เพราะจนจึงต้องไปดวงจันทร์

ย้อนไปเมื่อเดือนกันยายน 2562 อินเดียเตรียมสร้างประวัติศาสตร์เป็นประเทศที่ 4 ต่อจากสหรัฐฯ รัสเซีย และจีน ในการนำยานอวกาศลงจอดบนดวงจันทร์ โดย จันทรายาน 2 (Chandrayaan-2) ที่ทะยานออกจากโลกเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคมปีเดียวกัน


แม้ภารกิจดังกล่าวจะล้มเหลว เพราะ “วิกรม” (Vikram) ตัวยานซึ่งทำหน้าที่ลงจอดสำรวจพื้นผิวดวงจันทร์ที่เดินทางไปพร้อมจันทรายาน 2 ขาดการติดต่อขณะอยู่สูงจากพื้นผิวดวงจันทร์ประมาณ 2.1 กิโลเมตร เท่ากับว่าขั้นตอนการลงจอดที่มีระยะเวลา “15 นาที” ผิดพลาด
นับเป็นความล้มเหลวครั้งที่ 2 ของอินเดียในการสำรวจดวงจันทร์
จันทรายาน 2
จันทรายาน 2 (Chandrayaan-2)

ก่อนหน้านี้ อินเดียเคยพยายามส่งยานอวกาศจันทรายาน 1 ไปดวงจันทร์มาแล้วเมื่อปี 2551 แต่ไม่สามารถลงจอดบนพื้นผิวดวงจันทร์ได้ แต่ก็ได้ค้นพบแหล่งน้ำบนดวงจันทร์จากเรดาร์
แม้จะประสบความล้มเหลวถึงสองครั้ง นายกรัฐมนตรีนเรนทรา โมดิ ยังทวีตข้อความแสดงความยินดีว่านี่คือประวัติศาสตร์ยิ่งใหญ่ของชาวอินเดีย เป็นความภูมิใจที่แลกมาด้วยงบประมาณ 150 ล้านเหรียญสหรัฐ ถือเป็นต้นทุนที่ต่ำกว่าประเทศอื่นค่อนข้างมาก โดยเฉพาะปฏิบัติการสำรวจดวงจันทร์ของนาซาที่ใช้เงินถึง 1 ล้านล้านเหรียญสหรัฐฯ ในโครงการอะพอลโล (Apollo)
แน่นอนว่าแม้ภารกิจจะ “ล้มเหลว” แต่ไม่ “ล้มเลิก”
แม้จันทรายาน 2 จะไม่สามารถถ่ายจากภาพพื้นผิวดวงจันทร์มาได้ตามที่หวัง สำนักงานวิจัยอวกาศอินเดียยังคงมีความฝันที่จะส่งยานอวกาศพร้อมมนุษย์ขึ้นไปบนอวกาศในปี 2022 หลังจากนั้นภายในปี 2030 อินเดียจะสร้างสถานีอวกาศเล็กๆ ของตัวเองลอยอยู่เหนือพื้นโลก 400 กิโลเมตร
รวมถึงภารกิจการสำรวจดวงจันทร์ครั้งที่ 3
โดยมี “ดาวอังคาร” เป็นจุดหมายปลายทาง
ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์
ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์
เมื่อปลายปี 2563 ที่ผ่านมา ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กล่าวถึงโครงการด้านเทคโนโลยีอวกาศว่า ไทยกำลังจะสร้างยานอวกาศไปดวงจันทร์ภายใน 7 ปี
หลายคนฟังแล้วขำ…และมองว่าความคิดดังกล่าวออกแนวเพ้อฝัน…สิ้นเปลืองงบประมาณ
แต่การตอบคำถามในรายการ “คิดต่างฟังรอบด้าน” ช่อง เนชั่นทีวี ในหัวข้อ “วัคซีนไทยไปถึงไหน ทำไมต้องไปดวงจันทร์?” ให้มุมมองอีกด้านที่น่าสนใจ
