พลิก “อีอีซี โมเดล” สู่การพัฒนา “เมืองรอง” จุดติดเศรษฐกิจไทยหลังโควิด-19

การสัมมนาวิชาการ ประมาณการเศรษฐกิจระยะสั้นและภาพเศรษฐกิจไทยใน 5 ปีข้างหน้า “EEC Macroeconomic Forum” ในรูปแบบออนไลน์ (VDO conference) ที่มี ดร.คณิศ แสงสุพรรณ เลขาธิการคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (อีอีซี) เป็นผู้ดำเนินการ และมีผู้เข้าร่วมสัมมนา ได้แก่

• ดร.ดอน นาครทรรพ ผู้อำนวยการอาวุโสฝ่ายเสถียรภาพระบบการเงิน ธนาคารแห่งประเทศไทย

• ดร.พิสิทธิ์ พัวพันธ์ ผู้อำนวยการสำนักนโยบายเศรษฐกิจมหภาค สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง

• นายพงศ์นคร โภชากรณ์ ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านเศรษฐกิจมหภาค สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง

• นายสุวิทย์ สรรพวิทยศิริ ผู้ช่วยผู้อำนวยการสถาบันวิจัยนโยบายเศรษฐกิจการคลัง

โดยมีกลุ่มผู้บริหารระดับสูงจากภาครัฐ เอกชน สื่อมวลชน และผู้สนใจทั่วไป เข้าร่วมกว่า 600 คน เจาะแนวคิด “ล็อกเป้า เล็งทิศ จุดติดเศรษฐกิจไทย หลังโควิด-19”

การสัมมนาวิชาการฯ ครั้งนี้ ถือเป็นครั้งแรกในช่วงโควิด-19 ระลอกใหม่ ที่นักวิชาการเศรษฐกิจ การเงิน การคลัง ร่วมหารือแนวทางเตรียมพร้อมแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับ 13 (พ.ศ. 2566 – 2570) เพื่อผลักดันเศรษฐกิจกลับสู่ภาวะปกติก่อนโควิด-19 แก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำให้เศรษฐกิจไทยก้าวไปข้างหน้าและเติบโตอย่างยั่งยืน

การสัมมนาวิชาการ ฯ ได้ฉายภาพการระบาดของโควิด-19 ระลอกใหม่ จะส่งผลต่อการฟื้นตัวเศรษฐกิจไทยที่ต้องใช้เวลาเพิ่มขึ้น โดยประมาณการเศรษฐกิจปี 2564 กรอบการขยายตัวของเศรษฐกิจไทยอยู่ระหว่าง 1.0 – 2.0% และปี 2565 จะขยายตัวระหว่าง 1.1 – 4.7% ซึ่งการเร่งฉีดวัคซีนเพื่อสร้างภูมิคุ้มกันหมู่จะเป็นเงื่อนไขสำคัญของการฟื้นตัว ยิ่งฉีดได้มากเท่าไหร่จะส่งผลให้อัตราการติดเชื้อโควิดลดน้อยลง กิจกรรมทางเศรษฐกิจกลับมาเป็นปกติมากขึ้น

โดยได้จัดทำภาพจำลองการฉีดวัคซีนออกเป็น 3 ตัวอย่าง ได้แก่

• 1. ฉีดวัคซีนได้ 100 ล้านโดส จะดึงจีดีพีขึ้นมาได้ 2%

• 2. ฉีดได้ 64 ล้านโดส จะดึงจีดีพีขึ้นมาได้ 1%

• 3. หากฉีดได้ต่ำกว่านั้น ก็จะดึงจีดีพีได้น้อยลง และจะส่งต่อไปยังปี 2565 คือหากการฉีดวัคซีนเป็นไปตามเป้าหมายจีดีพีปี 65 จะเติบโตได้ 4.7%

แต่ถ้าการฉีดวัคซีนไม่เป็นไปตามเป้าหมาย เศรษฐกิจไทยในปีหน้าอาจโตเพียง 1.1 เพราะจีดีพีจะเติบโตได้ที่เท่าใดนั้น ขึ้นอยู่กับการสร้างภูมิคุ้มกันหมู่ที่หากทำได้เร็วเท่าใดก็จะกระตุ้นเศรษฐกิจได้เร็วเท่านั้น

ขณะที่นโยบายด้านอื่นที่ต้องเร่งทำควบคู่กันไปคือนโยบายการคลัง นโยบายการเงิน และนโยบายการให้ความช่วยเหลือลูกหนี้ผ่านสถาบันการเงิน แต่นโยบายที่สำคัญที่สุดคือการจัดหาและกระจายฉีดวัคซีน หากไม่สามารถจัดหาและกระจายฉีดวัคซีนได้ดีเท่าที่ควร อีก 3 นโยบายที่เหลือก็ไม่สามารถทำให้เศรษฐกิจฟื้นตัวได้

