แม้ว่าวิกฤตโควิด-19 จะจู่โจมอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและบริการของไทย ให้ล้มระเนระนาดไม่เป็นท่า ทว่า ช่วงเวลาแห่งวิกฤตนี้เองที่ ผศ.ดร.พรรณี พิมาพันธุ์ศรี คณบดี คณะการจัดการและการท่องเที่ยว มหาวิทยาลัยบูรพา ได้ชี้ให้เห็นถึงโอกาสที่ซ่อนอยู่ในวิกฤต โควิด-19 กับการเป็นตัวแปรทำให้ภาคการท่องเที่ยวของไทยมีความเป็นหนึ่งเดียวกันมากกว่าที่เคย ทั้งการแลกเปลี่ยนข้อมูลเพื่อฟื้นฟูการท่องเที่ยว สร้างความมั่นใจให้นักท่องเที่ยว และสร้างความแข็งแกร่งให้อุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทยกลับมาโดดเด่นอีกครั้งเมื่อสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 คลี่คลายลง
โดยเฉพาะความเข้มแข็งในด้านการผลิตบุคลากร เพื่อตอบสนองอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและบริการในพื้นที่ยุทธศาสตร์การพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ นั่นคือ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC ซึ่งก่อนที่วิกฤตโควิด-19 ขึ้น มีอัตราการเติบโตสูงขึ้นของอุตสาหกรรมด้านนี้อย่างต่อเนื่อง อย่างในจังหวัดชลบุรี มีผู้มาเยี่ยมเยือน 16,905,362 คน (+2.52) สร้างรายได้ 246,579.20 ล้านบาท (+4.49) นับว่ามากที่สุดใน 3 จังหวัด EEC

ขณะที่ การสำรวจความต้องการบุคลากรเพื่อตอบสนองความต้องการในพื้นที่ EEC โดย คณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC HDC ระบุว่า อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวรายได้ดีและการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพใน EEC มีความต้องการกำลังคน จำนวน 16,920 คน แบ่งเป็น อาชีวศึกษา 15,179 คน และ ปริญญาตรี 1,741 คน
ด้วยเหตุนี้ ภารกิจในการผลิตและพัฒนาบุคลากรตอบสนองความต้องการ อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวรายได้ดีและการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพใน EEC จึงต้องเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและมีประสิทธิผลสูงสุด

ปลายปี 2562 คณะการจัดการและการท่องเที่ยว มหาวิทยาลัยบูรพา จึงรับเป็นแม่ข่าย คณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขต EEC S-curve อุตสาหกรรมท่องเที่ยวกลุ่มรายได้ดีและการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ เพื่อขับเคลื่อนงานด้านนี้ร่วมกับสถาบันการศึกษาในเครือข่ายซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่ EEC อีก 5 แห่ง ได้แก่ มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออก วิทยาเขตบางพระ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตศรีราชา มหาวิทยาลัยศรีปทุม วิทยาเขตชลบุรี และวิทยาลัยดุสิตธานี ศูนย์การศึกษาเมืองพัทยา
มาในวันนี้ คณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขต EEC S-curve อุตสาหกรรมท่องเที่ยวกลุ่มรายได้ดีและการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ได้ขับเคลื่อนให้ภารกิจในการผลิตและพัฒนาบุคลากรด้านนี้มีความก้าวหน้าไปแล้วในหลากหลายด้าน และในปี 2564 ได้มีการวางแผนว่าจะจัดตั้ง ศูนย์ EEC NET : Tourism Innovation Lab หรือ ศูนย์ EEC NET : TIL ขึ้นที่ คณะการจัดการการท่องเที่ยว มหาวิทยาลัยบูรพา เพื่อรองรับและสนับสนุนการพัฒนากำลังคนและพัฒนางานวิชาการตามแผนงานย่อยภายใต้แผนภาพรวมเพื่อการพัฒนาเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2560-2565

