อนาคตอุตสาหกรรมอวกาศ และประโยชน์จากดาวเทียม THEOS-2 ผีมือคนไทย ที่พร้อมปฏิบัติการกลางปี 65

หลังจากผ่านมา 4 ปีเศษ นับตั้งแต่คณะรัฐมนตรีได้มีมติในการประชุมเมื่อวันที่ 14 มีนาคม 2560 อนุมัติการดำเนินโครงการระบบดาวเทียมสำรวจเพื่อการพัฒนา หรือ THEOS-2 ล่าสุด GISTDA ยืนยันเป็นที่เรียบร้อยแล้วว่า ดาวเทียม THEOS-2 ที่สร้างโดยคนไทยเสร็จตามแผนปลายปีนี้ พร้อมส่งขึ้นสู่อวกาศกลางปี 2565 โดยก่อนหน้าได้เริ่มออกแบบและพัฒนา ตั้งแต่ต้นปี 2562 โดยมีวิศวกรไทยกว่า 20 ชีวิตร่วมสร้างและออกแบบตั้งแต่แรก ซึ่งเมื่อดาวเทียมน้องใหม่นี้ขึ้นปฏิบัติการจะสร้างประโยชน์ให้กับอุตสาหกรรมอาวกาศของประเทศไทยเป็นอย่างมาก


