ในปัจจุบันมีเทรนด์การบริโภคที่ตอบสนองแนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียน หรือ Circular Economy มากมายหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็น เทรนด์การลดใช้ถุงพลาสติก (Reduce) การเปลี่ยนมาใช้ภาชนะที่สามารถใช้ซ้ำได้ในการซื้ออาหาร (Reuse) การนำวัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตกลับมาเป็นสินค้าใหม่ เช่น หลอดไฟ เหล็ก และส่วนประกอบในอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ต่างๆ (Recycle) ซึ่งเป็นที่น่ายินดีว่าทุกเทรนด์ที่กล่าวมานี้ ได้แทรกซึมเข้าไปอยู่ในการใช้ชีวิตประจำวันของคนรุ่นใหม่ในยุคนี้แล้ว โดยในวันนี้ เรามีอีกหนึ่งเทรนด์ที่กำลังมาแรง และได้รับการนำไปปรับใช้จริงในหลากหลายธุรกิจที่ต้องการสร้างภาพลักษณ์การใส่ใจสิ่งแวดล้อม อย่าง เทรนด์ Refill Model มาแนะนำกัน

โดยเทรนด์ Refill Model นี้ได้รับความนิยมแพร่หลายอย่างมากในต่างประเทศ ทว่า ในประเทศไทย ยังไม่ได้ถูกนำไปปรับใช้อย่างแพร่หลายนัก ทั้งที่ เทรนด์นี้ไม่ใช่แค่ส่งผลดีต่อสิ่งแวดล้อมในด้านของการลดขยะบรรจุภัณฑ์พลาสติกเท่านั้น หากแต่ยังช่วยภาคธุรกิจประหยัดต้นทุนการผลิตสินค้าลงอย่างเห็นได้ชัด
รู้ทันไลฟ์สไตล์ที่เปลี่ยนไปในยุค New normal ตัวการเพิ่มปริมาณขยะพลาสติก
ก่อนที่จะไปเรียนรู้เทรนด์ Refill ที่ช่วยมาเติมเต็มภารกิจเพื่อสิ่งแวดล้อม ขอชวนมารู้ทันและอัปเดตไลฟ์สไตล์ของผู้บริโภคที่เปลี่ยนไปเพราะวิกฤตโรคระบาดครั้งใหญ่ที่สุดในรอบ 100 ปี โดยเฉพาะความเปลี่ยนแปลงในวิถีชีวิตผู้คนที่มีความระมัดระวังในการเลือกซื้อสินค้า และการอุปโภคบริโภคมากขึ้น คำนึงถึงความสะอาดที่มากขึ้น และนี่ดูเหมือนว่าเป็นจุดเริ่มต้นที่มาซ้ำเติมปัญหาที่เกิดขึ้นมาอย่างยาวนานและยังไม่ได้รับการแก้ไขอย่างดีพอ อย่าง ปัญหาเรื่องขยะพลาสติก ให้หนักหนาขึ้นอีก

ทั้งนี้ จากการเก็บข้อมูลของสถาบันสิ่งแวดล้อมไทยพบว่าในช่วงการระบาดของโควิด-19 ประเทศไทยมีขยะพลาสติกเพิ่มขึ้นมากกว่าร้อยละ 60 โดยเฉพาะในเดือนเมษายนปี 2563 ที่มีการประกาศล็อกดาวน์นั้น ผู้คนก็หันมาบริโภคอาหารจากผู้ให้บริการ Food Delivery กันมากขึ้น รวมทั้งการสั่งซื้อสินค้าออนไลน์ที่ต้องบรรจุหีบห่อต่าง ๆ ทำให้แค่เฉพาะในกรุงเทพมหานครมีขยะพลาสติกอยู่ราว 3,440 ตันต่อวัน เพิ่มขึ้นจากเดือนเมษายนในปี 2562 ที่มีปริมาณขยะพลาสติก 2,120 ต่อวัน โดยเพิ่มขึ้น 1,320 ตันต่อวันคิดเป็นร้อยละ 62
จากสถิตินี้เอง ที่ทำให้หลายฝ่ายเริ่มหันมามองหาแนวทางการแก้ปัญหาขยะพลาสติกอย่างยั่งยืน ที่ไม่ใช่แค่การลดปริมาณการใช้ลงเท่านั้น แต่ทุกคนต้องร่วมมือกันปรับเปลี่ยนแนวความคิด ตลอดจนหาวิธีการการออกแบบสินค้าอุปโภคบริโภค เครื่องใช้ และบรรจุภัณฑ์ต่างๆ ให้สามารถนำกลับมาใช้ได้หลายครั้ง ตามแนวความคิด “เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy)
เทรนด์ Refill Model และธุรกิจ Refill Station อีกหนึ่งไอเดียสร้างธุรกิจที่ต้องจับตามอง