เจาะลึก ภารกิจสำคัญของ ศูนย์ EEC NET : Tourism Innovation Lab ที่กำลังจะเกิดขึ้นภายในปี 2564 @ ม.บูรพา
ผศ.ดร.พรรณี พิมาพันธุ์ศรี ในฐานะหัวหน้าคณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขต EEC S-curve อุตสาหกรรมท่องเที่ยวกลุ่มรายได้ดีและการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ได้อธิบายเพิ่มเติมถึงจุดประสงค์สำคัญของการก่อตั้ง ศูนย์ EEC NET : Tourism Innovation Lab ขึ้นว่า ต้องการตอบสนองภารกิจสำคัญต่อไปนี้
เป็นผู้นำการพัฒนาอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและบริการ (Tourism & Hospitality Industry Hub) และพัฒนาบุคลากรในวิชาชีพให้มีศักยภาพตอบโจทย์การพัฒนาและขับเคลื่อนไปสู่ ไทยแลนด์ 4.0
ดึงอุตสาหกรรมเข้าร่วมลงทุนกับศูนย์เครือข่าย ทั้งอุปกรณ์ ระบบ เทคโนโลยี โดยสามารถอัปเดตเพื่อปรับเปลี่ยนและปรับปรุงนวัตกรรมได้ตลอดเวลา
เป็นแหล่งแลกเปลี่ยน Know-how ร่วมกับอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและบริการในด้านความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรม รวมถึงเป็น Shortcut ขับเคลื่อนไปสู่ความก้าวหน้าใหม่ในการพัฒนาบุคลากรด้านการท่องเที่ยวและบริการไปสู่อนาคตได้อย่างต่อเนื่อง
“โดยศูนย์ EEC NET : Tourism Innovation Lab หรือ ศูนย์ EEC NET : TIL จะประกอบด้วย 6 หน่วยปฏิบัติการ ได้แก่ Travel Consulting Lab, Hotel Lab, Culinary Lab, Spa & Wellness Lab, Airline Service Lab และ Co-Experience Lab ซึ่งครอบคลุมการพัฒนาบุคลากรในพื้นที่ EEC ตอบโจทย์สาขาวิชาชีพในภาคอุตสาหกรรมท่องเที่ยวกลุ่มรายได้ดีและการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ที่กำลังเป็นที่ต้องการ ได้แก่ การท่องเที่ยวและโรงแรม, อาหารและเครื่องดื่ม, สปาและเวลเนส, การบิน, ไมซ์, เรือสำราญ และ การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ชุมชน และพิพิธภัณฑ์”


“ทั้งนี้ สาขาวิชาชีพทั้งหมดที่เอ่ยมานี้ ล้วนตอบสนองการเติบโตของภาคอุตสาหกรรมท่องเที่ยวกลุ่มรายได้ดีและการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ซึ่งเป็นหนึ่งในสิบสองอุตสาหกรรมเป้าหมาย หรือ S-curve ในพื้นที่ท่องเที่ยวในภาคตะวันออกที่มีศักยภาพโดดเด่น ไม่ว่าจะเป็น
จังหวัดชลบุรี ที่เป็นเมืองท่องเที่ยวคุณภาพและการศึกษา และเป็นทั้งจุดหมายทางธุรกิจและการพักผ่อน โดยมีสาธารณูปโภคและสิ่งอำนวยความสะดวกครบครัน
พัทยาและอู่ตะเภา จัดเป็นพื้นที่ที่สามารถพัฒนาไปสู่อุตสาหกรรมที่หลากหลาย อย่าง พัทยา ก็เป็นเมืองแห่งการท่องเที่ยวในภูมิภาค เพราะมีศักยภาพตอบสนองความต้องการทุกมิติ ไม่ว่าจะเป็น กลุ่มท่องเที่ยวรายได้ดี กลุ่มท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ หรือกลุ่มประชุมสัมมนา หรือ ไมซ์ ขณะที่สนามบินอู่ตะเภา สามารถพัฒนาต่อยอดไปสู่การอุตสาหกรรมขนส่งสินค้าเชิงพาณิชชย์ อุตสาหกรรมซ่อมบำรุงอากาศยาน เขตปลอดภาษี ธุรกิจต่อเรือและท่าเรือน้ำลึก ซึ่งทุกอุตสาหกรรมและธุรกิจที่เอ่ยมาสามารถเชื่อมโยงกับอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวและบริการได้ทั้งสิ้น

