จีนจะทำอย่างไรหากพม่าเป็นอนาธิปไตย

น่าจะเป็นการเปลี่ยนภูมิทัศน์ใหม่หากเพื่อนบ้านจีนทางตอนใต้อย่างพม่าถือว่าเป็นเขตริมแลนด์ที่สำคัญ (ชายฝั่งทะเลหรือพื้นที่เชื่อมโยงกันก่อนสู่ทะเล) เป็นระบอบการเมืองแบบอนาธิปไตยก่อนหน้านี้อย่างลาว เวียดนาม พม่า รวมทั้งไทย ปัจจุบันเป็นระบอบการเมืองที่สร้างประโยชน์อย่างมากแก่ปักกิ่ง (เป็นระบบการเมืองที่ปักกิ่งสามารถคาดเดาได้ง่ายและให้การยอมรับว่าจีนคือพี่ใหญ่หรือลูกพี่ที่สามารถค้ำชูพึ่งพาได้)

แต่การเกิดรัฐประหารในพม่าเมื่อสองเดือนก่อนนั้นเริ่มเป็นจุดที่ต้องมาคำนวณและคาดการณ์ใหม่ว่าหากพม่าเป็นระบอบการเมืองแบบใหม่ คือมีฝ่ายให้การสนับสนุนหลายฝ่าย จีนจะกำหนดท่าทีอย่างไรซึ่งไม่เคยเป็นโจทย์ที่จีนคิดมาก่อนในเรื่องนี้และจะมีผลลุกลามมากน้อยแค่ไหนในเขตริมแลนด์ ซึ่งถือว่าด่านหน้าจีนและปักกิ่งเคยได้ประโยชน์อย่างมากจากระบอบการเมืองก่อนหน้านี้ที่สร้างเสถียรภาพและง่ายต่อการควบคุมแรงงาน ทรัพยากร และอุตสาหกรรมการบริการต่างๆ ต่อการสถาปนาจีนเป็นทั้งศูนย์กลางการเงินในระดับภูมิภาคและโลกต่อมา ลองมาดูกัน

ถาม: ทำไมปักกิ่งต้องสนใจพม่าในฐานะริมแลนด์ด้วยหากมีการเปลี่ยนภูมิทัศน์

ตอบ: ในเรื่องนี้เป็นเวลานานมากกว่า 50 ปีที่จีนได้ประโยชน์จากระบอบการเมืองที่เป็นอยู่ แม้ว่าพม่าก่อนหน้ารัฐประหารมีความก้าวหน้าของกระบวนการประชาธิปไตยได้สิทธิการค้าในต่างประเทศจากสหรัฐก็ไม่ได้คุกคามหากการเมืองมีความมั่นคง แถมได้มีการส่งออกสินค้าอีกด้วยเมื่อมีการขยายตัวทางการค้าและการลงทุน แต่เมื่อความจริงก็คือดุลอำนาจในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรง เมื่อจีนให้การยอมรับว่าจะไม่ประณามการรัฐประหารโดยเรียกการเปลี่ยนแปลงอำนาจว่า “เป็นเรื่องภายในของประเทศ” ทั้งที่หากเปรียบเทียบกับยุคก่อนหน้านี้ตำแหน่งของสหรัฐในพม่าไม่แข็งแกร่งอย่างที่เคยเป็นอีกต่อไป
แต่วอชิงตันจำเป็นต้องประสานความพยายามกับผู้เล่นที่มีอำนาจอื่นๆ ในภูมิภาคโดยหลักๆ คือจีนและประเทศในอาเซียนสุดท้าย แต่เหตุผลหลักของสหรัฐมาจากเหตุผลภายในคือการเลือกสิทธิมนุษยชนมากกว่าภูมิรัฐศาสตร์
สาเหตุที่จีนเริ่มกังวลและเกิดอาการหลุดออกมาขอที่ทางการจีนต้องช่วยคุ้มครองผลประโยชน์ของจีนในพม่า เนื่องจากจีนไม่ได้มีความสัมพันธ์ที่แนบแน่นกับกองทัพพม่าเหมือนกับรัสเซีย รัสเซียจึงกลายเป็นผู้อุปถัมภ์หลักในตอนนี้ด้านการทหารและความมั่นคง
และหากในอนาคตมีกองทัพจัดตั้งขึ้นเพื่อโค่นกองทัพมินอ่องหล่ายนั้น พม่าก็อาจดำเนินการขอความช่วยเหลือจากรัสเซียแบบซีเรีย ซึ่งรัสเซียจัดให้แก่รัฐบาลอัสซาตอย่างที่ผ่านมา แต่ทั้งนี้อาจต้องมาคำนวณการแบ่งเค้กชิ้นนี้ใหม่ว่ารัฐศูนย์กลางแต่ละรัฐนั้นเมื่อเข้าไปแล้วมีผลประโยชน์ทางด้านเศรษฐกิจการเมืองอย่างไรและมูลค่ามหาศาลมากน้อยแค่ไหนที่ส่งผลกระทบต่อรายได้และความมั่นคงของประเทศที่ควรจะลงทุน
อย่างในกรณีซีเรียนั้นรัสเซียได้ประโยชน์จากการสกัดยับยั้งท่อแก๊สน้ำมันจากตะวันออกกลางสู่ทะเลเมติเตอร์เรเนียนและเป็นเจ้าของพื้นที่รายใหม่แทนสหรัฐ
www.xinhuathai.com