ดังที่เกริ่นมาแล้วว่า ในต่างประเทศ เทรนด์การ Refill นั้น ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายมาหลายปีแล้ว ยกตัวอย่าง ในสหราชอาณาจักร ที่เริ่มใช้ Refill Model ที่ร้าน Marks & Spencer ในสาขาแรกที่เมือง Southampton โดยให้ลูกค้านำภาชนะของตัวเองมาซื้อสินค้า เช่น ข้าวสาร และพาสต้า นอกจากนี้ยังมีแผนที่จะขยายไปยังสินค้าชนิดอื่นๆ อีก 44 ชนิด
นอกจากนี้ ยังมีซุปเปอร์มาร์เก็ตอย่าง Sainsbury’s ที่ได้เริ่มเปิดให้มีบริการรีฟิลสินค้าประเภทน้ำยาทำความสะอาด และผลิตภัณฑ์สำหรับซักผ้าด้วยเช่นกัน
ส่วนในประเทศไทย เทรนด์นี้แม้จะยังไม่ได้รับความนิยมในวงกว้างอย่างที่เกริ่นมาข้างต้น แต่ก็พอมีให้เห็นบ้างแล้ว อย่างการเกิดขึ้นของร้านขายสินค้ารีฟิลร้านแรกในปี 2562 ที่เริ่มจากการขายสินค้าจำพวกน้ำยาทำความสะอาดและของใช้ส่วนตัวต่าง ๆ ที่ให้ลูกค้านำภาชนะมาเติมเองได้ และผลิตภัณฑ์ที่เปิดให้รีฟิลนั้นก็ยังผลิตจากธรรมชาติซึ่งช่วยลดการเป็นมลพิษต่อสิ่งแวดล้อมได้ด้วย
ด้วยจุดเริ่มต้นที่เกิดต้นแบบนี้ขึ้น ก็มีร้านในลักษณะเดียวกันเกิดขึ้นในอีกหลายแห่งทั่วกรุงเทพและในต่างจังหวัด โดยแนวคิดหลักคือ การเหลือขยะทิ้งให้เป็นศูนย์ (Zero Waste) ซึ่งเป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงแนวความคิดในการพัฒนาในปัจจุบัน ตลอดจนวิถีชีวิตของคนรุ่นใหม่ที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมมากขึ้น

ดังนั้น จึงกล่าวได้ว่าโมเดลธุรกิจแบบ Refill Station นี้มีจุดเด่นที่เชื่อมโยงกับไลฟ์สไตล์ของคนรุ่นใหม่ ซึ่งหันมาตระหนักและใส่ใจปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อดูแลสิ่งแวดล้อมมากขึ้น จนดูเหมือนว่า ธุรกิจ Refill Station นี้จะกลายเป็นอีกหนึ่งธุรกิจที่น่าจับตามองอย่างมาก โดยเฉพาะในย่านทำเลเมืองหรือบริเวณที่พักอาศัยในรูปแบบตึกสูงหรือคอนโดมิเนียมตามหัวเมืองใหญ่ของประเทศไทย ที่ต่อไปจะมีแนวโน้มการกระจายตัวของธุรกิจประเภทนี้มากขึ้น
และด้วยกลยุทธ์การตลาดที่ชัดเจนของธุรกิจนี้ ยังเป็นการอำนวยความสะดวกให้แก่ผู้บริโภคยุคนี้ ที่จำเป็นจะต้องหลีกเลี่ยงการไปจับจ่ายซื้อของในสถานที่จำหน่ายสินค้าต่างๆ ที่แออัด เพื่อหลีกเลี่ยงความเสี่ยงในการติดเชื้อไวรัสโควิด-19 อีกด้วย
Refill Model ดีทั้งต่อสิ่งแวดล้อม และช่วยขับเคลื่อน Circular Economy ได้แบบเห็นผลด้วย
ถ้าพิจารณาโรดแมปการจัดการขยะพลาสติก พ.ศ. 2561-2573 และ แผนปฏิบัติการด้านการจัดการขยะพลาสติก พ.ศ.2561-2565 จะพบว่า ได้มีการเป้าหมายว่าจะลดขยะพลาสติกภายในประเทศให้ได้ร้อยละ 50 ภายในปี 2570 ซึ่งได้รับการขับเคลื่อนโดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พร้อมพันธมิตรอีกหลายหน่วยงาน
ด้วยการปรับเอาแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนมาใช้ในรูปแบบของการสนับสนุนให้ผู้ประกอบการออกแบบการผลิตที่ต้องใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าที่สุด คสบคู่ไปกับมาตรการการส่งเสริมการออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่ย่อยสลายได้ การส่งเสริมให้มีการรีไซเคิลขยะมาเป็นสินค้ารูปแบบต่างๆ เพื่อเพิ่มรายได้ รวมถึงแนวทางการลดใช้พลาสติกด้วยการเปลี่ยนมาใช้ภาชนะที่ใช้ซ้ำได้
ด้วยเหตุนี้ ธุรกิจในรูปแบบ Refill จึงเป็นธุรกิจที่เกิดขึ้นเพื่อตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภคที่อยากจะลดปริมาณการใช้พลาสติกของตนเองลง เนื่องจากสินค้าอุปโภคบริโภคที่ใช้ในชีวิตประจำวันนั้น เป็นสินค้าที่บรรจุอยู่ในหีบห่อพลาสติกแทบทั้งสิ้น
ไม่ว่าจะเป็น สบู่ แชมพู น้ำยาซักผ้า น้ำยาทำความสะอาดต่างๆ หรือแม้แต่วัตถุดิบปรุงอาหารจำพวกซอส ซีอิ๊ว น้ำตาล น้ำปลา ที่แม้จะใช้ขวดแก้วในการบรรจุ แต่เมื่อใช้หมดไปก็ต้องไปซื้อขวดใหม่ หากไม่มีการนำไปรีไซเคิลอย่างถูกวิธีก็จะกลายเป็นขยะได้เช่นกัน

