ไขข้อข้องใจ รักษา “โรคไต” ให้หายด้วยสมุนไพร “ถั่งเช่า” ได้จริงไหม?

ในบรรดาสารพัดอาหารเสริม – สมุนไพรที่โฆษณาผ่านช่องทางต่างๆ ว่า กินแล้วดีต่อสุขภาพ กระแสของ ถั่งเช่า ดูจะมาแรงและได้รับความนิยมอย่างมาก แต่จะดีต่อสุขภาพหรือไตของผู้บริโภคหรือไม่นั้น SALIKA ชวนอ่านบทความให้ความรู้ “สมุนไพรรักษาโรคไต สิ่งที่ควรรู้และข้อควรระวัง” โดย น.อ.นพ.พงศธร คชเสนี อายุรแพทย์โรคไต โรงพยาบาลภูมิพลอดุลยเดช 


สมุนไพรรักษา “โรคไต” มีเรื่องอะไรที่ควรระวัง

ปัจจุบันมีการโฆษณาถึงสรรพคุณของยาสมุนไพรหลายชนิด ว่าสามารถรักษาโรคไตเรื้อรังให้ดีขึ้นหรือกลับมาเป็นปกติได้ ซึ่งสมุนไพรดังกล่าวประชาชนสามารถซื้อหาได้โดยง่าย ทั้งในรูปแบบดั้งเดิมและนำมาแปรรูปเป็นแคปซูล หรือในรูปแบบต่างๆ ทำให้คนไข้อาจจะมีความสงสัยอยู่ว่า
  • จะลองใช้ผลิตภัณฑ์อาหารเสริมสมุนไพรต่างๆ เพื่อช่วยรักษาโรคไตได้หรือไม่?
  • จะมีข้อเสียอะไรหรือเปล่า?
ในประเด็นนี้ สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย ร่วมกับเครือข่ายองค์กรทางการแพทย์ที่เกี่ยวข้อง ได้ยืนยันว่า ในปัจจุบัน ยังไม่มีสมุนไพรตัวไหนที่มีข้อมูลหลักฐานทางงานวิจัยหรือการบันทึกมากเพียงพอที่แสดงถึงประโยชน์ในการรักษาโรคไตได้อย่างมั่นใจ การนำมาใช้จึงอาจทำให้เกิดโทษต่อผู้ป่วยโรคไตได้ เนื่องจาก
  • 1) ไตเป็นอวัยวะที่สามารถเกิดอันตรายจากการใช้ยาและสารต่างๆ ได้ง่าย ซึ่งยาสมุนไพรส่วนใหญ่ยังไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับขนาดยาที่เหมาะสมในผู้ป่วยโรคไต
  • 2) สมุนไพรที่ไม่ได้มาตรฐานอาจมีสารปนเปื้อน เช่น โลหะหนัก
  • 3) สมุนไพรอาจมีสารปลอมปน เช่น ยาแก้ปวด สเตียรอยด์
  • 4) สมุนไพรและพืชบางชนิดมีพิษต่อไตโดยตรง หรือทำให้เกิดผลเสียในผู้ป่วยโรคไตได้ เช่น ไคร้เครือ (Aristolochia) ทำให้เกิดไตวายเรื้อรังและมะเร็งทางเดินปัสสาวะ, มะเฟือง (Star fruit) ทำให้เกิดไตวายเฉียบพลัน, ปอกะบิด (East Indian screw tree) ทำให้การทำงานของไตผิดปกติ, ชะเอมเทศ (Licorice) ทำให้เกิดความดันโลหิตสูง, น้ำลูกยอ (Morinda citrifolia L) ทำให้โพแทสเซียมในเลือดสูง
  • 5) สมุนไพรยังอาจมีปฏิกิริยาระหว่างยา (drug interaction) กับยาประจำที่แพทย์สั่งซึ่งอาจลดประสิทธิภาพหรือเกิดพิษของยาขึ้นได้

สมุนไพรและพืชที่มีพิษต่อไตโดยตรง


ไขข้อข้องใจเรื่องสรรพคุณของ “ถั่งเช่า”

