เมื่อเอ่ยถึงอำเภอบางปะกง ภาพที่ทุกคนคิดถึงนอกจากสายน้ำบางปะกงที่เป็นเส้นเลือดใหญ่หล่อเลี้ยงประชาชนในแถบนี้แล้ว ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่า อีกภาพหนึ่งที่เกิดขึ้นคู่เคียงกันไปนั่นคือ พื้นที่อันเป็นที่ตั้งของนิคมอุตสาหกรรมและโรงงานอุตสาหกรรมแทบทุกระดับ จนกระทั่ง เมื่อเกิดโครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC อำเภอบางปะกง ก็เป็นอีกหนึ่งหมุดหมายยอดนิยมที่เหล่านักลงทุนจะปักธงในการตั้งโรงงาน ขยายธุรกิจ ที่นี่ ด้วยชัยภูมิที่ไม่ไกลจากกรุงเทพฯและสนามบินสุวรรณภูมิ และยังเข้าถึงได้ด้วยถนนสายหลักหลายเส้นทางด้วย
ดังนั้น ที่ผ่านมา พื้นที่นี้จึงไม่อาจปฏิเสธความเจริญและการพัฒนาภาคอุตสาหกรรมที่รุกเข้ามาได้ จนหลายฝ่ายกังวลว่าปัจจัยที่ทำให้เกิดการพัฒนาต่างๆเหล่านี้จะส่งผลกระทบต่อวิถีเกษตรกรรมดั้งเดิมในพื้นที่นี้หรือไม่ อย่างไร
จนมาในวันนี้ เรามีโอกาสได้พูดคุยกับ ‘โชคป์ทวีท์ อ้นถาวร’ กำนันตำบลเขาดิน อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา คนบางปะกงตัวจริง ที่ได้เห็นความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในบ้านเกิดของเขามาตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ซึ่งจะมาตอบคำถามสร้างความกระจ่างว่า ความเปลี่ยนแปลงในแง่ของการพัฒนาทางภาคอุตสาหกรรมที่เกิดขึ้นในตำบลเขาดิน ส่งผลกระทบในแง่บวกและแง่ลบกับชาวชุมชนเขาดินบ้างหรือไม่อย่างไร
ขณะที่ ล่าสุด เมื่อเกิดโครงการจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมฉะเชิงเทราบลูเทค ซิตี้ ขึ้นในเขตพื้นที่ตำบลเขาดิน เสียงตอบรับที่แท้จริงของชาวบ้านเป็นอย่างไร ในฐานะที่เป็นผู้นำของตำบลนี้
ชี้การปรับตัวของชาวชุมชนเขาดินเกิดขึ้น ทั้งเพื่อรับภาคอุตสาหกรรมและ วิถีเกษตร ที่เปลี่ยนไป มานานแล้ว
“หากย้อนไปตั้งแต่สมัยบรรพบุรุษของเรา ผมไม่ปฏิเสธว่า รากเหง้าของคนเขาดิน คือ การทำเกษตร รายได้ที่มาหล่อเลี้ยงครอบครัวมาจากการทำเกษตร 100 เปอร์เซ็นต์” กำนันตำบลเขาดินเกริ่น ก่อนที่จะนำสู่ปัจจัยที่ทำให้วิถีชีวิตของชาวชุมชนเขาดินต้องเปลี่ยนไป
“ตั้งแต่มีแผนพัฒนาชาติ ที่มีจุดมุ่งหมายจะเปลี่ยนสังคมให้เป็นสังคมอุตสาหกรรม เพื่อเป็นเสือตัวที่ 5 ตั้งแต่สมัย พลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ เป็นนายกรัฐมนตรี ระหว่างปี 2531 – 2534 ที่ดินในตำบลเขาดินก็ค่อยๆเปลี่ยนมือไปจากเจ้าของเดิมไปเป็นของนายทุนตั้งแต่นั้นมา โดยเฉพาะพื้นที่ทำการเกษตรหลายร้อยไร่
“ที่นี้ เจ้าของที่ดินเดิม ซึ่งส่วนใหญ่เปนเกษตรกร ก็ต้องเปลี่ยนอาชีพ กอปรกับถ้าทำเกษตรต่อไป ก็ได้ผลผลิตที่ไม่ดีเหมือนเก่า เพราะสภาพแวดล้อมทุกด้านที่เปลี่ยนแปลงไป สภาพอากาศก็แปรปรวนขึ้น ทำให้ควบคุมปัจจัยที่เหมาะสมในการทำเกษตรได้ยาก”