เมื่อความต้องการใช้พลาสติก โดยเฉพาะแบบที่ใช้ครั้งเดียว (Single-use Plastic) ลดลงได้แล้ว การคิดค้นวัสดุเพื่อมาทดแทนพลาสติกสำหรับทำภาชนะและบรรจุภัณฑ์นั้น จึงเป็นสิ่งที่เข้ามาแทนที่ เช่น ถุงพลาสติกที่ย่อยสลายได้ ภาชนะใส่อาหารที่ทำจากฟางข้าว การออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่เหมาะสำหรับการใช้งานซ้ำรูปแบบต่างๆ เพื่อให้เหมาะสมกับชนิดของที่จะนำมาบรรจุ เช่น การใช้แก้ว เซรามิค หรือพลาสติกทนความร้อนชนิดที่ใช้ได้หลายครั้ง เป็นต้น
ดังนั้น การเปลี่ยนรูปแบบภาชนะที่ใช้เหล่านี้จึงทำให้เกิดนวัตกรรมใหม่ๆ รวมทั้งความคิดสร้างสรรค์ในการออกแบบบรรจุภัณฑ์ทำให้สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มจากสิ่งที่มีอยู่ หรือค้นพบสิ่งใหม่ๆ ที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น
อย่างไรก็ดี นอกจากการพัฒนาตนเองของผู้ผลิต ผู้ประกอบการแล้ว ภาครัฐเองก็มีบทบาทสำคัญในการช่วยส่งเสริมให้การขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนนี้อย่างยั่งยืนได้เช่นกัน
ภารกิจภาครัฐ กับการใช้หลัก Demand driven ส่งเสริมให้เทรนด์ Refill เกิดได้จริงในไทย
เห็นได้ชัดว่า ที่ผ่านมา เหล่าผู้ประกอบการเองก็เริ่มที่จะปรับตัวให้เกิดการผลิตสินค้าและบริการให้สามารถตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภคที่มีตื่นตัวและตระหนักในเรื่องของการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมมากขึ้น ขณะที่ ภาครัฐเองก็ฉกฉวยโอกาสที่ผู้คนมีความตระหนักเรื่องสิ่งแวดล้อมมากขึ้นนี้ ในการผลักดัน ส่งเสริม และสนับสนุนให้ภาคเอกชนประกอบกิจการที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อมมากยิ่งขึ้น โดยให้หลัก Demand driven หรือความต้องการของผู้บริโภค เป็นเครื่องจูงใจ
ยกตัวอย่าง กระทรวงอุตสาหกรรม ที่ได้ทำ MOU ร่วมกับบริษัทผู้ผลิตต่างๆ รวมทั้งธุรกิจในชุมชน ให้มีการนำทรัพยากรไปใช้อย่างคุ้มค่า รวมถึงการนำวัตถุดิบที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้กลับมาใช้ในกระบวนการผลิตได้อีก

นอกจากนี้ ยังมีการออกข้อกำหนดหรือกฎระเบียบที่เอื้อต่อการทำธุรกิจในรูปแบบเศรษฐกิจหมุนเวียนนั้นก็มีความสำคัญต่อการส่งเสริมให้ผู้ประกอบการหันมาประกอบธุรกิจที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เช่น มาตรการทางภาษี ที่ให้ประโยชน์แก่ธุรกิจที่มีการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค้า การส่งเสริมนวัตกรรมในกระบวนการผลิตภาชนะและบรรจุภัณฑ์
รวมไปถึงการให้ความรู้แก่ผู้บริโภคถึงแนวโน้มการบริโภคในโลกยุคสมัยใหม่ที่เปลี่ยนแปลงไป เพื่อให้เศรษฐกิจหมุนเวียนนั้นสามารถดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพและก่อให้เกิดประโยชน์แก่ทุกฝ่ายได้อย่างเท่าเทียมด้วย
ที่มา : บทความเรื่อง “เติมโลกใบใหม่ให้สดใสด้วยเศรษฐกิจแบบ Refill” โดย กองนโยบายการสร้างความเข้มแข็งทางการค้า (นข.)
อัปเดตเทรนด์ใหม่ ตอบรับ เศรษฐกิจ Circular Economy กันต่อ
7 วิธีที่จะทำให้ “เศรษฐกิจหมุนเวียน” เติบโตอย่างเร้าใจในปี 2021