รมว.อว. กล่าวว่า คนไทยเป็นคนเก่ง
“อันนี้ผมต้องพูดดังๆ หลายๆ ครั้งว่า คนไทยเป็นคนเก่ง” รมว.อว. กล่าว
“คนที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับวิทยาศาสตร์อาจจะมองไม่เห็นภาพ ก็เป็นเรื่องปกติ เพราะฉะนั้นที่เขาคอมเมนท์กันผมก็ไม่ได้โกรธเคืองอะไร ถือว่ามีโอกาสมีเวลาผมก็จะต้องอธิบายให้ฟัง”
ศ.ดร.เอนก กล่าวต่อว่า เนื่องจากตนเป็นรัฐมนตรีที่ทำเรื่องการศึกษาและวิทยาศาสตร์ จึงมีความชอบธรรมที่จะพูดเรื่องวิทยาศาสตร์ และไม่ได้พูดเพื่อของบประมาณ แต่พูดเพื่อจะบอกข่าวดีให้พี่น้องคนไทยได้ภูมิใจว่าภาษีของเราที่จ่ายให้กับการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีหลายสิบปี ตอนนี้กำลังผลิดอกออกผล ทำอะไรได้มากกว่าที่เราคิด โดยเฉพาะเรื่องดาวเทียม ยานอวกาศ ดาราศาสตร์ เราไปได้ไกลอย่างไม่คาดคิด สามารถผลิตดาวเทียมลูกเล็กๆ ขนาด 1-5 กิโลกรัมได้ อีก 4 ปีนับจากนี้เราอาจทำได้ในระดับ 100-150 กิโลกรัม พอพ้นปีที่ 4 เราจะเปลี่ยนดาวเทียมให้เป็นยานอวกาศ
“ทำไมผมพูดเรื่องไปดวงจันทร์ ไม่ใช่หาเรื่องทำ แต่เพราะว่าดวงจันทร์เป็นดาวที่อยู่ใกล้เราที่สุด ห่างจากโลก 3 แสนกิโลเมตร ตอนที่ผมบอกว่า 7 ปีข้างหน้าเราจะไปโคจรรอบดวงจันทร์ ผมไม่ได้พูดเพื่อคะแนนเสียง เพื่อหน้าตา แต่ผมกำลังจะบอกว่านักวิทยาศาสตร์ไทยซึ่งก็คือลูกหลานของคนไทยและส่วนใหญ่มาจากต่างจังหวัด เป็นช้างเผือกที่เราส่งไปเรียนเมื่อหลายสิบปีที่แล้ว ปัจจุบันอายุ 30-40 ปี เขาเรียนเรื่องอวกาศ ดาราศาสตร์ ความรู้ผลิดอกออกผล ทักษะมากขึ้นเรื่อยๆ เขาสามารถทำอะไรเก่งกว่าที่เราคิด ยกตัวอย่างการสร้างกระจกรับแสงดาราศาสตร์หลายล้านปีแสงมารวมไว้ในจุดเดียว ซึ่งต้องใช้กระจกที่ประณีตละเอียดมาก ก่อนหน้านี้เราต้องซื้อมาใช้ ปัจจุบันเราผลิตเองได้ ยิ่งกว่านั้นเราไปประมูลแข่งทำกระจกแบบนี้กับหลายชาติ รวมทั้งอิตาลี ฝรั่งเศส ซึ่งเป็นเหมือนแชมป์เก่า เราชนะ ได้งานชิ้นนี้มามูลค่าประมาณ 600 ล้านบาท” รมว.อว.ให้สัมภาษณ์ในราการ “คิดต่างฟังรอบด้าน”

ท่าอวกาศยาน

ศ.ดร.เอนกยังอธิบายอีกว่า การพัฒนาอวกาศของไทยจะไม่ทำแบบนาซา เพราะนาซามีงบประมาณจำนวนมาก แต่จะใช้แนวทางของอินเดียหรือจีน คือไม่ใช้เงินมาก ไม่ยิงจรวดจากภาคพื้นดินเหมือนที่สหรัฐฯยิง แต่จะนำยานอวกาศติดไปกับจรวดพาณิชย์ พอถึงชั้นอวกาศจึงปล่อยและใช้การบังคับจากภาคพื้นดิน

