นักอนาคตศาสตร์ กลุ่มอาชีพมาแรง ชี้ชะตาสังคมและเศรษฐกิจไทย เดินต่ออย่างไรหลังวิกฤตผ่านพ้น

ในยุคที่ทุกคนต้องพร้อมปรับตัวรับมือกับความเปลี่ยนแปลง ที่ไม่รู้ว่าจะเกิดขึ้นเมื่อไร และความเปลี่ยนแปลงนั้นไม่ได้ส่งผลกระทบแค่กับบุคคลเท่านั้น แต่ส่งผลกระทบในระดับสังคม ประเทศชาติ ไปจนถึงสิ่งแวดล้อม ด้วยเหตุนี้ เพื่อให้องค์กรทั้งภาครัฐและเอกชนสามารถเผชิญกับข้อจำกัดในการวางแผนกลยุทธ์และนโยบาย ตอบสนองกับความท้าทายที่เกิดขึ้นนี้ จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องพึ่งพากลุ่มอาชีพ นักอนาคตศาสตร์

โดยในระดับโลก ไม่ว่าจะเป็น สิงคโปร์ ฟินแลนด์ สหราชอาณาจักร ญี่ปุ่น เกาหลี รวมถึงมาเลเซีย ล้วนให้ความสำคัญกับทักษะ “การมองอนาคต” ที่มีอยู่ในบุคลากร นักอนาคตศาสตร์ จึงไม่น่าแปลกใจที่อาชีพนี้จะเป็นที่ต้องการของทุกองค์กร
ทักษะการมองอนาคต หรือ การทำนายอนาคตที่กล่าวถึงนี้ หมายความถึง การใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ ผนวกเข้ากับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาวิเคราะห์ข้อมูลจำนวนมาก เพื่อทำนายอนาคตได้อย่างแม่นยำ

อาชีพ Data Scientist

หรือกล่าวในอีกมุมหนึ่ง อนาคตศาสตร์ เป็นวิชาเกี่ยวกับการทำนายเหตุการณ์ในอนาคตโดยใช้หลักการและมุมมองหลายด้าน
มาพิจารณาความเป็นไปได้ ในอนาคต ที่จะมาสร้างผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และวิถีชีวิตของผู้คน
ดังนั้น อาชีพที่จัดอยู่ในกลุ่มอาชีพนักอนาคตศาสตร์ จึงหนีไม่พ้น อาชีพ นักวิเคราะห์ข้อมูล นักนวัตกรรมองค์กร นักวางแผนกลยุทธ์องค์กร นักวางแผนการตลาด ที่ล้วนต้องอาศัย ทักษะการมองอนาคต ในการทำงานแทบทั้งสิ้น โดยอาชีพที่เอ่ยมาทั้งหมดนี้ล้วนเป็นบุคลากรในตำแหน่งที่ทุกองค์กรขาดไม่ได้เลยทีเดียว

คนทำงานในกลุ่มอาชีพ นักอนาคตศาสตร์ มีหน้าที่อะไรบ้าง

ดังที่เกริ่นมาแล้วนั่นเองว่า “นักอนาคตศาสตร์” จะเป็นผู้วิเคราะห์ภาพของอนาคตที่จะเกิดขึ้น ผ่านการประมวลผลข้อมูลทางสถิติ ที่ในปัจจุบันรวบรวมอยู่ในแพลตฟอร์มออนไลน์ เป็น Big Data โดยผลการวิเคราะห์ภาพนั้นต้องสะท้อนให้เห็นสิ่งที่ต้องเตรียมรับมือและการปรับตัวในมิติต่างๆ

นักอนาคตศาสตร์

โดยเฉพาะผลการคาดการณ์ความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคม 3 มิติสำคัญ ในการก้าวสู่ทศวรรษใหม่ของประเทศไทย ได้แก่ ระบบสังคม ความเปลี่ยนแปลงด้านสิ่งแวดล้อม และการเปลี่ยนแปลงของห่วงโซ่มูลค่าโลก
ดังนั้น งานหลักที่นักอนาคตศาสตร์ จะต้องทำก็คือ การคาดการณ์โอกาสและความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้นในวันข้างหน้า พิจารณาวิเคราะห์สิ่งที่เกิดบนพื้นฐานเชิงบริบท แนวโน้มความเปลี่ยนแปลง และภาพอนาคตที่มุ่งหวัง
ถ้าทำได้ดี ย่อมก่อให้เกิดความเข้าใจในความเปลี่ยนแปลงและผลกระทบที่คาดว่าจะเกิดขึ้นทั้งในเชิงบวกและเชิงลบ พร้อมหาแนวทางป้องกันหรือพัฒนานวัตกรรมเพื่อรองรับประเด็นต่างๆให้กับองค์กรได้อย่างหลากหลาย