ประเทศไทย
จากการที่ประเทศไทยมีพื้นที่ครอบคลุม 513,115 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 320 ล้านไร่ โดยมีปัญหาหลักทั้งบนพื้นที่สูง พื้นที่ราบ พื้นที่เขตเมือง และเขตอุตสาหกรรม รวมถึงพื้นที่ทะเลและชายฝั่ง อาทิ การบุกรุกป่าไม้ ภัยแล้ง อุทกภัย ไฟป่า แผ่นดินไหว แผ่นดินถล่ม การกัดเซาะชายฝั่ง การประมงผิดกฎหมาย มลพิษทางบกและทางทะเล ความแออัดของชุมชนเมือง การเก็บจัดภาษีท่ี่ไม่สอดคล้องกับสภาพพื้นที่หรือการใช้ประโยชน์ การเพาะปลูกพืชในพื้นที่ที่ไม่เหมาะสม รวมไปถึงปัญหาที่เกิดขึ้นจากผลกระทบที่มนุษย์พัฒนาและสร้างขึ้น ไม่ว่าจะเป็นสิ่งปลูกสร้างหรือจากการจัดการในภาคเกษตร และภาคอุตสาหกรรม จากความต้องการปฏิบัติภารกิจในด้านต่างๆ ที่ต้องการข้อมูลที่ครอบคลุมทั้งในเชิงพื้นที่และเชิงเวลา ทําให้การสํารวจระยะไกลด้วยดาวเทียม จึงเป็นทางเลือกในลําดับต้นๆ เนื่องจากจะทําให้ได้ข้อมูลที่เป็นปัจจุบัน และมีความถี่ที่รวดเร็วตามที่ขีดความสามารถของอุปกรณ์ตรวจวัดสามารถทําได้ ทั้งยังมีศักยภาพและความสามารถในตรวจวัดเชิงพื้นที่ในวงกว้าง สามารถตรวจวัดพื้นที่ที่มีความอันตรายหรือพื้นที่ที่มนุษย์ไม่สามารถเข้าถึงได้ง่าย และสามารถตรวจวัดสิ่งต่างๆ โดยไม่จํากัดเพียงแต่สิ่งที่สายตามนุษย์สามารถตอบสนองได้เท่านั้น ซึ่งข้อมูลจากระบบสํารวจโลกด้วยดาวเทียมสามารถนํามาใช้ในการวางแผน สั่งการ ติดตามและ ประเมินผลสัมฤทธิ์ของการบริหารจัดการพื้นที่ต่างๆ ในด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
การพัฒนาดาวเทียมเป็นของตัวเอง จึงเป็นอีกหนทางหนึ่งที่จะตอบโจทย์ปัญหาต่างๆ ที่กล่าววมาได้อย่างยั่งยืน
ดร.ปกรณ์ อาภาพันธุ์
ดร.ปกรณ์ อาภาพันธุ์ ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA
ดร.ปกรณ์ อาภาพันธุ์ ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA กล่าวว่า การดำเนินโครงการ THEOS-2 (Thailand Earth Observation System-2) มีความคืบหน้าที่น่าพอใจ โดยขณะนี้แล้วเสร็จไปกว่า 65% ของแผนงานที่วางไว้ หากไม่มีอะไรผิดพลาด นั่นหมายความว่าประเทศไทยจะสามารถใช้ประโยชน์จากดาวเทียมดวงใหม่ที่สร้างโดยฝีมือคนไทยได้ในไม่ช้านี้
ทั้งนี้ การดำเนินงานของดาวเทียมTHEOS-2 นั้นแบ่งเป็น 2 ส่วนใหญ่ๆ คือ การพัฒนาแอปพลิเคชั่นภูมิสารสนเทศจากภาพถ่ายดาวเทียม และการสร้างดาวเทียม ซึ่งประกอบด้วยดาวเทียมหลัก 1 ดวง และดาวเทียมเล็ก 1 ดวง โดยขณะนี้ดาวเทียมหลักกำลังอยู่ระหว่างการประกอบและทดสอบดาวเทียมให้เรียบร้อย จากนั้นในเดือนมิถุนายน 2564นี้ จะมีการตรวจสอบความพร้อมของดาวเทียมเพื่อการนำส่ง สำหรับดาวเทียมเล็ก อยู่ในขั้นของการตรวจสอบระบบก่อนนำไปทดสอบด้านสภาวะแวดล้อมในการทำงานจริง (Environment Test) ในช่วงกลางปีนี้ จากนั้นเมื่อทดสอบเสร็จสิ้นแล้ว ดาวเทียมเล็กจะถูกส่งมาทดสอบเพิ่มเติมที่อาคารประกอบทดสอบดาวเทียม หรือ อาคาร AIT ณ อุทยานรังสรรค์นวัตกรรมอวกาศ อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี เพื่อเตรียมความพร้อมของระบบดาวเทียมเล็กก่อนนำส่งขึ้นสู่อวกาศ ซึ่งจะใช้เวลาประมาณ 14 เดือน สุดท้ายหากทุกอย่างเป็นไปตามแผนดาวเทียมดังกล่าวจะถูกส่งขึ้นสู่อวกาศในช่วงกลางปี 2565 อย่างแน่นอน และจะมีอายุการใช้งานอย่างน้อย 3 ปี

การสร้างดาวเทียม

ดร.ปกรณ์ ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า ดาวเทียมเล็กเป็นดาวเทียมสำรวจทรัพยากรดวงแรกที่มีมาตรฐานในระดับ Industrial grade ที่สร้างโดยทีมวิศวกรดาวเทียมของไทยกว่า 20 คน ซึ่งได้ร่วมออกแบบกับทางบริษัท Surrey Satellite Technology Ltd. (SSTL) สหราชอาณาจักร มาตั้งแต่ต้น โดยปฏิบัติงานอยู่ ณ เมืองกิลฟอร์ด ประเทศอังกฤษ และสร้างตัวดาวเทียมที่มีขนาดประมาณ 100-110 กิโลกรัม

