ปัจจุบัน อุตสาหกรรมปาล์มน้ำมันไทย มีปัจจัยเสี่ยงหลายด้านที่ต้องเร่งปรับตัว โดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงไปสู่การใช้รถยนต์ไฟฟ้า (อีวี) ซึ่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรมการผลิตน้ำมันปาล์ม ซึ่งในขณะนี้อุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มไทยส่วนใหญ่แปรรูปในขั้นต้น แบ่งเป็น การผลิตน้ำมันปาล์มเพื่อการบริโภค 39% ผลิตไบโอดีเซล 46% ส่งออก 6% และเก็บสต็อก 7%
ขณะที่ อีกหนึ่งปัจจัยท้าทาย ที่ทำให้อุปสงค์การส่งออกน้ำมันปาล์มของไทยลดลงอย่างมีนัยสำคัญ คือ กระแส “Zero Palm Oil” ในภาคขนส่งของยุโรป

โดยเมื่อปี 2018 ที่ผ่านมา รัฐสภายุโรปออกคำสั่ง “EU Renewable Energy Directorate II : REDII” กำหนดว่ายุโรปต้องใช้พลังงานทางเลือกเฉลี่ยร้อยละ 27 ภาคการขนส่งเป็นร้อยละ 14 และการใช้พลังงานจากน้ำมันปาล์มเหลือศูนย์เปอร์เซ็นต์ ภายในปี 2030 หรือที่เรียกว่า “Zero Palm Oil” นั้นหมายความว่าในอีก 12 ปีข้างหน้าปาล์มน้ำมันจากอาเซียน ไม่สามารถส่งไปขายในยุโรปได้อีกต่อไป ซึ่งหมายถึงน้ำมันปาล์มจาก 3 ประเทศผู้ผลิตหลักของโลกคืออินโดนีเซีย มาเลเซีย และไทย

ทองชัย ชวลิตพิเชฐ ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม (สศอ.) เปิดเผยถึงแผนยุทธศาสตร์ว่า
ในตอนนี้เราจำเป็นต้องเร่งปรับโครงสร้าง อุตสาหกรรมปาล์มน้ำมัน ของไทยเพื่อให้รองกับการเปลี่ยนแปลงในอนาคต โดยคณะกรรมการนโยบายปาล์มน้ำมันแห่งชาติ (กนป.) ได้ตั้งคณะอนุกรรมการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมปาล์มน้ำมันและน้ำมันปาล์มทั้งระบบ โดยมี สศอ.เป็นฝ่ายเลขานุการ และนำเสนอเสนอแนวทางการขับเคลื่อนการเพิ่มมูลค่าและการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมปาล์มน้ำมันและน้ำมันปาล์มทั้งระบบ”
เปิดมาตรการ เพิ่มขีดความสามารถ การแข่งขัน อุตสาหกรรมปาล์มน้ำมัน ของไทย
โดยมาตรการหลักที่นำมาใช้ขับเคลื่อนและเพิ่มมูลค่า ตลอดจนเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมปาล์มน้ำมัน และน้ำมันปาล์มทั้งระบบ คือ การพัฒนา “ผลิตภัณฑ์โอเลโอเคมีคัล” ของประเทศตลอดห่วงโซ่อุปทาน
อุตสาหกรรมโอเลโอเคมีคัล (Oleochemical Industry) เป็นอีกหนึ่งทางออกของสินค้าเกษตรไทย คือ การแปรรูป อุตสาหกรรมปาล์มน้ำมันไทยก็เช่นกัน ต้องการการผลักดันให้มีการแปรรูป ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมโอเลโอเคมีคัลจึงเป็นทางรอดของอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มไทยเช่นกัน
นอกจากนั้น การจะยกระดับอุตสาหกรรมปาล์มน้ำมันและน้ำมันปาล์มให้มีมูลค่าเพิ่ม และเป็นอุตสาหกรรมที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมสอดรับกับการพัฒนาภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพของรัฐบาล อีกทั้งเป็นการดูดซับผลผลิตปาล์ม ซึ่งจะส่งผลให้ราคาปาล์มมีเสถียรภาพและเกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน

ทั้งนี้ สศอ.นำโจทย์ปริมาณความต้องการโอเลโอเคมีโลกมาพิจารณาทำยุทธศาสตร์ ได้แก่ ผลิตภัณฑ์หล่อลื่นพื้นฐานปีละ 14 ล้านตัน ขยายตัว 3% น้ำมันหม้อแปลงไฟฟ้าชีวภาพปีละ 2 ล้านตัน ขยายตัว 8.3% ผงซักฟอกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมปีละ 1 ล้านตัน ขยายตัว 9% และน้ำมันหล่อลื่นและจาระบีชีวภาพปีละ 36 ล้านตัน ขยายตัว 1% รวมตลาดโลกมีความต้องการปีละ 53 ล้านตัน
รู้ถึงศักยภาพของการผลิต ผลิตภัณฑ์โอเลโอเคมีคัล ของไทย ให้มากขึ้น
รศ.ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช จาก ศูนย์ศึกษาการค้าระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ได้อธิบายให้ความรู้เรื่อง ผลิตภัณฑ์โอเลโอเคมีคัล ไว้ว่า

“หลายคนอาจจะนึกไม่ออกว่า ผลิตภัณฑ์โอเลโอเคมีคัล เป็นผลิตภัณฑ์อะไร “สบู่” ถือได้ว่า เป็น “ต้นแบบ” ผลิตภัณฑ์โอเลโอเคมีคัลชนิดแรกของโลก ที่มาตั้งแต่สมัยก่อน (เมื่อ 2,000 ปีที่แล้ว โดยทำมาจากไขมันแพะ) จนปัจจุบัน มีการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์อีกมากมาย เช่น ผงซักฟอก ยาสีฟัน ยา และพลาสติก เป็นต้น”
“ผลิตภัณฑ์จากปาล์มน้ำมัน แบ่งออกเป็น 4 ส่วน คือ ผลิตภัณฑ์อาหารสัดส่วน 80% โอเลโอเคมีคัล 15% ไบโอดีเซล 2% และที่เหลือเป็นพลังงานชีวภาพ (Biomass) ซึ่งในส่วนของผลิตภัณฑ์อาหารก็เป็นส่วนหนึ่งของโอเลโอเคมีคัลด้วย ผลิตภัณฑ์โอเลโอเคมีคัลสามารถทำได้จาก 3 แหล่ง คือ น้ำมันปิโตรเลียม พืชน้ำมัน และไขมัน ถ้าทำมาจากปิโตรเลียม เรียกว่า “โอเลโอเคมีคัลสังเคราะห์” และมาจากพืชและสัตว์ เรียกว่า “โอเลโอเคมีคัลธรรมชาติ”
“ปัจจุบัน ผลิตภัณฑ์โอเลโอเคมีคัลมีหลากหลายมากขึ้น โดยผลิตภัณฑ์หลักที่สำคัญ มี 4 ประเภท คือ สินค้าอุปโภคบริโภคส่วนบุคคล (Personal Care) อาหารและยา เครื่องสำอาง และสารทำความสะอาด ซึ่งกลุ่มผลิตภัณฑ์เหล่านี้ต้องใช้วัตถุดิบที่สกัดมาจากพืชน้ำมันและไขมันสัตว์ได้ เช่น ปาล์มน้ำมัน น้ำมันมะพร้าว และดอกทานตะวัน เป็นต้น”
“โดยในภูมิภาคอาเซียน 2 ชาติหลัก ที่มีชื่อเสียงในวงการโอเลโอเคมีคัลมานาน นั่นคือ มาเลเซียและอินโดนีเซีย คือ ผู้ผลิตรายใหญ่ ทั้งปาล์มน้ำมันและน้ำมันปาล์ม รวมถึงเป็นเจ้าตลาดในอุตสาหกรรมโอเลโอเคมีคัลของอาเซียนก็ว่าได้ และในบางผลิตภัณฑ์ก็เป็นผู้ผลิตรายใหญ่ของโลกอีกด้วย”
โดยเฉพาะรัฐบาลมาเลเซีย ที่กำหนดทิศทางการพัฒนาชัดเจนว่าผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมโอเลโอเคมีคัลถือว่ามีอนาคตมาก เพราะมีความต้องการใช้อีกมาก และสามารถช่วยเหลือเกษตรกรผู้ปลูกปาล์มน้ำมันของมาเลเซียได้ด้วย นอกจากนี้ เป็นการลดการพึ่งพิงการนำเข้าผลิตภัณฑ์โอเลโอเคมีคัลขั้นพื้นฐานด้วย