นอกจากนี้ โจทย์สำคัญหลังโควิด-19 คือความเหลื่อมล้ำ เนื่องจากการเติบโตที่ไม่สมดุลเชิงพื้นที่ จากความเหลื่อมล้ำที่เกิดขึ้นก่อนโควิด-19 เมืองหลักที่เป็นเมืองเศรษฐกิจมีเพียง 15 จังหวัด คิดเป็น 70% ของ GDP ประเทศ เมืองรองยังคงเป็นจังหวัดที่ยากจน โดยโควิด-19 ทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายแรงงานกลับด้าน (Reverse trend) ย้ายออกเพราะตกงาน และย้ายเข้าเมืองหลวง เพื่อหางานทำ ความยากจนเหลื่อมล้ำเรื้อรัง โควิด-19 ทำให้คนจนเพิ่มขึ้นทั่วโลก 15 ล้านคน เป็นคนไทย 1.5 ล้านคนจากฐานคนจนเดิม 4.3 ล้านคน ส่งให้ผลคนจนในไทยเพิ่มขึ้นรวม 5.8 ล้านคน (เท่ากับจำนวนคนจนปี 2559)

รวมถึงการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุเต็มรูปแบบ ปัจจุบันประเทศไทยมี 30 จังหวัด ที่เข้าสู่สังคมผู้สูงวัยแล้ว
โดยสหประชาชาติประเมินว่า ในปีหน้า 2565 ประเทศไทยจะเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์ (Aged society) และในปี 2573 จะเข้าสู่อย่างเต็มที่ (Super aged society) และในอีก 10 ปี ประชากรและวัยแรงงานของไทยจะลดลงต่อเนื่อง ส่งผลต่อภาระการคลัง และการขยายตัวของเศรษฐกิจที่จะมีศักยภาพลดลง  

การสัมมนาครั้งนี้จึงมีการนำเสนอแนวคิดกระจายความเจริญไปสู่พื้นที่เมืองรอง โดยการจัดทำเป็นกลุ่มจังหวัด เหมือนกับเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี เพื่อให้จังหวัดเหล่านั้นจะกลายเป็นพื้นที่ที่มีการลงทุนในรูปแบบต่างๆ ที่เหมาะสมกับศักยภาพของพื้นที่ เพิ่มอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจ ซึ่งก่อนหน้านี้รัฐบาลก็มีมติพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจ 4 ภาค ภายใต้การบริหารจัดการของ คณะกรรมการนโยบายการพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษ (กพศ.) ประกอบด้วย

ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคเหนือ (Northern Economic Corridor: NEC – Creative LANNA) ได้แก่ เชียงราย เชียงใหม่ ลำพูน และลำปาง เพื่อเป็นฐานเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของประเทศ เป็นแหล่งผลิตสินค้าและบริการที่ต่อยอดจากฐานวัฒนธรรมล้านนา

ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (Northeastern Economic Corridor: NeEC – Bioeconomy) ได้แก่ ขอนแก่น นครราชสีมา อุดรธานี และหนองคาย พัฒนาเป็นฐานอุตสาหกรรมชีวภาพแห่งใหม่ที่เชื่อมโยงการเกษตรและอุตสาหกรรมชีวภาพด้วยเทคโนโลยีสมัยใหม่

ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคกลาง-ตะวันตก (Central – Western Economic Corridor: CWEC) ได้แก่ พระนครศรีอยุธยา นครปฐม สุพรรณบุรี และกาญจนบุรี พัฒนาอุตสาหกรรมเกษตร อาหารสุขภาพและอาหารทางการแพทย์ การท่องเที่ยวประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และ ธรรมชาติ

ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคใต้ (Southern Economic Corridor: SEC) ได้แก่ ชุมพร ระนอง สุราษฎร์ธานี และนครศรีธรรมราช พัฒนาเป็นศูนย์กลางของภาคใต้ให้เป็นประตูการค้าในการเชื่อมโยงเศรษฐกิจหลักของประเทศสู่ภูมิภาคฝั่งทะเลอันดามัน

แต่ปัญหาคือการปรับโครงสร้างในรูปแบบเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี จำเป็นต้องมีหน่วยงานหรือเจ้าภาพรับผิดชอบที่ชัดเจน หากแต่ละพื้นที่ให้หลายหน่วยงานบริหารจัดการ ต่างคนต่างทำ หรือไม่มีเจ้าภาพที่ชัดเจนก็ยากที่เกิดการรวมกลุ่มและบริหารจัดการได้อย่างอีอีซี

ทั้งนี้ การจัดทำแผนฯ 13 ในปี 2565 ที่ต้องการให้เศรษฐกิจไทยขยายตัวจาก 2.5% เป็น 4.5% จำเป็นต้องเกิดการลงทุนเพิ่มปีละ 6 แสนล้านบาท ซึ่งมีข้อจำกัดแหล่งเงินในการสนับสนุนลงทุนในประเทศ และภาครัฐไม่สามารถก่อหนี้เพิ่มได้อีก จึงจำเป็นต้องพิจารณาแหล่งเงินอื่น เช่น สภาพคล่องส่วนเกินที่มีในระบบ และการเร่งดึงเงินลงทุนจากภาคเอกชนและต่างประเทศ หากสามารถขยายพื้นที่การลงทุนไปสู่เมืองรองและบริหารจัดการให้เกิดผลเป็นรูปธรรมได้จริง การจุดติดเศรษฐกิจไทยหลังโควิด-19 ก็มีความสดใสไม่น้อย