เปิดยุทธศาสตร์การนำ ทักษะการมองอนาคต ไปใช้จริง

ปัจจุบัน มีหน่วยงานระดับสากลอย่าง องค์กรนานาชาติชั้นนำอย่าง ธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB) และสำนักงานโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) นำศาสตร์ด้านการมองอนาคตไปใช้ในการวางแผนพัฒนาและฟื้นฟูทางเศรษฐกิจ สังคม การปกครองและความมั่นคงประเทศ ในระยะยาวอย่างจริงจัง
ส่วนในบริบทของประเทศไทย ได้ให้ความสำคัญกับ “การมองอนาคต” มาตั้งแต่ปี 2561 โดยสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ  NIA ได้จัดตั้ง “สถาบันการมองอนาคตนวัตกรรม : Innovation Foresight (IFI)” ขึ้น

นักวิเคราะห์

ด้วยวัตถุประสงค์ที่อยากจะปรับเปลี่ยนและยกระดับศักยภาพด้านต่างๆของประเทศไทยแล้ว และสถาบัน IFI ยังเร่งผลักดันให้เกิดนักอนาคตศาสตร์เพิ่มมากขึ้น เพื่อนำไปสู่การจัดทำนโยบายเชิงนวัตกรรมที่เป็นยุทธศาสตร์ในการขับเคลื่อนองค์กรและประเทศในอนาคต       
ทั้งนี้ นับตั้งแต่เปิดสถาบัน IFI ก็ได้นำอนาคตศาสตร์ มาศึกษาประเด็นความเปลี่ยนแปลงเชิงพื้นที่ย่านนวัตกรรม (Innovation District), การศึกษาภาพอนาคตเพื่อพัฒนานวัตกรรมเชิงสังคมในพื้นที่ (Social Foresight) ซึ่งได้แบ่งเป้าหมายในการพัฒนาเป็น 3 ด้าน ได้แก่
  1. พัฒนาเครือข่ายนักอนาคตศาสตร์ทั้งในระดับประเทศและระดับนานาชาติ
  2. พัฒนาความร่วมมือในการศึกษาและวิจัยด้านการมองอนาคต
  3. ส่งเสริมการเผยแพร่ข้อมูลสารสนเทศและองค์ความรู้สู่สาธารณะ เพื่อสร้างความตระหนักถึงอนาคตที่จะมีการเปลี่ยนแปลงและสร้างนวัตกรรมเพื่อรับมือ

คุณสมบัติที่คาดหวังในตัว ผู้ปฏิบัติหน้าที่ นักอนาคตศาสตร์ ขององค์กร

แล้วคนที่จะมาทำหน้าที่ทำนายอนาคตขององค์กรในด้านต่างๆ จำเป็นต้องพัฒนาทักษะการมองอนาคตของตนเองให้แข็งแกร่งในด้านใดบ้าง ต่อคำถามนี้ บทความเรื่อง Future Scenario ทักษะที่แสนจำเป็นแต่ทำไมเราไม่ได้เรียน” โดย Tanatta Koshihadej อาจารย์พิเศษคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ภาควิชาการออกแบบอุตสาหกรรม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ระบุไว้ว่า ถ้าอยากพัฒนาทักษะการมองอนาคต จะละเลย 3 กฎเหล็กนี้ไม่ได้

อีคอมเมิร์ซ อีอีซี

  • ต้องแน่ใจว่าข้อมูลต้องมีเพียงพอรอบด้าน
“ถ้าคุณไม่อ่าน ไม่หาข้อมูลมามากพอ จะไม่มีใครเชื่อในสิ่งที่คุณกำลังจะพูดเลย การคาดการณ์สิ่งที่อาจจะเกิดขึ้นได้ไม่เหมือนการไปดูหมอที่เราคุ้นเคยที่พูดอะไรมาเราก็ศรัทธาไว้ก่อน กรณีที่คุณไม่ได้เป็นหมอดู ข้อมูลที่คุณนำมาประกอบการวิเคราะห์ต้องมี และการวิเคราะห์นั้นจะเกิดขึ้นไม่ได้เลยถ้าหากคุณไม่มีชุดข้อมูลที่หลากหลายสาขา เพื่อนำมาวิเคราะห์หาความเชื่อมโยงต่างๆ ได้”

