เปิดปม “แรงงานต่างด้าว – คนข้ามแดนผิดกฎหมาย” เหตุ โควิด-19 แพร่กระจายรอบสอง

ช่วงเดือนสิงหาคม 2563 รศ.ดร.ยงยุทธ แฉล้มวงษ์ ผู้อำนวยการวิจัย นโยบายทรัพยากรมนุษย์ มูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) เคยให้สัญญาณรัฐบาลเรื่องการเตรียมความพร้อมรับมือ “ปัญหาแรงงานบางส่วน” ที่กลับมาจากประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งถ้าดูแลไม่ดี แรงงานที่กลับเข้ามานี้จะทำให้เกิด โควิด-19 ระบาดรอบสอง

จากบทความวิเคราะห์วิจัย “ตบมือข้างเดียวไม่ดัง” ปมแรงงานต่างด้าว-คนข้ามแดนผิดกฎหมาย เหตุโควิดแพร่กระจายรอบสอง ที่ รศ.ดร.ยงยุทธ แฉล้มวงษ์ ผู้อำนวยการวิจัย นโยบายทรัพยากรมนุษย์ TDRI กระเทาะปมปัญหา แรงงานต่างด้าว ผู้ลักลอบเข้าเมือง อย่างตรงไปตรงมา ว่ามีรูรั่วอยู่ตรงไหนจึงทำให้เกิด โควิด-19 ระลอกสอง พร้อมทั้งเสนอแนะวิธีแก้ปัญหา ดังนี้

Organizational Quarantine (OQ) ทำไม่ได้ vs ไม่สนใจทำ

สาระสำคัญของข้อเสนอที่ส่งสัญญาณไว้ก็คือ เจ้าหน้าที่รัฐต้องระมัดระวังการลักลอบเข้ามาทำงานของแรงงานต่างด้าวโดยไม่ผ่านการตรวจโควิด-19 และการเตรียมพร้อมรับการกักตัวแรงงาน โดยหาแนวทางจูงใจให้นายจ้างมีพื้นที่กักตัวลูกจ้าง หรือ Organizational Quarantine (OQ) ก่อนนำเข้าแรงงานกลับเข้ามาทำงาน แต่ต้องไม่สร้างภาระแก่นายจ้างมากเกินไป เช่น ให้แรงจูงใจนายจ้าง โดยลดค่าดูแลกักตัวลูกจ้างจากประมาณ 1,600 บาท เหลือประมาณ 1,000 บาทต่อคนต่อวัน และให้คู่สามีภรรยาอยู่ด้วยกันได้

แรงงานต่างด้าว โควิด

จากข้อเสนอดังกล่าวพบว่า มีการตั้ง Local Quarantine (LQ) ในบริเวณชายแดนภาคใต้ แต่สำหรับค่าดูแลในส่วนนั้น ยังไม่มีข้อมูลว่าทางราชการนำข้อเสนอแนะไปพิจารณาหรือไม่
ในไตรมาสสุดท้ายของปี 2563 ก็เกิดความหละหลวมปล่อยให้มีการลักลอบเข้ามาทำงานของแรงงานต่างด้าวโดยไม่ผ่านการตรวจโควิด-19 ส่งผลให้เกิดการระบาดอย่างรุนแรง (Super spreader) ในเขตที่มีแรงงานต่างด้าวอยู่อย่างหนาแน่น คือ จังหวัดสมุทรสาคร รวมไปถึงการลักลอบข้ามแดนของกลุ่มคนทำงานในสถานบันเทิง และผู้เล่นพนันในฝั่งประเทศเพื่อนบ้านที่ยังคงส่งผลลุกลามมาจนถึงวันนี้

เดือนพฤศจิกายน 2563 แรงงานที่ได้รับผลกระทบจากโควิด-19 มีอยู่ประมาณ 13.28 ล้านคน หรือคิดเป็นร้อยละ 34.7 ของกำลังแรงงาน

สถิติที่นำเสนอผลกระทบของโควิด-19 ในเดือนพฤศจิกายน 2563 ล้าสมัยไปทันที เมื่อพบว่าหลังวันที่ 19 ธันวาคม 2563 เป็นต้นมา เกิดระบาดโควิด-19 จากตลาดกลางกุ้ง โดยคาดว่า แม่ค้ารายใหญ่ที่ทำงานใกล้ชิดกับแรงงานจะติดเชื้อโควิด-19 จากแรงงานต่างด้าวผิดกฎหมายที่ลักลอบเข้ามาทำงานในช่วงที่เมียนมามีการระบาดอย่างรุนแรงรอบ 2 มากกว่าหนึ่งเดือนก่อนหน้านั้น
และก่อนหน้านั้นไม่นาน ก็พบคนไทยที่ลักลอบกลับบ้านตามช่องทางธรรมชาติติดเชื้อมาจากสถานบันเทิงใกล้กับแม่สายหลายสิบคน

แรงงานต่างด้าว โควิด

โควิด-19 ที่มากับ “แรงงานต่างด้าว” เรื่องนี้ตบมือข้างเดียวไม่ดัง

ผลที่เกิดขึ้นสะท้อนว่า แนวปฏิบัติไม่ได้เป็นไปในทิศทางที่คาดหวังไว้ กล่าวคือ ถ้าดูแลชายแดนอย่างจริงจังกว่านี้ ปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเข้มงวดทั้งกับนายจ้างและนายหน้า “เถื่อน” ผู้นำพาแรงงานผิดกฎหมายเข้ามา และถ้าไม่มีพวก “ผีพนัน” ก็จะไม่เกิด Super spreader อีกรอบ จนเกิดความสูญเสียด้านทรัพยากรในการควบคุมการระบาดและความสูญเสียทางเศรษฐกิจคิดเป็นมูลค่าหลายแสนล้านบาท
ปัญหาเรื่องการระบาด โควิด-19 รอบนี้เกิดขึ้นทั้งในกลุ่มที่ทำ “ธุรกิจสีเทา” หรือธุรกิจใต้ดินที่อาศัยนายหน้าเถื่อน (คนต่างด้าว) และผีพนัน (คนไทย) ซึ่งไม่ใช้ช่องทางทำสัมมาอาชีพตามปกติ กอปรกับความเห็นแก่ได้ของเจ้าพนักงานและผู้บังคับใช้กฎหมายที่สมประโยชน์ร่วมด้วย ทำให้เกิดช่องโหว่การระบาดอย่างรุนแรงในรอบสอง 

เรื่องของแรงงานต่างด้าวผิดกฎหมายเป็นเรื่องที่เกิดในสภาวะ “ตบมือข้างเดียวไม่ดัง” คือ มีนายจ้างบางคนยอมเสี่ยงใช้คนผิดกฎหมายมาทำงานเพื่อแลกกับค่าใช้จ่ายที่ถูกกว่าการนำเข้าตามปกติ ซึ่งมีต้นทุนไม่ต่ำกว่าคนละ 3-4 หมื่นบาท ต่อการเข้ามาทำงาน 2 ปี

 

คือจ่ายเพียงประมาณ 6,000-10,000 บาทต่อคน และไม่ต้องจ่ายค่าตรวจโรค ค่า Work permits ค่าประกันสังคม ขณะที่แรงงานต่างด้าวเองไม่ต้องจ่ายเงินค่านายหน้าหลายหมื่นบาทดังได้กล่าวมาแล้ว 

ธุรกิจสีเทาสนับสนุนแรงงานผิดกฎหมายนี้เกิดจากตัวกลาง 2 ฝ่ายคือ นายหน้าเถื่อนและเจ้าหน้าที่ผู้ดูแลกฎหมายในทุกระดับ
ถ้าเป็นภาวะที่ไม่เกิดโรคระบาดโควิด-19 คงไม่มีปัญหาอะไร ทุกฝ่ายได้รับประโยชน์…ทุกอย่างปิดเงียบ
แต่คราวนี้เรื่องมา “แดง” ตรงคนต่างด้าวผิดกฎหมายที่ลักลอบพาเข้ามาอยู่ปนเปกับเพื่อนฝูง ญาติ พี่น้องอย่างแออัด ขาดสุขอนามัยในชุมชนต่างด้าว และนำเอาโควิด-19 ที่ติดมาเข้ามาด้วย 
อย่างไรก็ตาม แรงงานต่างด้าวที่ยังอยู่ในไทย แต่ไม่ได้จดทะเบียนและได้รับการผ่อนผันให้อยู่ถึงเดือนมกราคม 2564 คนกลุ่มนี้จะไม่มีนายจ้าง เรื่องนี้ทางรัฐบาลได้มีมติ ครม. เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม 2563 ว่า “ผ่อนผันให้คนต่างด้าว 3 สัญชาติอยู่ในราชอาณาจักรได้ทำงานอย่างถูกต้องตามกฎหมายเป็นกรณีพิเศษภายใต้สถานการณ์แพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัส” ระลอกใหม่ โดยใช้ ม.17 ของ พ.ร.บ.คนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 ให้คนต่างด้าวรวมถึงผู้ติดตาม ซึ่งเป็นบุตรของคนต่างด้าวอยู่ในไทยได้ตามสิทธิของบิดาหรือมารดา ทั้งนี้ เริ่มนับตั้งแต่ 15 มกราคม 2564 เป็นต้นไป

