาครัฐและเอกชน

ในขณะที่แนวทางระยะยาว จะต้องจัดสรรงบประมาณและบุคลากรที่เหมาะสมกับแนวทางของ อว.โดยจะมีการทบทวนลำดับความสำคัญของการดำเนินการตามสถานการณ์ และปัจจัยที่เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละช่วงเวลา คือ ทุก 1–3 เดือน และจะต้องสร้างคณะทำงานคาดการณ์อนาคต (Foresight team) เพื่อทำการสร้างฉากทัศน์ด้านนโยบายที่หลากหลายรูปแบบ รองรับสถานการณ์ต่างกันเพื่อจะสามารถปรับเปลี่ยนแนวนโยบายและแผนงานให้ตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลง โดยเอาประชาชนและผลสัมฤทธิ์เป็นที่ตั้งเสมอ

เอนก เหล่าธรรมทัศน์
facebook.com/AnekLaothamatas
และเพื่อให้แนวทางทั้งระยะสั้นและระยะยาวสัมฤทธิ์ผลเป็นรูปธรรม ยังมีกลยุทฺธ์ในการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การดำเนินงานของกระทรวงไปสู่เป้าหมาย ประกอบด้วย
1. การสื่อสารที่แม่นยำ
2. ปรับปรุงแก้ไขกฎหมายที่เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม  (อววน.)
3. การบริหารจัดการกองทุนด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) ที่ให้เข้าถึงแหล่งเงินทุนอื่นได้
4. การพัฒนาทัศนคติในการบริหารจัดการ
5. การตอบสนองต่อผลการดำเนินการโดยจัดทำฉากทัศน์และนโยบายทางเลือกที่เหมาะสมกับสถานการณ์
“สิ่งที่จะต้องให้ความสำคัญในลำดับแรกของการทำงานจากนี้คือ การร่วมแก้ปัญหาจากวิกฤตโควิด–19 ที่ อว.จะต้องช่วยเหลือผู้ว่างงาน คนตกงาน อย่างเป็นรูปธรรมและเร่งด่วนที่สุดและต้องสอดคล้องกับนโยบายของรัฐบาลด้วย” ดร.เอนก กล่าว
เป็น รมว.ที่ไฟแรงจริงๆ