แต่ในกรณีพม่านี้ยังเป็นปริศนาของนักภูมิกลยุทธ์อยู่ แต่ที่แน่ๆ จีนอาจจะเริ่มมีการสูญเสียเกิดขึ้นเนื่องจากจีนมีความสัมพันธ์ที่ดีไม่เท่ากับผู้นำกองทัพอย่างในอดีต คือพม่าเล่นบทบาทไปกับรัสเซียถึงขั้นที่เรือรบรัสเซียสามารถเข้าสู่น่านน้ำและจอดที่ท่าเรือพม่าอย่างอิสระนั้นคือการมอบความไว้วางใจที่มากกว่าจีน และอีกประเด็นหนึ่งที่ต้องมาคิดกันคือแม้ว่าจะมีการเปิดตัวระเบียงเศรษฐกิจระหว่างประเทศซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ OBOR แต่นายพลพม่าที่กุมอำนาจได้ปิดกั้นโครงการโครงสร้างพื้นฐานหลายโครงการของจีนเพราะเกรงว่าจะมีอิทธิพลทางเศรษฐกิจมากเกินไป (จาก 38 โครงการมีเพียง 9 โครงการเท่านั้นที่ได้รับการอนุมัติ) ซึ่งอาจส่งผลต่อความทะเยอทะยานของจีน คือระเบียงเศรษฐกิจพม่า – จีน ในขณะที่ความสัมพันธ์กับกองทัพในประเด็นนี้ไม่ได้แน่นแฟ้นอย่างในอดีต แต่ตอนนี้จีนอาจหวังว่าความสัมพันธ์ที่ดีกับรัฐบาลใหม่จะช่วยเปิดประตูสู่การริเริ่มของตนไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง เนื่องจากระเบียงเศรษฐกิจเป็นสิ่งสำคัญสำหรับจีนที่จะต้องมีความสัมพันธ์ที่ดีกับทางการของพม่า ใครก็ตามที่มีอำนาจไม่จำเป็นจะต้องเป็นทหาร