โดยในตอนนี้ ศูนย์ EEC NET : TIL อยู่ในระหว่างปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐาน คาดว่าจะแล้วเสร็จในไตรมาสที่สาม ของปี 2564 และการดำเนินงานที่ผ่านมาแบ่งเป็น 2 รูปแบบ นั่นคือ
1. การผลิตบุคลากรของเครือข่ายสถาบันการศึกษา โดยเฉพาะความร่วมมือในแบบสหกิจศึกษา ในปี 2562-2563 มีนิสิตที่ผ่านสหกิจศึกษา ประมาณ 1,500 คน
2. การร่วมพัฒนาบุคลากรกับหน่วยงานและสมาคมวิชาชีพ ในรูปแบบการเปิดอบรมในหลักสูตรระยะสั้น เพื่อพัฒนาความรู้และทักษะด้านการท่องเที่ยวและบริการ มีผู้เข้าร่วมอบรม 3,780 คน
อัปเดต “วิชาชีพและทักษะ” ของบุคลากรสายท่องเที่ยวและบริการ ที่สถานประกอบการมองหาในยุคนี้
และจากการทำงานร่วมกับภาคอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวและบริการ ทำให้ทาง คณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขต EEC S-curve อุตสาหกรรมท่องเที่ยวกลุ่มรายได้ดีและการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ได้ทราบถึงความต้องการของสถานประกอบการด้านนี้ทั้งในแง่ของวิชาชีพมาแรงในยุคนี้ และทักษะที่ของบุคลากรสายท่องเที่ยวและบริการ ที่สถานประกอบการมองหาในยุคนี้
โดย ผศ.ดร.พรรณี ได้อธิบายถึง วิชาชีพด้านการท่องเที่ยวและบริการที่เป็นที่ต้องการของภาคอุตสาหกรรมนี้ว่ามีดังต่อไปนี้

Travel & Tourism Jobs
ผู้เชี่ยวชาญที่ให้คำปรึกษาด้านการเดินทางท่องเที่ยว หรือ Consulting Travel Experts ซึ่งหมายรวมถึงตัวแทนการท่องเที่ยวอิสระที่ดำเนินธุรกิจออนไลน์ รวมถึง OTA เนื่องจากธุรกิจเหล่านี้ สามารถให้บริการที่เป็นส่วนตัวและเฉพาะบุคคลแก่ลูกค้า ทำให้ลูกค้ามีความมั่นใจได้ในช่วงที่โควิด-19 ยังคงระบาด ที่การเดินทางอาจถูกยกเลิกเมื่อไรก็ได้
ผู้เชี่ยวชาญด้าน Niche Tourism ให้บริการการท่องเที่ยวสำหรับกลุ่มเฉพาะที่มีความ Unique เช่น ทัวร์ชิมอาหารหรือทัวร์ไหว้พระสำหรับผู้สูงวัย หรือทริปล่องเรือสำราญสำหรับกลุ่ม LGBT เป็นต้น
มัคคุเทศก์ท้องถิ่น หรือ Local Guide ผู้นำและเปิดประสบการณ์ให้กับการท่องเที่ยวชุมชน ซึ่งจะเป็นเทรนด์การท่องเที่ยวที่ได้รับความนิยมในยุค Post-covid เพราะสามารถบริหารจัดการความปลอดภัยได้