สำหรับสมุนไพรอีกชนิด คือ ถั่งเช่า ซึ่งมีแพร่หลายอย่างมากในประเทศไทย มีทั้งศิลปิน ดารา นักแสดง พิธีกรต่างๆ เป็นผู้แนะนำสินค้าบนโซเชียลมีเดียนั้น สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยขอยืนยันว่า
จากองค์ความรู้ที่มีข้อพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ในปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลที่สามารถสรุปได้อย่างชัดเจนว่า ถั่งเช่ามีประโยชน์จริงในผู้ป่วยโรคไต เนื่องจากมีเพียงข้อมูลการศึกษาในสัตว์ทดลอง แต่ไม่มีหลักฐานการศึกษาที่ดีเพียงพอที่จะพิสูจน์ได้ว่า ถั่งเช่ามีประโยชน์กับไตในมนุษย์และการศึกษาส่วนใหญ่ไม่ได้รายงานของอาการที่ไม่พึงประสงค์ของถั่งเช่าอีกด้วย
ถั่งเช่าจากทิเบต
ถั่งเช่าจากทิเบต (Cordyceps sinensis)
ส่วนถั่งเช่าที่มีการศึกษาในมนุษย์นั้น ส่วนใหญ่เป็น ถั่งเช่าจากทิเบต (Cordyceps sinensis) ที่เกิดในธรรมชาติซึ่งมีราคาสูงมาก การศึกษาส่วนใหญ่ใช้เวลาเพียง 1-6 เดือนเท่านั้น จึงไม่สามารถทราบถึงผลดีและผลเสียในระยะยาวได้ และยังพบว่าผลิตภัณฑ์ถั่งเช่าทิเบตบางส่วนมีโลหะหนักในปริมาณสูง ซึ่งจะมีผลเสียต่อไตในระยะยาว
ถั่งเช่าสีทอง
ถั่งเช่าสีทอง (Cordyceps militaris)

ปัจจุบัน ถั่งเช่าที่ขายอยู่ส่วนใหญ่เป็น ถั่งเช่าสีทอง (Cordyceps militaris) ที่เพาะเลี้ยงขึ้นในฟาร์ม โดยใช้อาหารเลี้ยงแบบต่างๆ ทำให้ถั่งเช่าแต่ละชนิดที่ถูกเพาะเลี้ยงในแต่ละวิธีผลิตสารออกฤทธิ์ที่แตกต่างกันมาก และส่วนใหญ่ยังไม่มีการศึกษาทดลองในมนุษย์ การนำมาใช้จึงอาจทำให้เกิดโทษต่อผู้ป่วยโรคไตได้ง่าย และแพทย์โรคไตยังพบอุบัติการณ์การเสื่อมของไตหลังจากผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังรับประทานถั่งเช่าอยู่บ่อยครั้ง

โดยสรุป การที่ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังลองทานยาสมุนไพรรักษาโรคไตนั้น น่าจะมีโทษมากกว่าประโยชน์ และต้องอย่าลืมว่าผู้ป่วยเหล่านี้มี ค่าการทำงานของไตลดลงอยู่แล้ว การรักษาที่ดีที่สุด คือการดูแลปฏิบัติตัวอย่างเหมาะสม เพื่อชะลอการเสื่อมของไตให้ช้าที่สุด รวมทั้งหลีกเลี่ยงพฤติกรรมที่เพิ่มความเสี่ยงต่อไตทั้งหมด 

เรื่อง : น.อ.นพ.พงศธร คชเสนี อายุรแพทย์โรคไต โรงพยาบาลภูมิพลอดุลยเดช 


เรื่องสุขภาพกับสมุนไพร ยังมีอีกหลายแง่มุมน่ารู้ที่น่าอ่านเสริม

ฟังความจริงจากแพทย์โรคไต สมุนไพรรักษาโรคไต ได้หายขาดจริงหรือ ?

ได้เวลาระดมสมอง ใช้ ‘งานวิจัยเพิ่มมูลค่าสมุนไพรไทย’ อย่างไร? ได้ประโยชน์ทุกฝ่าย ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ

‘เกลือสมุนไพรโซเดียมต่ำ’ งานวิจัยลงจากหิ้งสู่ห้าง ทางเลือกเพื่อสุขภาพ ตอบโจทย์เทรนด์อาหารอนาคต