นอกจากนี้ยังเป็นสิ่งสำคัญที่ในปีนี้พม่าจะเข้ามามีบทบาทในฐานะผู้ประสานงานความสัมพันธ์ระหว่างอาเซียนและจีน ซึ่งอาจส่งผลต่อการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพม่า แม้ว่าจะเป็นนั่งร้านให้ประเทศต่างๆ มาลงทุนในฐานะรัฐอุกกาบาตแต่ก็ไม่ต้องการจะเป็นรัฐบริวารเหมือนประเทศที่อยู่รอบพรมแดนจีน ซึ่งทุกประเทศมีความหวาดกลัวเงินกู้ของจีนที่ขอแลกเปลี่ยนเป็นการครอบครองพื้นที่โครงสร้างพื้นฐานแทนอย่างที่ศรีลังกาและคีร์กีซสถานเจอหากไม่สามารถส่งมอบเงินกู้ได้ตามเวลา
นี้คือความแตกต่างจากการกู้ยืมจากแองโกลแซกซอน เมื่อมีปัญหาก็ประกาศล้มละลายและรัสเซียถ้าไม่ได้ก็รอหรือไม่ก็ให้เป็นค่ามิตรภาพ ตัวเลขลูกหนี้ของรัสเซียที่ให้ไปไม่ได้คืนเงินกู้ในปัจจุบันมากกว่า 25,000 ล้านดอลลาร์ น่าจะสร้างความเชื่อมั่นระยะยาวแก่กองทัพมินอ่องหล่ายมากกว่าจีน
www.xinhuathai.com
อย่างที่รับรู้กันว่าความสัมพันธ์กับกระบวนการประชาธิปไตยของ อองซาน ซูจี เริ่มพัฒนาดีขึ้น อย่างน้อยโครงการโครงสร้างพื้นฐานก็ประสบความสำเร็จมากขึ้น พม่ามีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับจีนด้านเหตุผลทางเศรษฐกิจ โดยพม่าเป็นซัพพลายเออร์หลักของโลหะหายากอย่างทองแดง ดีบุก และแร่ธาตุอื่นๆ จำนวนมาก ส่วนแบ่งในการนำเข้าของจีนสำหรับสินค้าเหล่านี้มีตั้งแต่ 75 – 95% การสนับสนุนจากรัฐบาลใหม่เป็นการรับประกันความปลอดภัยด้านวัตถุดิบและโครงสร้างพื้นฐานเหล่านี้ ดังนั้นจึงไม่น่าแปลกใจเลยที่ทางการจีนระบุว่าสถานการณ์ปัจจุบัน “ไม่ได้เป็นอย่างที่จีนต้องการเห็นเลย” ซึ่งเป็นผลประโยชน์ของจีนที่จะร่วมมือกับพรรคนิยมประชาธิปไตยต่อไปแทนที่จะเป็นแบบอนาธิปไตยเพราะคาดการณ์ยาก

ถาม: แต่การช่วยเหลือของจีนต่อพม่าในการไม่ประณามการรัฐประหาร น่าจะทำให้พม่าและจีนมีความเข้าใจกันมากยิ่งขึ้น