“ไม่ใช่แค่อาชีพที่เปลี่ยนไป สภาพความเป็นอยู่ โครงสร้างชีวิตครอบครัวที่นี่ก็เปลี่ยน ลูกหลานชาวเขาดินเมื่อเรียนจบมา ก็ต้องไปทำงานที่ถิ่นอื่น ตามสาขาวิชาที่พวกเขาร่ำเรียนมา เพราะแม้จะอยากมาทำเกษตรเหมือน คนรุ่นพ่อ รุ่นแม่ ก็ไม่มีที่ทางจะทำแล้ว อีกทั้งทักษะด้านการทำเกษตรก็ไม่มี”
“สรุปแล้ว การทำเกษตรในพื้นที่ตำบลเขาดิน ก็ไม่มีความสมบูรณ์มากพอที่จะสร้างรายได้ให้พออยู่พอกินได้เหมือนก่อน ปัจจัยที่กล่าวมานี้ ส่งผลให้วิถีชีวิตในแบบสังคมเกษตรกรรมค่อยๆเปลี่ยนไปเรื่อยๆตั้งแต่นั้นมา”
“จนกระทั่ง ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ในพื้นที่อำเภอบางปะกงนี้ก็มีนิคมอุตสาหกรรมใหม่ โรงงานอุตสาหกรรม โรงไฟฟ้า เกิดขึ้นในพื้นที่เรื่อยๆ จนมาถึงการเดินหน้า โครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC ที่มาเปลี่ยนวิถีชีวิตของชาวเขาดินไปแทบจะ 100 เปอร์เซ็นต์ ถือว่าเป็นการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง ไปเรื่อยๆ แบบไม่รู้ตัว”
“ดังนั้น มาถึงวันนี้ การจะอนุรักษ์วิถีเกษตรกรรมแบบดั้งเดิมจึงเป็นไปได้ยาก เพราะถ้าชาวเขาดินทุกคนยังคงทำเกษตรตามวิถีดั้งเดิม รายได้ก็ไม่เกิด จะทำนา เลี้ยงปู เลี้ยงปลา ก็ได้ผลผลิตน้อยลงอย่างเห็นได้ชัด ไม่คุ้มกับรายได้ที่จะได้มาจุนเจือครอบครัวแล้ว แต่อย่างไรก็ตาม ในวันนี้ คนที่เคยเป็นเกษตรกร ก็ยังมีไม่น้อยที่เช่าที่เขาทำเกษตร เพราะมันเป็นวิถีเป็นอารยธรรมดั้งเดิม แต่ก็ต้องยอมรับเรื่องรายได้ที่ไม่ได้กลับมามากเหมือนแต่ก่อน”
“นอกจากนั้น การจะคงให้สังคมเขาดินพึ่งพาเกษตรแบบ 100 เปอร์เซ็นต์ ยังต้องสู้กับปัจจัยที่เราควบคุมไม่ได้ด้วย เพราะตำบลเขาดินเป็นตำบลนอกเขตชลประทาน เราอาศัยน้ำธรรมชาติอย่างเดียว และใน 1-2 ปี มานี้ ยังมีปัจจัยเรื่องน้ำเค็มนี้ที่มาก่อนน้ำ ต้นทุนทางอำเภอสนามชัยเขต และจังหวัดปราจีนบุรี ซึ่งก็มีปริมาณน้อย”
“เมื่อเป็นเช่นนี้ การผลักน้ำเค็มออกไปจึงทำได้ยากมาก และถ้าปล่อยให้น้ำเค็มก็รุกล้ำเข้ามา เกษตรกรก็มีปัญหา กระทบต่อรายได้ของครอบครัว เมื่อสภาวะเป็นเช่นนี้ ปัญหาที่ตามมา คือ ปัญหาหนี้สินครัวเรือน ที่มีมากขึ้นนั่นเอง”
ภาคอุตสาหกรรม ไม่ใช่ผู้ร้าย แต่เป็นทางเลือกทางรอด ทั้งสร้างรายได้ และดึงลูกหลานกลับมายังแหล่งงานในท้องถิ่น
ในฐานะผู้นำท้องถิ่น ที่มีบ้านเกิดอยู่ที่ตำบลเขาดินนี้ กำนันโชคป์ทวีท์ มองว่า ภาคอุตสาหกรรม ไม่ใช่ผู้ร้าย เหมือนอย่างที่คนบางกลุ่มมอง ทว่า มิติของการพัฒนาภาคอุตสาหกรรม กลับเป็นทางเลือกทางรอด ที่มาทำให้คุณภาพชีวิตผู้คนดีขึ้น เพราะมีอาชีพ มีรายได้ โดยเฉพาะเมื่อเกิดโครงการจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมฉะเชิงเทราบลูเทค ซิตี้ ในพื้นที่ล่าสุดนี้
“ผมมองว่าภาคอุตสาหกรรมเป็นภาคส่วนที่เข้ามาในพื้นที่แล้วทำให้เกิดการพัฒนา เป็นตัวช่วยที่จะสร้างความเป็นอยู่หรือสภาพเศรษฐกิจในชุมชนให้ดีขึ้น เราจะอยู่กันแบบปิดกั้นการพัฒนาไม่ได้แล้ว”
“อย่างถ้าย้อนเวลากลับไปการเกิดขึ้นของโรงไฟฟ้าบางปะกง ถือว่านั่นคือจุดเริ่มต้นที่ทำให้เกิดการพัฒนาในพื้นที่ และตั้งแต่มีการพัฒนาอุตสาหกรรมในพื้นที่ ก็มีประชากรแฝงเพิ่มขึ้นในพื้นที่เขาดินจำนวนมาก”
“ส่วนการเกิดขึ้นของโครงการจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมฉะเชิงเทราบลูเทค ซิตี้ ผมมองว่าเป็นโอกาสที่ดีของคนตำบลนี้ ที่ต้องปรับตัวรับกับความเปลี่ยนแปลงนี้ให้ได้ และผมก็มั่นใจว่า การเกิดขึ้นของนิคมอุตสาหกรรมที่อยู่ในพื้นที่ตำบลเขาดินและอยู่ภายใต้การดูแลของ EEC จะเปลี่ยนภาพของนิคมอุตสาหกรรมแบบเดิม มาเป็นนิคมอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ที่ไม่ก่อให้เกิดมลพิษ ไม่ทำลายสภาพแวดล้อมได้แน่นอน”
“ขณะเดียวกัน นิคมอุตสาหกรรมแห่งนี้ ยังเป็นแหล่งเงิน แหล่งรายได้ สำหรับคนรุ่นใหม่ โดยเฉพาะลูกหลานชาวตำบลเขาดินและพื้นที่ใกล้เคียงที่จะมาทำงานที่นี่ในอนาคต ซึ่งถ้าได้มาทำงานที่นี่ ก็จะได้มีงานทำใกล้บ้าน”
“นอกจากนั้น ผมยังมองในมุม ตัวตายตัวแทน สมัยก่อน เกษตรกรรมเป็นตัวจริงสำหรับคนในแถบนี้ แต่มาในวันนี้ ก็ต้องยอมรับว่า อุตสาหกรรม นี่เอง ที่มาเป็นตัวแทน สร้างรายได้ เป็นอาชีพหลักให้คนในถิ่นนี้”
“ผมไม่ปฏิเสธว่า เมื่อก่อน สังคมเกษตรกรรมบ้านเรามีความอบอุ่นมาก ตกเย็น กลับจากไร่จากนา พ่อ แม่ ลูก ปู่ ย่า ตา ยาย มากินข้าวด้วยกัน ต้องบอกรับว่าสังคมตรงนั้น มันหายไปแล้วในช่วงนี้ แต่ก็ใช่ว่าความอบอุ่นนี้จะจากเราไป แต่มันมาในอีกรูปแบบมากกว่า”
“เพราะเมื่อมีนิคมอุตสาหกรรม มีบริษัท โรงงานอุตสาหกรรม มาอยู่ในพื้นที่ มันก็กู้วิถีชีวิตดั้งเดิมกลับมาได้เช่นกัน แต่แค่มาในลักษณะที่ลูกมาทำงานในนิคมฯ ส่วนพ่อ แม่ ที่ยังพอทำงานไหว ก็สามารถไปขายของ ขายอาหาร ทำการค้า เป็นแม่บ้าน เป็น รปภ. พอตกเย็นมา ก็มาล้อมวงกันกินข้าวแบบพร้อมหน้าพร้อมตากันทั้งครอบครัวได้ไม่ต่างจากสังคมเกษตรกรรมสมัยก่อน”
“ทั้งนี้ โครงการจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมฉะเชิงเทราบลูเทค ซิตี้ ตั้งอยู่บนพื้นที่ 2,000 ไร่ ก็จริง แต่พื้นที่ตำบลเขาดินเราทั้งหมดมีกว่า 12,000 ไร่ ซึ่งทำประโยชน์อะไรได้อีกมาก ดังนั้นเปรียบไป พื้นที่ที่จะเกิด โครงการจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมฉะเชิงเทราบลูเทค ซิตี้ ก็เป็นพื้นที่ไข่แดง ที่สร้างงานสร้างอาชีพให้กับชุมชนได้ เป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์หลักที่สร้างเศรษฐกิจหลัก”