ความสำเร็จของการพัฒนาอุตสาหกรรมโอเลโอเคมีคัลมาเลเซียจากปาล์มน้ำมันปาล์มมาจาก
หนึ่ง : การสร้างองค์อิสระเพื่อเข้ามาดูแลทั้งระบบ ซึ่งเป็นการตั้งหน่วยงานทั้งในประเทศมาเลเซียและนอกมาเลเซีย ทั้งการตั้ง กระทรวงอุตสาหกรรมและสินค้า (Ministry of Plantation Industries and Commodities : MPIC) รวมทั้ง สภาปาล์มน้ำมันมาเลเซีย (Malaysia Palm Oil Council : MPOC) ทำหน้าที่ขยายโอกาสทางการค้าและพัฒนาผลิตภัณฑ์น้ำมันปาล์ม ซึ่งปัจจุบัน มีสำนักงานอยู่ทั่วโลก
สอง : ยุทธศาสตร์การพัฒนาอุตสาหกรรมโอเลโอเคมีคัลที่ชัดเจน โดยที่ผ่านมา ไม่ว่าผู้นำมาเลเซียจะเป็นใคร แต่นโยบายหรือยุทธศาสตร์ด้านการส่งเสริมภาคอุตสาหกรรมไม่มีการเปลี่ยนแปลง
บอกกับการมี “ยุทธศาสตร์เปลี่ยนเศรษฐกิจ (Economic Transformation Program : ETP)” ที่มีเป้าหมายเป็นประเทศรายได้สูงในปี 2563 เน้น 12 อุตสาหกรรมหลัก (National Key Economic Area : NKEA) หนึ่งในนั้น คือ อุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มและโอเลโอเคมีคัล โดยเน้นผลิตภัณฑ์โอเลเคมีคัลต่อเนื่อง (Oleochemical Derivatives)
ดังนั้นถ้าพิจารณาจากปัจจัยความสำเร็จของอุตสาหกรรมโอเลโอเคมีคัลในข้อ 2 ก็ถือว่าสอดคล้องกับนโยบายของการจัดตั้งโครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ซึ่งได้กำหนดให้ อุตสาหกรรมเคมีชีวภาพ เป็นหนึ่งในสิบสองอุตสาหกรรมเป้าหมายที่ได้รับการส่งเสริมและได้รับสิทธิพิเศษในการดำเนินธุรกิจและการลงทุนในพื้นที่ยุทธศาสตร์นี้ จึงถือว่า เป็นการเริ่มต้นก้าวที่ถูกทางแล้ว
6 ผลิตภัณฑ์โอเลโอเคมีคัล ที่ไทยมีศักยภาพ ควรค่าแก่การส่งเสริม
เป้าหมายที่จะพัฒนาผลิตภัณฑ์โอเลโอเคมีคัลในตอนนี้ พุ่งเป้าไปที่ผลิตภัณฑ์ 6 ชนิด ได้แก่ ผลิตภัณฑ์สารหล่อลื่นพื้นฐาน น้ำมันหม้อแปลงไฟฟ้าชีวภาพ ผลิตผงซักฟอกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม น้ำมันหล่อลื่นและจาระบีชีวภาพ พาราฟิน และสารกำจัดศัตรูพืชและแมลง