ตอบ: คือต้องเข้าใจว่าจีนมีความสนใจผลประโยชน์ของชาติตนเองสูงสุดและมีเป้าหมายอย่างชัดเจน เป็นชาตินักปฎิบัตินิยม ทำให้ต้องมีจุดยืนที่ค่อนข้างระมัดระวังต่อปัญหาของพม่า
ในอดีตอย่างปี 2017 จีนก็ไม่ประณามการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวโรฮิงญาในพม่าซึ่งนำไปสู่การอพยพมากกว่า 700,000 คนไปยังบังกลาเทศและประเทศที่อยู่ใกล้เคียง ดังนั้นจีนจึงเห็นว่าไม่มีประโยชน์ต่อตนเองหากประณามและเข้าไปยุ่งกิจการภายในพม่าในเรื่องการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน อีกทั้งจีนมีพรมแดนติดกับพม่า ได้รับผลกระทบจากผู้อพยพหากพม่าไม่มีการเมืองที่มั่นคง อย่างเช่นในช่วงในปี 2010 จีนเป็นเจ้าภาพรับผู้ลี้ภัยจำนวนมากจากพม่าและยังเข้าร่วมเป็นคนกลางในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งภายในระหว่างกองทัพและกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ดังนั้นสิ่งนี้อาจเป็นประโยชน์มากกว่าสำหรับจีนหากสถานการณ์ในพม่าควรที่จะได้รับการยุติ “ด้วยตัวเอง” โดยปราศจากการแทรกแซงของประเทศตะวันตก
ทำให้จีนในเวลานี้ต้องพยายามที่จะหาจุดสมดุลระหว่างความเสี่ยงทางการเมืองและเศรษฐกิจ อย่างที่เราทราบกันเครื่องมือที่ตะวันตกใช้ในการยอมรับการค้าและการลงทุนคือเรื่องประชาธิปไตยและการปกป้องสิทธิมนุษยชน ซึ่งในส่วนนี้กลายเป็นทางแพร่งของเวคเตอร์รัฐอยู่ล้อมรอบพรมแดนจีน อย่างกรณีรัฐอุกกาบาตหลังจากรัฐประหารในปี 2014 ท่าทีของสหรัฐและตะวันตกยืนยันในหลักการนี้ ส่งผลให้หันไปพึ่งพาจีน ซึ่งจีนได้รับชัยชนะและสหรัฐฯก็สูญเสียพื้นที่นี้คือการเปลี่ยนแปลงภูมิรัฐศาสตร์ ดังนั้นการที่ไบเดนยิ่งต่อต้านมินอ่องหล่ายก็น่าจะเป็นผลที่ดีต่อจีน
จากมาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐ จีนจึงมีตำแหน่งทางยุทธศาสตร์ที่ดี แต่ทั้งนี้ต้องขึ้นกับอารมณ์ของฝ่ายประชาธิปไตยของพม่าด้วยว่าจะยืมกลยุทธ์นี้มาใช้ประโยชน์แก่ตนเองอย่างไรกับจีน ซึ่งตอนนี้จีนรู้สึกกังวลในสถานการณ์อนาธิปไตยมากกว่าประชาธิปไตย