Surrey Satellite Technology Ltd
Surrey Satellite Technology Ltd. (SSTL) สหราชอาณาจักร
โดยเรื่องราวของ SSTL บริษัทผู้เชี่ยวชาญในการพัฒนาดาวเทียมเล็ก เป็นการแสดงให้เห็นถึงความเฉลียวฉลาด ความทะเยอทะยาน และความเชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมของอังกฤษ
ในช่วงกลางทศวรรษ 1970 หรือราวช่วงยุค 2513 อุตสาหกรรมอวกาศเป็นพื้นที่การลงทุนของมหาอำนาจเพียงไม่กี่แห่งและจำกัดฉพาะประเทศที่ร่ำรวยที่สุด เนื่องจากมีความซับซ้อนและมีราคาแพง จึงไม่ใช่อุตสาหกรรมที่ทุกประเทศจะเข้าถึงได้ง่ายๆ ดาวเทียมที่เปิดตัวในเวลานั้นใช้ส่วนประกอบที่ผลิตและทดสอบเป็นพิเศษ เพื่อให้ทำงานได้อย่างน่าเชื่อถือในสภาพแวดล้อมบนอวกาศที่แปรปรวนและมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรง แต่ดาวเทียมในยุคนั้นก็ยังมีฟังก์ชันจำกัด เพราะไม่สามารถตั้งโปรแกรมใหม่ได้เมื่ออยู่ในวงโคจร
ในช่วงปลายทศวรรษ 1970 กลุ่มนักวิจัยที่ทำงานที่มหาวิทยาลัยเซอร์เรย์ (University of Surrey) ซึ่งนำโดย Martin Sweeting ได้ตัดสินใจที่จะทดลองโดยการสร้างดาวเทียมที่ใช้ซอฟท์แวร์สำเร็จรูป หรือ COTS (Commercial-off-the-shelf) ในเชิงพาณิชย์ ซึ่งความคิดที่หาญกล้านี้ ได้สร้างผลลัพธ์ที่น่าประหลาดใจ
Surrey Satellite Technology Ltd
Surrey Satellite Technology Ltd. (SSTL) สหราชอาณาจักร
Surrey Satellite Technology Ltd
Surrey Satellite Technology Ltd. (SSTL) สหราชอาณาจักร
Spacecraft Operation Center
Spacecraft Operation Center, SSTL
ดาวเทียมดวงแรก UoSat-1 ถูกสร้างขึ้นในห้องทดลองขนาดเล็กของมหาวิทยาลัย และเปิดตัวเมื่อ 40 ปีที่ผ่านมา โดยได้รับความช่วยเหลือจากองค์การนาซ่า (NASA) ซึ่ง UoSAT-1 เป็นดาวเทียมขนาดเล็กที่สามารถตั้งโปรแกรมได้ใหม่และประสบความสำเร็จอย่างยิ่งใหญ่ โดยมีอายุการใช้งานยืนยาวมากกว่า 5 ปี มากกว่าแผนที่วางไว้ว่าจะมีอายุการใช้งาน 3 ปี  สิ่งสำคัญที่สุดคือทีมงานแสดงให้เห็นว่า ดาวเทียมที่มีขนาดค่อนข้างเล็กและราคาไม่แพง สามารถสร้างขึ้นได้อย่างรวดเร็ว เพื่อปฏิบัติภารกิจที่ซับซ้อนและประสบความสำเร็จได้เช่นกัน 
ในปี 1985 SSTL ก่อตั้งขึ้นเป็นบริษัท ที่แยกออกมาจากมหาวิทยาลัยเซอร์เรย์ เพื่อถ่ายโอนผลการวิจัยไปยังองค์กรเชิงพาณิชย์ จากนั้นบริษัทเติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่อง และได้ทำงานร่วมกับลูกค้าและคู่ค้าจากต่างประเทศมากมาย โดยสร้างและเปิดตัวดาวเทียมกว่า 70 ดวง ใน 22 ประเทศในช่วง 3 ทศวรรษถัดมา
ในปี 2009 แอร์บัสได้ซื้อการถือหุ้นใหญ่จากมหาวิทยาลัยเซอร์เรย์ ทำให้ SSTL สามารถเติมเต็มศักยภาพในการเติบโตได้ ปัจจุบัน SSTL เป็นบริษัทในเครือของแอร์บัส ที่แอร์บัสถือหุ้นทั้งหมด
โดยแนวทางใหม่ของ SSTL ในการออกแบบ สร้าง ทดสอบ และใช้งานยานอวกาศ คือการเป็นผู้บุกเบิกและเป็นผู้นำในอุตสาหกรรมดาวเทียมขนาดเล็ก ที่ปัจจุบันกลายเป็นที่รู้จักในนามของ “NewSpace”
เทคโนโลยีอวกาศ