“ดังนั้น ผมอยากให้ชาวชุมชนเขาดิน รวมถึงชุมชนอื่นที่จะมีนิคมอุตสาหกรรมเกิดขึ้น เปลี่ยนวิธีคิดใหม่ ว่า เมื่ออุตสาหกรรมเข้ามาในพื้นที่ ก็เหมือนเป็นการส่งสัญญาณให้พวกเราต้องรับมือกับความเปลี่ยนแปลง และการมีอุตสาหกรรมเข้ามาในพื้นที่ ก็เท่ากับมีความเจริญเข้ามา”
“ที่นี้ ถ้าจะบอกใครว่าเรามาจากบางปะกง มาจากบ้านเขาดิน คนจะต้องมองว่า เรามีโรงไฟฟ้า มีนิคมอุตสาหกรรมที่ทันสมัย อยากให้ทุกคนคิดว่านี่คือจุดเด่น เป็นความภาคภูมิใจในฐานะคนท้องถิ่นนี้มากกว่าจะเป็นจุดด้อย”
โชคป์ทวีท์ อ้นถาวร ฝากถึงภาคอุตสาหกรรม อุดหนุนสินค้าท้องถิ่น เพื่อความยั่งยืน
ไม่ใช่แค่การสื่อสารข้อเท็จจริงทั้งในฐานะผู้นำชุมชนและคนท้องถิ่นตัวจริงเท่านั้น แต่ โชคป์ทวีท์ อ้นถาวร กำนันตำบลเขาดิน ยังได้ฝากความในใจที่จะนำสู่การพัฒนาร่วมกัน ทั้งชุมชนและทางนิคมอุตสาหกรรมในอนาคตอย่างยั่งยืนว่า
“อยากให้ทางภาคอุตสาหกรรมช่วยสนัยสนุนสินค้าของคนท้องถิ่นด้วย เพราะถ้าภาคอุตสาหกรรมหรือคนทำงานในนิคมอุตสาหกรรมในอนาคตพร้อมเป็นตลาดให้ ย่อมมีส่วนทำให้คุณภาพชีวิต รายได้ ของคนในท้องถิ่นดีขึ้นได้ด้วย”
“อย่าง ถ้าชาวบ้านทำปลาหมอเทศเค็ม ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์แปรรูปทางการเกษตรของคนเขาดินออกมาจำหน่าย จะเป็นไปได้ไหมถ้าคนในภาคอุตสาหกรรมจะช่วยกันอุดหนุนคนละกิโล สองกิโล ถ้าทำได้ นี่จะเป็นสายใยเชื่อมโยงให้ภาคอุตสาหกรรมและชุมชนอยู่ร่วมกันได้อย่างยั่งยืน”
“หรือในอีกรูปแบบหนึ่ง การเกิดขึ้นของนิคมอุตสาหกรรม ย่อมนำคนต่างถิ่นเข้ามา และอาจเกิดกิจการใหม่ให้คนในท้องถิ่น เช่น การสร้างอพาร์ทเมนต์ให้เช่า หรือเปิดบ้านให้เช่า เพราะคนที่ย้ายมาจากต่างถิ่นก็ย่อมต้องมีที่พักอาศัยใกล้สถานที่ทำงาน ซึ่งจุดเด่นของพื้นที่ที่ตำบลเขาดิน คือ เป็นพื้นที่ที่น้ำไม่ท่วม จึงเหมาะกับการอยู่อาศัย”
“และในตอนนี้ สังคมเกษตร ยังสามารถทำและตอบโจทย์คนในตำบลเขาดินได้ แต่ก็ต้องคิดใหม่ทำใหม่ ทำนองว่า ไม่ใช่ว่าปลูกข้าวแล้วเข้าโรงสีเลย แต่ให้ทำการตลาดแบบกลุ่มเฉพาะมากขึ้นจะดีมาก เช่น มีการออเดอร์มาทางเกษตรกรให้ผลิตข้าวหอมมะลิจำนวนเท่านี้เพื่อส่งตรงให้กับลูกค้าหรือผู้บริโภคเลย ซึ่งขายได้ดีกว่าปลูกข้าวแล้วส่งให้โรงสีแบบเดิมแน่นอน”
ที่สุดแล้ว ในตอนท้าย กำนันโชคป์ทวีท์ยังย้ำว่าจะมีการสานต่อโครงการ เขาดินโมเดล กับทางคณะทำงาน EEC ด้วย โดย ตำบลเขาดิน จะเป็นต้นแบบให้กับในอีกหลายพื้นที่ทั่วไทย ว่าชุมชนและนิคมอุตสาหกรรม สามารถโตไปด้วยกันได้อย่างยั่งยืน
อ่านเรื่องราวของคนที่มีบทบาทในการพัฒนาทุกด้าน เพื่อขับเคลื่อนให้ประเทศไทยพัฒนาไปในทิศทางที่ถูกต้อง
‘วราวุธ ศิลปอาชา’ นวัตกรรม & พฤติกรรมรักษ์โลก คือ พลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนให้เกิดได้จริง