ถาม: ใครได้ประโยชน์จากกรณีพม่าในเวลานี้

ตอบ: อย่างสหรัฐไม่ค่อยได้ประโยชน์อะไรตรงนี้มากเท่าไหร่ แม้ว่าสหรัฐพยายามที่จะยึดแนวทางเรื่องประชาธิปไตยและสิทธิมนุษยชนตามที่ไบเดนให้คำมั่นสัญญา การใช้มาตรการคว่ำบาตรต่อพม่านั้นแน่นอนว่าสหรัฐเสี่ยงต่อผลประโยชน์เชิงกลยุทธ์ของตน และอาจเป็นการผลักดันให้พม่าซื้ออาวุธจากรัสเซียมากยิ่งขึ้น สหรัฐต้องสูญเสียภูมิรัฐศาสตร์ของตนเองให้แก่รัสเซีย นี้คือข้อเสียเปรียบที่เห็นได้อย่างชัดเจน
แม้ไบเดนอาจให้เหตุผลว่าเป็นความต้องการและความหวังของชาวอเมริกันและชาวยุโรปที่ควรจะให้รัฐต่างๆ เริ่มเคารพสิทธิมนุษยชนอีกครั้ง และทำให้เป็นเรื่องเด่นด้านนโยบายในประเทศและต่างประเทศของเขา นอกจากนี้ยังมีข้อเรียกร้องที่เฉพาะเจาะจงมากขึ้น ตัวอย่างเช่น การเป็นผู้ปกป้องชนกลุ่มน้อยชาวมุสลิมทั่วโลก เนื่องจากก่อนหน้านี้ถูกวิจารณ์อย่างมากเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน คือการให้ความสนใจกับประเด็นมุสลิมยังไม่เพียงพอ
สหรัฐต้องการพิสูจน์ให้พลพรรครัฐต่างๆ มีความเชื่อมั่นว่าจะต่อสู้กับเผด็จการและทำให้ยูเอ็นนั้นมีออกซิเจนใหม่ มีชีวิตชีวาและประสิทธิภาพ ที่เห็นได้ชัดคือไบเดนเริ่มให้ความสนใจอย่างมากกับสิทธิมนุษยชนโดยยอมคืนอำนาจแก่คณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ เปิดพรมแดนให้กับผู้ลี้ภัย 125,000 คน ยุติการสนับสนุนสงครามในเยเมน และยอมรับอย่างเป็นทางการว่าการกระทำของจีนต่อชาวอุยกูร์คือ “การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์” ในพม่าก็เช่นกันในเรื่อง “การปกป้องสิทธิมนุษยชน” ซึ่งอาจจะทำให้สหรัฐนั้นมีความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ แต่ก็ชดเชยกับความต้องการของประชาชนที่เลือกไบเดนมาว่าเขาได้ทำตามสัญญา
ในขณะที่จีนนั้นวางตัวยากมากในตอนนี้ เพราะต้องสนับสนุนพม่าในเวลาเดียวกันเพื่อไม่ให้มีปัญหาการเมืองภายในกรณีชาวอุยกูร์ ในขณะเดียวกันเราแทบไม่สามารถคาดหวังได้ว่าการคว่ำบาตรของสหรัฐและทีมงานหากไม่ได้รับการสนับสนุนจากกองกำลังในภูมิภาคและคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติจะสามารถส่งผลกระทบที่แท้จริงต่อนายพลพม่าได้ จีนมีปัญหาแค่อาจต้องเผชิญกับปัญหารุนแรงในการปกป้องผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจและการเมืองในพม่าที่มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์และการสถาปนาจักรวรรดิตนเองในอนาคตในฐานะศูนย์กลางการเงินของโลกในทศวรรษหน้าซึ่งอาจทำให้มีความล่าช้าไม่เป็นตามแผน ซึ่งหากจีนจะผ่านการทดสอบความวุ่นวายนี้ได้จะช่วยเสริมสร้างจุดยืนในประเทศต่อไป แต่ลำพังจีนตอนนี้ต้องรอความพร้อมกับประเทศในอาเซียนในการแก้ปัญหาความขัดแย้งด้วย

OBOR รัสเซีย

ดังนั้นผลประโยชน์ของจีนนั้นค่อนข้างไม่มั่นคง และหากเกิดอนาธิปไตยก็อาจทำให้จีนต้องหันไปพึ่งพายุทธปัจจัยจากรัสเซียและเอเชียกลางมากยิ่งขึ้น
แม้ว่าสหรัฐไม่ได้ประโยชน์ที่ชัดเจนตรงนี้แต่ก็สามารถที่จะได้ตัวแทนรัฐที่เป็นผลประโยชน์ของตนเองในภูมิภาค ยกเว้นไทย เวียดนาม และกัมพูชา ไม่ได้ประณามการรัฐประหารโดยเรียกว่าเป็นกิจการภายในของประเทศ อินโดนีเซียเคลื่อนไหวไปไกลกว่าประเทศอื่นๆ โดยเสนอให้ที่ประชุมปิดของประเทศอาเซียนบังคับให้กองทัพจัดการเลือกตั้งภายในหนึ่งปีน่าจะได้ประโยชน์ตามมา อย่างน้อยเราคงไม่เห็นการตัดสิทธิจีเอสพีกับอินโดนีเซีย แต่ไทยอาจได้รับผลกระทบในส่วนนี้และรวมทั้งเครือข่ายการลงทุนในพม่าก็น่าจะอยู่ในสภาพของการแช่แข็งทางเศรษฐกิจ
ดังนั้นการลงทุนในพม่าก็อาจมีความเสี่ยงตามมาในสภาพเช่นนี้โดยเฉพาะนักลงทุนไทย นอกเสียจากว่าสามารถพัฒนาระบบการทำธุรกรรมทางการเงินแทน SWIFT ที่ใช้กัน การค้าชายแดนก็ยังสามารถทำกันอยู่ได้แต่มีความเสี่ยงเพราะสหรัฐพร้อมที่จะแช่แข็งทางเศรษฐกิจ
ที่น่าสนใจคือรัสเซียแม้ว่าจะมีท่าทีใกล้เคียงกับจีนคือไม่ประณามการรัฐประหาร ปฏิเสธที่จะประณามการเปลี่ยนแปลงอำนาจ นอกจากนี้ยังเป็นที่น่าสังเกตว่าตอนนี้พม่านำเข้าอาวุธของรัสเซียอย่างแข็งขันประเทศในอาเซียนนี้น่าจะเป็นรัฐที่เป็นประโยชน์มากที่สุดและหากมีความวุ่นวายนำไปสู่การปิดเส้นทางการขนส่งแก๊สและน้ำมันของจีนในพม่า จีนต้องพึ่งพารัสเซีย ซึ่งรัสเซียสามารถที่จะประกันการให้การสนับสนุนยุทธปัจจัยแก่จีนที่ชัดเจนและมีความเชี่ยวชาญด้านนี้ทางภูมิเศรษฐกิจ และพม่าก็อาจจะเข้าไปในสมาชิกของสหภาพศุลกากรยูเรเชียเพื่อตอบโต้มาตรการคว่ำบาตร ซึ่งรัสเซียคงจะถ่ายทอดบทเรียนเศรษฐศาสตร์ของการอยู่นอกระบบการใช้เงินดอลลาร์ทางการค้าและการลงทุนที่ตนเองเคยประสบความสำเร็จมาแล้วจากการคว่ำบาตรของตะวันตกในกรณีแคว้นไครเมีย