ตั้งคำถาม

  • ตั้งคำถามให้เยอะ
“มันจะพาเราไปใกล้อนาคตมากขึ้น ถ้ามีข้อมูลเยอะแต่ตั้งคำถามไม่เป็น ไม่สงสัยอะไร ข้อมูลนั้นก็ช่วยอะไรคุณไม่ได้ คุณต้องมีคำขึ้นต้นประโยคว่า “แล้วถ้า…..” ไปเรื่อยๆ สมองคุณจะเริ่มหาคำตอบออกมา และเราค่อยเอาสิ่งเหล่านั้นมาวิเคราะห์ต่ออีกที”

data

  • อย่าคิดไปเรื่อยเปื่อยเอาเอง
“คิดบนข้อมูลที่มี เราจะเจอว่าบางคนหาข้อมูลมาเพียบบบบ แต่สิ่งที่วิเคราะห์ออกมามันไม่เกี่ยวกันเลย มาจากความคิดส่วนตัวล้วนๆ แม้คุณจะคิดว่ามันน่าจะใช่แค่ไหน ถ้าบอกไม่ได้ว่าทำไม ก็ไม่มีใครอยากจะฟังคุณหรอก มีเพียงคนตำแหน่งเดียวที่จะทำแบบนี้ได้คือ CEO แต่ซึ่ง CEO ส่วนใหญ่ตัดสินทุกอย่างบนข้อมูลที่มีอยู่ในหัวทั้งหมด แค่เขาไม่เอามานั่งเล่าให้เสียเวลาเท่านั้นเอง”
โดย ผู้เขียนบทความนี้ ยังได้ย้ำอีกว่า

“ทักษะการมองอนาคตนี้เป็นทักษะที่จำเป็นอย่างมากไม่ว่าจะใช้ในการทำงานสาขาไหนก็ตาม รวมถึงการใช้ชีวิตอีกด้วย มันคือทักษะที่ช่วยให้เราเดาทิศทางบางอย่างได้เพื่อที่จะวางแผนรับมือ แก้เกม หรือวางแผนเพื่อขึ้นเป็น หรือรักษาตำแหน่งผู้นำในวงการ นี่อาจจะเป็นอีกหนึ่งเหตุผลว่าทำไมประเทศที่พัฒนาแล้วก็จะเป็นผู้ที่ก้าวนำอยู่เสมอ เป็นทักษะที่ควรสอนให้เกิดขึ้นในทุกคน และน่าจะเป็นทักษะหนึ่งที่ช่วยเราหลังจากพ้นสภาวะวิกฤติโลกครั้งนี้ได้”


ปี 2021 ปีที่เราต้องพึ่งพิง อนาคตศาสตร์ ชี้ชะตา สังคมและเศรษฐกิจไทย

สำหรับปี 2564 จะมีการใช้ อนาคตศาสตร์ มาวิเคราะห์ถึงแนวโน้มปัญหาและความต้องการทางสังคมที่ถือเป็นกระแสความเปลี่ยนแปลงหลักสำหรับประเทศไทยในช่วงทศวรรษใหม่ (ปี 2021 – 2030) พร้อมคาดการณ์โอกาสของนวัตกรรมที่จะเข้ามาช่วยปรับเปลี่ยนและยกระดับคุณภาพชีวิตใน 3 มิติ  อย่างเข้มข้น นั่นคือ

  • ระบบสังคม (Social System)        
เพราะการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ โครงสร้างประชากร และรูปแบบระบบการเมืองการปกครอง ส่งผลให้ระบบสังคมเกิดความแตกต่าง และความไม่เท่าเทียมกันอย่างเห็นได้ชัด ภาครัฐจึงต้องเป็นตัวกลางเร่งให้เกิดนวัตกรรมสังคมและนวัตกรรมให้บริการสาธารณะที่เข้าถึงประชาชนทุกคน     
โดยเน้นส่งเสริมการกระจายอำนาจบริหารจัดการ และการมีส่วนร่วมของประชาชน เพื่อเปิดโอกาสสำหรับความคิดที่แตกต่าง และส่งเสริมให้เกิดความเท่าเทียมกันในระบบสังคมมากยิ่งขึ้น  