เทคโนโลยีอวกาศ

ดังนั้น จะเห็นได้ว่าประโยชน์ที่ชัดเจนที่ทีมวิศวกรดาวเทียมของไทยจะได้รับในครั้งนี้ก็คือ เทคโนโลยีและองค์ความรู้ทางด้านอวกาศจากองค์กรต่างประเทศที่มีความเชี่ยวชาญ ความชำนาญ และมีชื่อเสียงระดับโลก
“เราได้ใช้ทุกๆ โอกาสจากที่ได้ไปอยู่ ไปฝึก ไปเรียนรู้อย่างเต็มที่ เพื่อนำกลับมาถ่ายทอดในประเทศ ซึ่งเป็นการ Training for the trainer ในเรื่องเทคโนโลยีอวกาศ เพื่อเสริมสร้างกำลังคนไว้รองรับการพัฒนาด้านอวกาศซึ่งเป็นอุตสาหกรรมแห่งอนาคต ทำให้ประเทศไทยสามารถต่อยอดและพัฒนาโครงการต่างๆ ด้านอวกาศได้เอง โดยใช้บุคลากรไทยและองค์ความรู้ที่พัฒนาขึ้นเองโดยคนไทยได้อย่างภาคภูมิใจ”
ไม่เพียงแต่จะมีภารกิจในด้านการถ่ายทอดเทคโนโลยีอวกาศเท่านั้น แต่ดาวเทียมเล็กดวงนี้ยังทำหน้าที่เสริมการบันทึกภาพบนพื้นผิวโลกให้กับดาวเทียมดวงต่างๆ ที่ GISTDA ให้บริการ เพื่อเป็นการเพิ่มฐานข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมที่จะเป็นประโยชน์ต่อการประยุกต์ใช้งานด้านต่างๆ อีกมากมาย

GISTDA

อุตสาหกรรมอวกาศ

GISTDA ถือเป็นหน่วยงานหลักที่มีความสำคัญในการขับเคลื่อนการพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศ และส่งเสริมให้เกิดอุตสาหกรรมอวกาศ (Space Industry) ของประเทศ ซึ่งถือเป็น 1 ใน 10 New S-Curve หรืออุตสาหกรรมใหม่แห่งอนาคตของประเทศไทย ที่รัฐบาลส่งเสริมและสนับสนุนอย่างจริงจังและมีแบบแผน เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันกับนานาอารยประเทศ กระตุ้นให้เกิดการขยายตัวทางเศรษฐกิจ ลดความเหลื่อมล้ำ มุ่งการกระจายรายได้ และสร้างความมั่นคงทางสังคม