“เรามีช้างเผือกที่ผ่านการฝึกฝนพัฒนาต่อไปได้เรื่อยๆ เราส่งคนไปเรียนมากมาย ถ้าไม่มีโอกาสได้ทำความรู้ก็คืนอาจารย์ ต้องไปทำงานกับนาซา ศูนย์อวกาศญี่ปุ่น ฝรั่งเศส แล้วเราก็ภูมิใจว่าคนไทยเก่ง แต่เป็นการเก่งนอกประเทศ เราอยากให้เขากลับมาทำงานให้ประเทศ แต่ระบบของเราที่ผ่านมายังไม่ตอบสนอง ผมจึงนำข่าวดีนี้มาแจ้งให้กับคนไทยทราบ เพื่อทำให้ประเทศไทยพ้นจากการพัฒนาแบบเดิมคือการพัฒนาจากแรงงานราคาถูกจนติดกับดักประเทศรายได้ปานกลาง อัตราการเติบโตไม่เกิน 3% เราต้องทำให้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีก้าวหน้า เพื่อดันตัวเรากลับมาเติบโตเกิน 3% พ้นจากกับดักประเทศรายได้ปานกลาง ซึ่งไม่ใช่ความฝัน

อุตสาหกรรมอวกาศ
“สำหรับค่าใช้จ่ายในโครงการเหล่านี้แทบไม่ต้องใช้งบประมาณ เพราะว่าถึงเราจะให้หรือไม่ให้เขา (สตาร์ทอัพ) ก็จะทำอยู่แล้ว เขาไม่ได้เริ่มต้นจากมีเงินให้เขาทำหรือเปล่า แต่เขาทำด้วยความตั้งใจ ด้วยความศรัทธา ทำด้วยความเชื่อมั่นในวิทยาการ เพราะฉะนั้นเรื่องเงินไม่ต้องมาพูด แต่ว่าถ้าเราเห็นว่ามีประโยชน์เราก็สนับสนุน ผมเคยถามเขาว่าต้องใช้เงินเท่าไหร่ เขาบอกว่า 7 ปีใช้ 3,000 ล้านโดยประมาณ ตกปีละ 400 ล้าน”
เมื่อถามว่าประเทศเรารวยพอทำเรื่องเหล่านี้แล้วหรือ เราควรนำงบประมาณไปสร้างถนนที่เป็นหลุมบ่อก่อนไม่ดีหรือ รมว.อว.ตอบว่า
“ไม่มีตรรกะว่าจะทำวิทยาศาสตร์ได้ก็ต่อเมื่อประเทศรวย ถ้าเราเอาข้อเท็จจริงมามองประเทศจีนทำวิทยาศาสตร์ตั้งแต่เขาจนมาก อินเดียทำวิทยาศาสตร์ตั้งแต่เขาจนมาก อิหร่านทุกวันนี้ก็จนแต่ทำวิทยาศาสตร์มากกว่าเรา เมืองไทยก็เช่นเดียวกัน ทำเรื่องวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีในช่วงที่ประเทศจีดีพีประเทศต่ำกว่านี้มาก ซึ่งเราก็ทำกันมาจนวันนี้กำลังผลิดอกออกผล เคยมีคนถามนายกรัฐมนตรีคนแรกของอินเดีย ชวาหระลาล เนห์รู ว่า คุณไม่รู้หรือว่าประเทศเราจนมาก ทำไมไม่ทำเรื่องช่วยเหลือประชาชนให้พร้อมหมดเสียก่อนแล้วค่อยทำวิทยาศาสตร์ เนรูตอบว่า เพราะเราจนเราจึงต้องทำวิจัย ถ้าเราไม่มีการวิจัยเราก็จะทำแบบเดิม ทำตามที่บรรพบุรุษเคยสอนมา ทำตามความเคยชิน ทำด้วยความอดทน ทำด้วยความขยัน แต่ว่าผลผลิตต่ำ เพราะฉะนั้นต้องวิจัยเพื่อให้เราพ้นไปจากความจน ในที่สุดอินเดียก็ทำอะไรได้มากมายในปัจจุบัน”
รวมถึงการส่งยานอวกาศขึ้นไปบนดวงจันทร์!