www.xinhuathai.com

ถาม: พม่าจะเป็นอย่างไรต่อไป

ตอบ: ตอนนี้กลุ่มชาติพันธุ์และร่วมทั้งชาวโรฮิงญามีโจทย์คนเดียวกันคือกองทัพพม่า การเกิดอนาธิปไตย ความวุ่นวายของชาวพม่าที่มีปฏิกิริยาที่ไม่ดีต่อการรัฐประหาร ประชาชนหลายแสนคนเข้าร่วมในการประท้วงและการนัดหยุดงานเรียกร้องให้รัฐบาลคืนประชาธิปไตย เจ้าหน้าที่ได้สลายการประท้วงอย่างรุนแรงและจำนวนเหยื่อก็เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ Facebook และ Wikipedia ถูกบล็อกในประเทศ นอกจากนี้เจ้าหน้าที่ยังปิดกั้นอินเทอร์เน็ตทุกวันตั้งแต่เวลา 01:00 น. – 09:00 น. เป็นเรื่องยากที่จะบอกว่าการประท้วงจะจบลงอย่างไร?
ถ้ายังขยายเวลาอีกต่อไปลองนึกภาพในซีเรีย จะเห็นว่าพัฒนาการแบบนี้ใช้เวลาอีก 2-3 ปี และหากเพนตากอนสามารถจัดตั้งกองกำลังชนกลุ่มน้อยได้และสามารถเข้าไปจัดการแหล่งทรัพยากรได้ก็สามารถที่จะขยายเป็นสงครามกลางเมืองได้ ทั้งนี้ขึ้นกับว่าประเทศเพื่อนบ้านที่มีจุดอ่อนมากที่สุดในสายตาของเพนตากอนคือใคร
หากเราดูพรมแดนพม่า การที่จะใช้เพื่อนบ้านเป็นหมากครั้งนี้ก็อาจจะมีแค่ประเทศเดียวที่ทำการค้ากับสหรัฐมากที่สุดคือไทย ซึ่งพอจะคาดเดาได้ว่าในอนาคตจะต้องทำอย่างไร นั้นคือสิ่งที่กระอักกระอ่วนใจอย่างมากแก่รัฐอุกกาบาตในตอนนี้ ซึ่งแตกต่างจากอินโดนีเซียที่จะได้ประโยชน์ส่วนใหญ่

 

 

 

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย