e-School ต้นแบบสำคัญ “โรงเรียนในฝัน” สู่ความยั่งยืน

ได้รับเชิญให้ไปบรรยายพิเศษในหัวข้อ ICT กับการพัฒนาโรงเรียนในฝัน สู่ความยั่งยืน จัดโดย สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 11 สุราษฎร์ธานี ในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษา จึงอยากนำเรื่อง “โรงเรียนในฝัน” มาเล่าสู่กันฟัง


“โรงเรียนในฝัน” หมายถึง โรงเรียนที่จัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน ที่รัฐบาลมุ่งมั่นจะพัฒนาให้เป็นโรงเรียนในฝันของคนในสังคมที่ต้องการให้เด็กและเยาวชนได้เข้าเรียนในโรงเรียนที่มีคุณภาพเป็นไปตามมาตรฐาน มีบรรยากาศและสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้ อบอุ่น ปลอดภัย มีเอกลักษณ์โดดเด่น เป็นรูปแบบของการพัฒนาไปสู่การปฏิรูปการศึกษา และสร้างนักเรียนให้มีคุณลักษณะที่พึงประสงค์
“โครงการโรงเรียนในฝัน” เป็นโครงการที่สนับสนุน การพัฒนาทั้งระบบโรงเรียนเพื่อพัฒนาคุณภาพนักเรียนเป็นสำคัญ การดำเนินงานเป็นไปอย่างมีระบบและต่อเนื่องนับตั้งแต่เริ่มโครงการ (ปีการศึกษา 2546) เป็นต้นมา
โดยมีเจตนารมณ์ที่นำนโยบายการปฏิรูปการศึกษาสู่ปฏิบัติจริงต่อกลุ่มเป้าหมายอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งมีโรงเรียนในเป้าหมายจำนวน 3 รุ่น ประกอบด้วย รุ่นที่ 1 หนึ่งอำเภอ หนึ่งโรงเรียนในฝัน รุ่นที่ 2 โรงเรียนในฝัน (โรงเรียนดีใกล้บ้าน) และรุ่นที่ 3 โรงเรียนในฝัน (โรงเรียนดีประจำอำเภอ)

e-School

เมื่อเรารู้จัก “โรงเรียนในฝัน” กันพอสังเขปแล้ว ก่อนที่จะทำความเข้าใจในหัวข้อ “ICT กับการพัฒนาโรงเรียนในฝัน สู่ความยั่งยืน” ขอขยายความเกี่ยวกับ “โรงเรียนผู้นำ ICT” กันก่อน
“โรงเรียนผู้นำ ICT โรงเรียนในฝัน” หมายถึง โรงเรียนในโครงการโรงเรียนในฝันที่ได้รับคัดเลือกเข้าโครงการ “โรงเรียนผู้นำ ICT โรงเรียนในฝัน” ส่วนรูปแบบการเสริมสร้างความเข้มแข็งด้าน ICT หมายถึง กระบวนการ หรือวิธีการในเชิงการบริหารจัดการเพื่อการส่งเสริม สนับสนุน หรืออำนวยความสะดวกแก่ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายให้สามารถใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารได้โดยสะดวก รวดเร็ว ทันสมัย
ประกอบด้วย 5 ด้านดังนี้ครับ
  • 1. การใช้ ICT ในการบริหารจัดการ
  • 2. การพัฒนาบุคลากรด้าน ICT
  • 3. การพัฒนาระบบการจัดการเรียนการสอน โดยใช้ ICT
  • 4. กระบวนการนิเทศ โดยใช้ ICT
  • 5. การจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ผ่าน ICT
และประสิทธิผล/ศักยภาพด้าน ICT หมายถึง ผลสำเร็จด้านการบริหารจัดการสถานศึกษาและผลสำเร็จด้านการจัดการเรียนการสอน อันเกิดจากความรู้ ความสามารถด้านการบูรณาการการใช้ ICT สู่การบริหารจัดการและการจัดการเรียนการสอนของบุคลากรในโรงเรียนผู้นำ ICT โรงเรียนในฝัน
ประกอบด้วย 5 ด้านดังนี้
  • 1. ผู้บริหารใช้ระบบ ICT ในการบริหารจัดการสถานศึกษา
  • 2. ครูผลิตและใช้สื่อ ICT ในการจัดการเรียนการสอน
  • 3. นักเรียนแสวงหาความรู้โดยใช้ ICT
  • 4. การมีส่วนร่วมได้ ICT ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับสถานศึกษา
  • 5. การประเมินผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการใช้ ICT
e-School
ผู้บริหาร “โรงเรียนผู้นำ ICT โรงเรียนในฝัน” จำเป็นต้องใช้ศักยภาพในการเป็นผู้นำกำหนดวัตถุประสงค์เชิงกลยุทธ์ เพื่อเพิ่มศักยภาพในการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารเพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษาจนบรรลุเป้าหมายสุดท้ายด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร คือ e-School
e-School เป็นยุทธศาสตร์ในการขับเคลื่อนกลยุทธ์ด้าน ICT ของโรงเรียนสู่การปฏิบัติ ตามพันธกิจและเจตนารมณ์ของโครงการ 1 อำเภอ 1 โรงเรียนในฝัน ซึ่งได้นำแนวคิดในการกำหนดมุมมองของผลสำเร็จของการดำเนินการไว้ 4 ด้าน คือ
  • 1. มุมมองด้านนักเรียน (Student Perspective) เป็นความต้องการของผู้เกี่ยวข้องเกี่ยวกับคุณลักษณะของนักเรียนที่คาดหวัง
  • 2. มุมมองด้านกระบวนการจัดการศึกษาภายใน (Internal Process Perspective) เป็นการพิจารณาการพัฒนาประสิทธิภาพของกระบวนการบริหารจัดการและการจัดหลักสูตรกระบวนการเรียนรู้
  • 3. มุมมองด้านการเรียนรู้และพัฒนา (Learning and Growth Perspective) เป็นการสร้างความเข้มแข็งให้โรงเรียนเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้ การพัฒนาศักยภาพของบุคคลในการใช้ ICT
  • 4. มุมองด้านงบประมาณและทรัพยากร (Budget and Resource Perspective) เป็นการสร้างความเข้มแข็งให้โรงเรียนเป็นองค์กรแห่การเรียนรู้ การพัฒนาศักยภาพของบุคคลในการใช้ ICT
การมอง e-School ในการบรรยาย ผมอยากให้ทุกท่าน มองข้ามเรื่อง Internet เพราะจะกลายเป็นเรื่องพื้นฐานที่ใครๆ ก็มี ผมอยากให้ลองพิจารณาถึงการแข่งขันโอลิมปิกวิชาการ คือโอลิมปิกคอมพิวเตอร์ หรือการพัฒนาหุ่นยนต์ หรือ Drone ต่างๆ
แม้กระทั่งการทำสติ๊กเกอร์ไลน์ หรือขายภาพถ่ายออนไลน์ให้กับพวก Photo Stock หรือการเขียนโปรแกรมเกมต่างๆ ทั้งบนเครื่องคอมพิวเตอร์ และโดยเฉพาะอย่างยิ่งกับโทรศัพท์มือถือ หรือเครื่องเล่นเกมชนิดต่างๆ

e-School

ผมอยากให้มองพ้นไปจากเรื่อง Internet หรือ e-Learning ที่เป็นมาตรฐานที่ทุกโรงเรียนต่างก็มีเหมือนกันหมด
ยิ่งเราหันมามองเกม Pokemon Go เราสามารถทำเกมในลักษณะเดียวกันนี้ได้ด้วยความสามารถของบุคลากรบ้านเรา หรืออยากให้มองไปที่การจัดการเรียนการสอนในลักษณะเดียวกันกับเกม Pokemon Go
นั่นคือ การเขียนโปรแกรมเกมในรูปลักษณ์ของ Augmented Reality ที่เป็นการผสมผสานโลกของเกมเข้ากับโลกแห่งความเป็นจริง ไม่เพียงแค่การเขียนโปรแกรมเกมในลักษณะของ Virtual Reality เท่านั้น
แต่เป็นการผสมผสานแผนที่ดาวเทียม GPS เข้ากับกล้องของโทรศัพท์มือถือ และ Application เกม เพื่อใช้กล้องถ่ายฉากสถานที่จริง โดยเชื่อมโยงกับพิกัดดาวเทียม และมีตัวละครจากเกมเข้ามาปะปน
เหมือนกับแนวคิดของ David Hunter เจ้าของทฤษฎี Zombie-based Learning ที่ผมเคยเขียนถึงใน SALIKA ของราแห่งนี้ ชื่อตอนว่า “Zombie-Based Learning : อีกหนึ่งรูปแบบการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21”
Zombie-based Learning คือการนำเนื้อหาจากสาระวิชาภูมิศาสตร์ มาสมมุติตัวละครและสถานที่ให้เด็กนักเรียนได้สวมบทบาทเป็น Zombie และเป็นมนุษย์ ที่ให้ Zombie ไล่ล่ามนุษย์ไปตามสถานที่ต่างๆ เพื่อให้เด็กนักเรียนได้เรียนรู้ภูมิศาสตร์ตามที่คุณครูคือ David Hunter ได้กำหนด
เราอาจนำแนวคิด Zombie-based Learning มาประยุกต์เข้ากับการจัดการเรียนการสอนในประเทศไทย หรือในภาคใต้ที่ผมได้ไปบรรยาย โดยอาจนำเพลง “ล่องใต้” มาเป็นแม่แบบ แล้วคุณครูให้คำแนะนำแก่เด็ก โดยสมมุติเกมขึ้นมาให้เด็กเล่น อาจเป็นการเดินทางไปบนแผนที่ภาคใต้ หรือในท้องถิ่นที่โรงเรียนตั้งอยู่
จะเห็นได้ว่า คำว่า e-School ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่คำว่า Internet หรือระบบคอมพิวเตอร์ หรือ e-Learning แบบที่ปรากฏกันมา แต่เราสามารถปรับประยุกต์แนวคิดสมัยใหม่ที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่และบริบทของยุคสมัย เพื่อสอดแทรกองค์ความรู้ใหม่ให้กับผู้เรียน
โดยที่บางครั้ง อาจไม่ต้องพึ่งพาอาศัยเจ้า Internet หรืออุปกรณ์ ICT เลยแม้แต่น้อย
แนวคิด หนึ่งอำเภอ หนึ่งโรงเรียนในฝัน ก็ดี โรงเรียนในฝัน (โรงเรียนดีใกล้บ้าน) ก็ดี หรือ โรงเรียนในฝัน ก็ดี
แนวคิด e-School ก็ดี ICT School ก็ดี Digital School ก็ดี Robotic School ก็ดี หรือ Future School ก็ดี
หากเราสามารถหลอมรวมแนวคิดต่างๆ หรือปรับประยุกต์เอาทฤษฎีทั้งหลายที่เกี่ยวข้อง มาใช้ในการบริหารการศึกษา โดยเฉพาะ หากเรามองไปถึง ICT กับการพัฒนาโรงเรียนในฝัน สู่ความยั่งยืน แล้ว
ที่แม้ เราจะไม่มีอุปกรณ์ไฮเทค หรือแม้กระทั่งขาดแคลนไฟฟ้า ไม่มี Internet ไม่มีอะไรเลย แต่เราก็ยั่งยืนได้ครับ