สำหรับแผนการดำเนินงานจะแบ่งมาตรการส่งเสริมเป็น 5 ด้าน ได้แก่
กระบวนการผลิต เทคโนโลยีและนวัตกรรม
โดยให้สินค้าทั้ง 6 ชนิดนี้ ขึ้นทะเบียนนวัตกรรมไทยเพื่อส่งเสริมนวัตกรรมสู่เชิงพาณิชย์ โดยการสนับสนุนและส่งเสริมผู้ประกอบการไทยให้ขึ้นทะเบียนนวัตกรรม เพื่อนําผลงานวิจัยพัฒนาและนวัตกรรมไทย มาใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ การขึ้นทะเบียนสินค้าและบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม การส่งเสริมให้ผู้ประกอบการขึ้นทะเบียนรับรองสินค้า และบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
สร้างมาตรฐาน
จัดทํามาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม เพื่อขจัดอุปสรรคทางการค้าที่เกิดจากมาตรการด้านมาตรฐาน พร้อมจัดทำมาตรฐานการใช้และมาตรฐานอื่นที่เกี่ยวข้อง การพัฒนาและยกระดับห้องปฏิบัติการทดสอบความปลอดภัยผลิตภัณฑ์ในอุตสาหกรรมโอเลโอเคมิคอล
ทั้งนี้ อุตสาหกรรมทั้ง 6 ชนิด ถือเป็นการเปิดสู่มิติใหม่ในการผลิตผลิตภัณฑ์โอลีโอเคมีคัลของประเทศไทย ดังนั้น จึงจำเป็นต้องเร่งวิจัยพัฒนาสินค้าเหล่านี้ให้ไทยมีเทคโนโลยีของตัวเอง เช่น น้ำมันเครื่องชีวภาพ น้ำมันหล่อลื่นจากปาล์มน้ำมัน น้ำมันหม้อแปลงไฟฟ้าจากปาล์มน้ำมัน เป็นต้น ซึ่งจะต้องได้มาตรฐานสากลที่ผู้ผลิตอุปกรณ์ เครื่องจักรทั่วโลกยอมรับ”
มาตรการส่งเสริมการลงทุน
เพิ่มประเภทกิจการที่ให้การส่งเสริมการลงทุนในอุตสาหกรรมโอเลโอเคมิคัล เพิ่มกิจการหรือประเภทอุตสาหกรรมโอเลโอเคมิคอล ให้สอดคล้องกับสิทธิประโยชน์ของกิจการเคมีภัณฑ์หรือ พอลิเมอร์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และมาตรการยกเว้นและลดอัตราภาษีเงินได้นิติบุคคล มาตรการ Green Tax Expense เพื่อส่งเสริมการใช้ ผลิตภัณฑ์ชีวภาพของนิติบุคคล
เพิ่มอุปสงค์
โดยการออกมาตรการสนับสนุนการใช้ผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม กําหนดให้พิจารณาเลือกซื้อสินค้าที่เป็นมิตรกับ สิ่งแวดล้อมที่ได้รับการรับรองฉลากเขียว หรือตระกร้าเขียวเป็นลําดับแรก หากไม่มีสินค้าที่ได้รับการรับรองฉลากเขียว ให้เลือกซื้อสินค้าที่ได้รับการรับรองอุตสาหกรรมสีเขียวตั้งแต่ระดับ 4 ขึ้นไป
มาตรการด้านอื่น
เช่น การปรับปรุงกฎหมายผังเมืองให้เอื้อต่อการผลิต ปรับปรุงแก้ไขกฎกระทรวงให้ใช้ผังเมืองรวมเพื่อสนับสนุนการประกอบกิจการอุตสาหกรรมโอเลโอเคมิคัล
โดยในตอนนี้ อุตสาหกรรมโอเลโอเคมีคัล เป็นอุตสาหกรรมเป้าหมายที่อยู่ในกลุ่ม อุตสาหกรรมเชื้อเพลิงชีวภาพและเคมีชีวภาพ ซึ่งมีมาตรการส่งเสริมและสิทธิประโยชน์อยู่ภายใต้โครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (อีอีซี) ซึ่งมีการกำหนดให้สิทธิประโยชน์ตามมาตรการส่งเสริมการลงทุนในพื้นที่ อีอีซี เพื่อสนับสนุนการลงทุนในอุตสาหกรรมโอเลโอเคมิคัลที่โรงงานต้องตั้งอยู่ในนิคมอุตสาหกรรมเท่านั้น

ดังนั้นจึงควรมีการพิจารณาสิทธิประโยชน์เพิ่มเติมสําหรับการลงทุนในอุตสาหกรรมโอเลโอเคมีคัล ในเขตส่งเสริมเศรษฐกิจชีวภาพนอกพื้นที่ เพื่อให้เกิดการสนับสนุน ส่งเสริมให้เป็นวงกว้างขึ้นด้วย
ที่มา :
- รายงานข่าว เรื่อง “สศอ.ดัน“โอเลโอเคมีคัล” พัฒนา 6 ผลิตภัณฑ์ชีวภาพ” จากเว็บไซต์กรุงเทพธุรกิจ
- บทความเรื่อง “ถอดรหัสลับ! อุตฯโอเลโอเคมีคัล “มาเลย์” กับอนาคตปาล์มน้ำมันไทย” โดย รศ.ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช ศูนย์ศึกษาการค้าระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย จากเว็บไซต์ฐานเศรษฐกิจ
รับรู้ศักยภาพการเติบโตทางเศรษฐกิจของไทย ที่ขึ้นอยู่กับแนวทางการพัฒนาอุตสาหกรรมเป้าหมายต่างๆ
วิเคราะห์แนวทางต่อยอดธุรกิจผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ สร้างความได้เปรียบให้ อุตสาหกรรมอากาศยานไทย
เจาะยุทธศาสตร์ เพิ่มขีดความสามารถให้ 4 อุตสาหกรรมเป้าหมาย ด้วย BCG Economy
เมื่อ ห่วงโซ่อุปทานโลก พลิกโฉมครั้งสำคัญเพราะวิกฤตโรคระบาด ธุรกิจไทยต้องปรับตัวอย่างไรจึงจะรอด