  • ความเปลี่ยนแปลงด้านสิ่งแวดล้อม (Climate Change)      
นอกจากภาวะวิกฤติด้านสาธารณสุขที่เกิดขึ้นในปัจจุบันเท่านั้น วิกฤติด้านสิ่งแวดล้อม เช่น โลกร้อน ขยะพลาสติก ฝุ่น PM2.5 วิกฤติด้านภัยธรรมชาติ เช่น ไฟป่า น้ำท่วม น้ำแล้ง แผ่นดินไหว ก็เป็นหนึ่งในความท้าทายของมนุษย์ในศตวรรษที่ 21  ซึ่งล้วนเกิดจากพฤติกรรมของมนุษย์ทั้งทางตรงและทางอ้อม      
ไม่เพียงเท่านั้น ระบบเศรษฐกิจและการผลิตที่มุ่งเน้นประสิทธิภาพและผลกำไร จึงถือเป็นปัญหาสำคัญที่เราควรตระหนัก และเร่งทำนวัตกรรมที่จะสามารถรับมือกับปัญหานี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน  
  • การเปลี่ยนแปลงของห่วงโซ่มูลค่าโลก (Global Value Chain)       
ถัดไปจากการต้องเผชิญหน้ากับวิกฤตโรคระบาดที่ยังไม่ผ่านพ้นไป สงครามการค้าระหว่างสหรัฐ-จีนยังคงคุกรุ่นอยู่ และยิ่งเมื่อสหรัฐมีผู้นำคนใหม่ ก็เป็นเรื่องที่น่าจับตามองว่าจะส่งผลกระทบต่อห่วงโซ่มูลค่าโลก ทั้งผู้ผลิตต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ รวมถึงผู้บริโภคอย่างไร ระบบเทคโนโลยีจะมีการเปลี่ยนแปลงหรือไม่ ใครจะเป็นผู้ควบคุมระบบจัดซื้อจัดจ้างขนาดใหญ่นี้ และประเทศไทยโดยเฉพาะบริษัทขนาดใหญ่ก็จะได้รับผลกระทบอย่างแน่นอน

อัปเดตอาชีพมาแรงแห่งปี และพัฒนาทักษะให้พร้อม

เช็คลิสต์ 10 อันดับ อาชีพมาแรง ในไทย ปี 2564 จากผลสำรวจของ LinkedIn บอกอะไรเราบ้าง?

Brand Journalism อาชีพใหม่ การตลาด 5.0

เปิดโผ 7 สาขาอาชีพมาแรงล่าสุด เรียนแล้วมีงานทำ ตอบสนองความต้องการกำลังคนระดับประเทศ แบบตรงเป้า

Previous article“โปรตีนทางเลือก” ซูเปอร์ฟู้ด…เทรนด์ใหม่ในโลก
Next articleสาลิกาคาบข่าว Vol.85
mm
เริ่มต้นขีดเขียนในฐานะ สื่อมวลชน กับงานผู้สื่อข่าวประจำกองประชาสัมพันธ์ สถาบันเทคโนโลยีราชมงคล ในปี 2546 ก่อนไปหาประสบการณ์ชีวิตที่เมลเบิร์น ออสเตรเลียมา 1 ปี และกลับมายึดอาชีพ “นักเขียน” จริงจัง กับการเป็น กองบรรณาธิการนิตยสารชีวจิต 3 ปี หลังจากนั้นคิดว่าน่าจะเปลี่ยนสายไปทำงานในบริษัท PR agancy ได้ 6 เดือน เมื่อรู้ว่าไม่ถูกจริต เลยออกมาเป็นนักเขียนฟรีแลนซ์ประจำกองบรรณาธิการนิตยสารฟีลกู้ดอย่าง Happy+ อยู่ 1 ปี สัมภาษณ์ทั้งดาราและคนบันดาลใจ ก่อนเข้าสู่ระบบงานประจำอีกครั้งกับนิตยสาร MBA กับการเป็นนักเขียนที่รับผิดชอบในเซคชั่นหลักสูตร MBA ของสถาบันการศึกษาทั่วประเทศ สั่งสมประสบการณ์อยู่ 3 ปี ก็ได้เวลา Upskill สู่งาน Online content writer ที่ใช้ความชอบและความหลงใหลในการถ่ายทอดเรื่องราวดีๆ ความรู้ใหม่ๆ ในยุค Education 4.0 อุตสาหกรรมทางการแพทย์ ไลฟ์สไตล์ของคนรุ่นใหม่ และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์