Hospitality Jobs
ผู้ให้บริการยุคใหม่ (Personalized Service Experts) ที่สามารถให้บริการด้วยการใช้ทักษะการบริการเฉพาะบุคคล และประยุกต์ใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่อสร้างความประทับและสร้างประสบการณ์ให้กับลูกค้าได้อย่างยอดเยี่ยม
ผู้จัดการและผู้ให้บริการโรงแรมบูติกและที่พักทางเลือก
ผู้ให้บริการเวลเนส เพราะการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ เป็นตลาดสำคัญของประเทศไทยมาตั้งแต่ปี 2561-2562 และยิ่งหลังจากวิกฤตโควิดคลี่คลาย ตลาดด้านนี้ก็จะยิ่งเติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ผู้จัดการและผู้วางแผนการจัดกิจกรรมการประชุม สัมมนา หรือ MICE ไมซ์ (Event Planer & Event Manager)
ส่วนทักษะของบุคลากรที่สถานประกอบการท่องเที่ยวและบริการต้องการ 5 อันดับแรก ได้แก่
1. ทักษะด้านการสร้างดิจิทัลคอนเทนต์ (Digital Content and Creation)
2. ทักษะการสื่อสารและการสร้างความร่วมมือ (Communication & Collaboration Skills)
3. ทักษะการทำงานเป็นทีมและความยืดหยุ่นในการทำงาน (Teamwork & Agile Skills)
4. ทักษะการคิดเชิงนวัตกรรม (Innovation Thinking)
5. ทักษะการแก้ปัญหาในยามวิกฤต (Crisis Management Skills)
ได้เวลามองไปข้างหน้า กับ บทบาทของ ศูนย์ EEC NET : TIL ต่อการพัฒนากำลังคนและภาคอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวไทย ให้เติบโตไปอย่างยั่งยืน
มาถึงตอนนี้ เมื่อได้ทราบถึงแผนการดำเนินงานและการจัดตั้ง ศูนย์ EEC NET : TIL แล้ว ก็ได้เวลามาชี้ชัดอีกครั้งว่า หาก ศูนย์ EEC NET : TIL เปิดตัวอย่างเต็มรูปแบบ ตามที่ ผศ.ดร.พรรณี ได้ให้ข้อมูลไว้ คือ ประมาณ ไตรมาสที่ 3 ของปี 2564 นั้น ศูนย์นี้จะมีบทบาทในการขับเคลื่อน “นวัตกรรมด้านการท่องเที่ยวและบริการ” ที่จำเป็นสำหรับพัฒนาบุคลากรให้กับสถาบันการศึกษาในพื้นที่ EEC และภาคอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวและบริการอย่างไรบ้าง
เป็นผู้แทนของภาครัฐและเอกชน ในการให้การศึกษาและพัฒนาบุคลากรในสายงานท่องเที่ยวและบริการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระหว่างและภายหลังที่เกิดวิกฤตโควิด-19
ศึกษาความต้องการของ Stakeholders ทุกฝ่าย ทั้งภาคอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและบริการ บุคลากรในสถานประกอบการ ผู้เรียน ผู้รับบริการอย่างนักท่องเที่ยว ไปจนถึงชุมชนท่องเที่ยวทั่วประเทศ เพื่อนำข้อมูลนั้นมาพัฒนาหลักสูตรการเรียนการสอน หลักสูตรการอบรมระยะสั้น ที่ตอบโจทย์ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย หรือ Stakeholders ทุกกลุ่ม ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ โดยทุกหลักสูตร ต้องผ่านการรับรองจาก คณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC HDC
จัดหาแหล่งเงินทุน และสถานประกอบการที่มีความสนใจร่วมพัฒนาบุคลากรในรูปแบบของ EEC Model ทั้ง Type A และ Type B
ขยายการฝึกอบรมวิชาชีพ เพื่อรองรับนักท่องเที่ยวที่มีความสามารถแตกต่างกัน และสร้างโอกาสที่เท่าเทียมกันสำหรับแรงงานหรือบุคลากรในภาคการท่องเที่ยวและบริการ
ภารกิจการพัฒนาและผลิตกำลังคนตอบสนองความต้องการในพื้นที่ EEC เป็นโจทย์ที่ท้าทาย แต่สำเร็จลงได้ด้วยความร่วมมือของทุกฝ่าย ดังในบทความต่อไปนี้
EEC-HDC ต้นแบบ Job Designer เน้น “สร้างคน” New Skill – Upskill – Reskill – Retrain