แรงงานต่างด้าว

แรงงานต่างด้าว กับเรื่องที่จะตามมาหลังจากนี้

ความห่วงใยกลุ่มแรงงานต่างด้าวที่อยู่อย่างผิดกฎหมายจะได้รับการขึ้นทะเบียนประวัติจึงไม่ใช่ประเด็นอีกต่อไป แต่ ค่าใช้จ่ายในการจดทะเบียนรอบใหม่ อาจเป็นประเด็นขึ้นมา
เนื่องจาก แรงงานต่างด้าว ที่ต้องการทำงานในไทยต้องผ่านการตรวจคัดกรองทั้ง โควิด-19 และ โรคต้องห้ามตามวิธีการกระทรวงสาธารณสุข (ประกันสุขภาพ 2 ปี) โดยต้องทำให้เสร็จภายในวันที่ 13 เมษายน 2564 และต้องขออนุญาตทำงานต่อกรมการจัดหางานภายในวันที่ 13 กันยายน 2564
สำหรับค่าใช้จ่ายค่าธรรมเนียมอนุญาตทำงาน ค่าตรวจคัดกรองโควิด-19 ค่าตรวจโรคต้องห้าม ค่าประกันสุขภาพ ค่าจัดทำปรับปรุงทะเบียนประวัติ และออกบัตรประจำตัวคนไม่มีสัญชาติไทย รวมแล้วประมาณ 8,000 ถึง 10,000 บาท แต่คนงานเหล่านี้ยังไม่ได้ทำงานและไม่มีเงินสำรองจ่าย จะเกิดปัญหาเกี่ยวกับการจดทะเบียนครั้งนี้

ค่าธรรมเนียมแรงงานต่างด้าว

แรงงานต่างด้าว

ข้อเสนอเพื่อเตรียมรับมือให้ทันสถานการณ์

แรงงานที่ได้จดทะเบียนเป็นกรณีพิเศษ น่าจะมีจำนวนนับแสนคน ในขณะเดียวกัน แรงงานกลุ่มนี้กำลังเดือดร้อนเรื่องปัจจัยสี่และต้องการความช่วยเหลือเร่งด่วน หลังจากพวกเขาได้รับการผ่อนผันให้จดทะเบียนได้ตามมติ ครม. เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม 2563

สำหรับกลุ่มแรงงานที่รอจดทะเบียนเป็นกรณีพิเศษ ซึ่งจะมีการ “เปลี่ยนนายจ้าง/อาชีพ/พื้นที่” ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป มีดังนี้
  • 1) จากค่าใช้จ่ายในการจดทะเบียนใหม่ข้างต้นที่ประมาณการไว้คนละ 10,000 บาท จะมีรายการไหนบ้างที่สามารถลดหย่อนหรือไม่เก็บจากแรงงานต่างด้าวที่ต้องจดทะเบียนใหม่ (ปลอดจากโควิด-19 แล้ว) และเพิ่งได้สิทธิ์ลงทะเบียนให้ทำงานได้ 
  • 2) จะทำอย่างไรให้พวกเขาสามารถได้งานและมีนายจ้างโดยเร็ว เพื่อให้นายจ้างช่วยออกค่าใช้จ่ายให้ก่อนแล้วหักเงินเดือนภายหลัง ตรงนี้กรมการจัดหางานน่าจะช่วย Matching แรงงานกับนายจ้างให้ได้ เช่น ทำผ่านระบบ ไทยมีงานทำ และประชาสัมพันธ์ให้เข้มข้นตั้งแต่บัดนี้
  • 3) เพื่อความอยู่รอดในช่วงเปลี่ยนผ่านที่นายจ้างยังต้องการใช้แรงงานต่างด้าว แรงงานต่างด้าวก็ต้องการนายจ้าง แรงงานต่างด้าวต้องกินต้องใช้ทุกวัน (พวกเขาไม่ได้รับการเยียวยาหรือลดภาระใดๆเหมือนคนไทย) จึงต้องช่วยกันให้ความช่วยเหลือด้านปัจจัยสี่ ค่ากินอยู่ชั่วคราว ค่าที่พักพิง จนกว่าจะได้รับการจดทะเบียนครบถ้วนสมบูรณ์ 
เจ้าของสถานประกอบการ นายจ้าง ภาคประชาสังคม NGOs และผู้ต้องการให้ความช่วยเหลือทั่วไปสามารถช่วยเหลือแรงงานต่างด้าวที่อยู่ในไทยอยู่แล้วได้ และหากคนกลุ่มนี้ต้องกลับประเทศด้วยเหตุปัจจัยที่กล่าวมา สถานประกอบการจะต้องใช้จ่ายอย่างน้อย 3-4 หมื่นบาทต่อแรงงาน 1 คน ที่จะพากลับเข้ามาตาม MOU
ช่วงหนึ่งเดือนนี้จึงเป็นโอกาสทองของนายจ้างที่ต้องการจ้างแรงงานต่างด้าวโดยแท้

อ่านบทความวิเคราะห์พร้อมจำนวนสถิติแรงงานฉบับเต็มได้ที่

 

 

 

 

เรื่อง : รศ.ดร.ยงยุทธ แฉล้มวงษ์
ผู้อำนวยการวิจัย นโยบายทรัพยากรมนุษย์


สถานการณ์โควิด-19 แพร่ระบาดก็ยังน่าหวั่น ยังเจอฝุ่น PM 2.5 อีก มาดูกันว่า บ้านแบบไหนช่วยปกป้องสุขภาพเราได้

ฮาวทู สร้าง บ้านปลอดไวรัส & PM2.5 ด้วยตนเอง พร้อมรีวิว นวัตกรรมบ้านระบบปิด กันฝุ่นและเชื้อโรคได้จริง