โดยวัตถุประสงค์การจัดตั้ง GISTDA ตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งองค์การมหาชน พ.ศ. 2543 ภายใต้วิสัยทัศน์ “นำคุณค่าจากอวกาศเพื่อพัฒนาชาติอย่างยั่งยืน” คือ
  • 1. พัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ ให้เป็นความรู้ที่ไร้พรมแดนและเกิดประโยชน์แก่ส่วนรวม
  • 2. ศึกษา วิเคราะห์ข้อมูลจากภาพถ่ายดาวเทียม และเป็นศูนย์ข้อมูลด้านทรัพยากรธรรมชาติจากข้อมูลดาวเทียม
  • 3. ให้บริการข้อมูลที่ได้จากเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ ซึ่งรวมทั้งบริการอื่นที่เกี่ยวข้อง
  • 4. ให้บริการให้คำปรึกษาและพัฒนาบุคลากรในด้านสำรวจข้อมูลจากระยะไกลด้วยดาวเทียมและภูมิสารสนเทศ
  • 5. ศึกษา ค้นคว้า วิจัย พัฒนา และดำเนินการอื่นที่เกี่ยวข้องหรือต่อเนื่องกับเทคโนโลยีอวกาศ ซึ่งรวมทั้งการพัฒนาและสร้างดาวเทียมสำรวจทรัพยากรธรรมชาติขนาดเล็กเองได้
  • 6. เป็นหน่วยงานหลักกำหนดมาตรฐานกลางสำหรับระบบสำรวจข้อมูลระยะไกลและระบบภูมิสารสนเทศที่เหมาะสม
อุตสาหกรรมอวกาศ
นอกจากนี้ GISTDA ยังดำเนินการภายใต้ยุทธศาสตร์ ดังต่อไปนี้ คือ เสริมสร้างสมรรถนะด้านเทคโนโลยีสำรวจโลก พัฒนานวัตกรรมเพื่อเพิ่มมูลค่าและคุณค่าของเทคโนโลยีอวกาศและการประยุกต์ใช้งาน ขับเคลื่อนประเด็นทางยุทธศาสตร์ที่สำคัญด้านเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศระดับประเทศ พัฒนาธุรกิจและเครือข่ายพันธมิตร เชื่อมโยงอาเซียนด้วยเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ ตลอดจนพัฒนาและขับเคลื่อนองค์กร
นอกเหนือจากความเคลื่อนไหวของ THEOS-2 แล้ว อุตสาหกรรมอวกาศบ้านเรายังมีความคืบหน้าเป็นลำดับจากภาคเอกชนด้วย เช่น บริษัท คาร์บอน เมจิก (ประเทศไทย) จำกัด หรือ CMTH หนึ่งในเอกชนที่บทบาทในการสร้างกลุ่มอุตสาหกรรมอากาศยานในประเทศไทย Clustering Aerospace และความร่วมมือในการผลิตชิ้นส่วนดาวเทียมในอนาคต จากการที่ CMTH เข้าร่วมโครงการ In-country Manufacturing program ของ GISTDA เพื่อพัฒนาขีดความสามารถด้านมาตรฐานและเทคนิคการผลิตชิ้นส่วนดาวเทียม และเตรียมพร้อมที่จะเข้าสู่อุตสาหกรรม Aerospace อย่างเต็มตัว

อุตสาหกรรมอวกาศ

โดยบริษัท CMTH มีความเชี่ยวชาญ ด้านการออกแบบแม่พิมพ์ ด้านการผลิตชิ้นส่วนโดยใช้วัสดุผสม (composite) ด้านการทดสอบ และด้านระบบที่ใช้ติดตาม เก็บข้อมูล ตรวจสอบคุณภาพการผลิตชิ้นส่วน (Inspection) โดยแยกประเภทการของผลิตภัณฑ์ตามรายการต่อไปนี้คือ ที่นั่งในชั้นธุรกิจของเครื่องบิน ชิ้นส่วนของโดรน ชิ้นส่วนประกอบรถยนต์ ที่นั่งในรถไฟ อุปกรณ์ทางการแพทย์ และสินค้าอุปโภคอื่นๆ เช่น กรอบแว่น, ฝากล้องวิดีโอ เป็นต้น
นอกจากนี้ทางบริษัทฯ กำลังลงทุนโรงงานและเครื่องจักเพื่อผลิตขิ้นส่วนที่ใช้ในอุตสาหกรรมอวกาศโดยเฉพาะ ซึ่งคาดว่าจะเสร็จสิ้นภายใน 1-2 ปี
ทั้งนี้ บริษัท คาร์บอน เมจิก (ประเทศไทย) จำกัด ตั้งอยู่ในนิคมอุตสาหกรรมเครือสหพัฒน์ อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี ที่มีผู้ประกอบการสัญชาติญี่ปุ่นตั้งอยู่อีกหลายบริษัท และเป็นพื้นที่ในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC)

ที่มา :