ผมได้กลับไปย้อนอ่านรายงาน “คาดการณ์การระบาดและมาตรการในระยะที่ 3 โรคติดเชื้อไวรัสโคโรน่า 2019” ของศูนย์ปฏิบัติการตอบโต้ฉุกเฉิน กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ที่ออกมาในช่วงเดือนมีนาคม ปีที่แล้ว (2020)
ผมพบว่ารายงานฉบับนี้ได้ออกมาเตือนล่วงหน้าถึงหนึ่งปีเต็มว่าประเทศไทยมีความเสี่ยงสูงที่จะพบการระบาดในวงกว้าง (ซึ่งเกิดขึ้นจริงตั้งแต่ปลายเดือนเมษายน 2021 เป็นต้นมาถึงปัจจุบัน) เนื่องจากเหตุผลดังต่อไปนี้
1. ประเทศทั่วโลกที่พบการระบาดมีจำนวนมากขึ้น และจะมีผู้ติดเชื้อจากต่างประเทศเดินทางเข้าสู่ประเทศไทย รวมทั้งจากประเทศเพื่อนบ้านด้วย
2. ผู้ป่วยส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรง ไม่ได้มารับการรักษา อีกทั้งยังไม่มีพฤติกรรมการป้องกันการแพร่เชื้อที่เหมาะสม
3. ต่อไปประเทศไทยจะมีผู้ติดเชื้อภายในประเทศ ที่ไม่สามารถระบุต้นติของการติดเชื้อได้อย่างชัดเจน
4. ประเทศไทยยังคงมีกิจกรรมรวมคนจำนวนมากอย่างต่อเนื่อง
สรุปว่ายุทธศาสตร์ “กดโรค” ของประเทศไทย ทำได้ดีตั้งแต่เดือนมีนาคม 2020 จนถึงวันที่ 19 ธันวาคม 2020 เท่านั้น จากนั้น ประเทศไทยจำต้องใช้ยุทธศาสตร์ “ยั้งโรค” แทน เพราะเริ่มคุมการระบาดในวงกว้างไม่ได้นับตั้งแต่ปลายเดือนเมษายน 2021 เป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน (10 กรกฎาคม 2021)
โดยมียอดคนติดเชื้อเฉียดหมื่นรายต่อวันติดต่อกันเป็นวันที่ 2 แล้ว จนรัฐบาลต้องประกาศล็อคดาวน์กรุงเทพฯและปริมณฑล เป็นเวลา 14 วันตั้งแต่วันที่ 12 กรกฎาคมเป็นต้นไป
ในช่วงหนึ่งปีครึ่งที่ผ่านมา ต้องบอกว่ารัฐบาลไทยประสบความสำเร็จเป็นอย่างสูงในการควบคุมการระบาด
เพราะตาม โมเดลระบาดวิทยา (compartment model ) ที่คำนวณจากค่า R๐ (ความสามารถในการแพร่เชื้อจากผู้ติดเชื้อไปสู่คนอื่น) และสัดส่วนของผู้ติดเชื้อที่แสดงอาการ (45%)
ถ้ารัฐบาลประยุทธ์ห่วยแตกจริง ในเดือนมีนาคม 2021 จะต้องมีคนป่วยจากโควิดถึง 16.7 ล้านคน (ค่า R๐=2.2 คน) โดยจะมีจำนวนผู้ป่วยเพิ่มขึ้นเป็นเท่าตัวทุกสัปดาห์ตั้งแต่เดือนมีนาคม 2020 เป็นต้นไป
หรือถ้ารัฐบาลประยุทธ์บริหารวิกฤตโควิดแบบพอไปวัดไปวาได้ ในเดือนมีนาคม 2022 หรือในสองปีก็จะต้องมีคนป่วยจากโควิดประมาณ 9.9 ล้านคน (ค่า R๐=1.8 คน) (มีผู้ป่วยต่อสัปดาห์มากถึง 480,000 คนในเดือนกุมภาพันธ์ ปี 2021)
แต่ถ้ารัฐบาลประยุทธ์บริหารวิกฤตโควิดได้ดีเยี่ยม (คือสามารถควบคุมโรคได้ดี) โมเดลระบาดวิทยาก็ยังทำนายว่า จะมีผู้ป่วยประมาณ 400,000 คนในสองปี (มีนาคม 2022) (ค่า R๐= 1.6 คน) โดยที่โควิดจะกลายเป็นโรคตามฤดูกาลไปเอง

พอผมเปรียบเทียบคำทำนายตามโมเดลระบาดวิทยาของกรมควบคุมโรค กับ สถานการณ์ที่เป็นจริงในปัจจุบัน (กรกฎาคม 2021) ผมพบว่า สถานการณ์ในความเป็นจริงขณะนี้ ตรงกับฉากทัศน์ที่ 3 ของโมเดลระบาดวิทยาที่ บ่งชี้ว่า “รัฐบาลไทยควบคุมโรคได้ดี” โดยในฉากทัศน์ที่ 3 นี้ ได้ทำนายตัวเลขต่างๆไว้ดังต่อไปนี้
1. ค่า R๐ หรือ basic reproductive number = 1.6
2. จำนวนผู้ติดเชื้อทั้งหมดในปี 2021 = 884,000 คน
3. จำนวนผู้ติดเชื้อแสดงอาการในปี 2021 = 398,000 คน
4. เดือนที่โมเดลระบาดวิทยาทำนายว่าจะระบาดในวงกว้าง คือ เดือนมีนาคม 2021 (เหตุการณ์จริงคือปลายเดือนเมษายน 2021 หลังวันหยุดสงกรานต์)
5. เดือนที่ โมเดลระบาดวิทยา ทำนายว่าจะเกิดการระบาดสูงสุด มี 2 ช่วงคือ ช่วงเดือนเมษายน-พฤษภาคม 2021 กับ ช่วงกันยายน-ตุลาคม 2021
6. จำนวนผู้ป่วยสูงที่สุดต่อสัปดาห์ที่โมเดลระบาดวิทยาทำนายไว้คือ 20,000 คน (ในความเป็นจริงตัวเลขนี้กำลังจะถูกทำลายสถิติ ทางการจึงต้องตัดสินใจล็อคดาวน์ทันทีเพื่อกดตัวเลขคนป่วยต่อสัปดาห์ไม่ให้เกิน 20,000 คน)
7. ระยะเวลาการระบาดกว่าจะสิ้นสุด 1 ปี 8 เดือน ถึงสองปี จนกลายเป็นโรคตามฤดูกาล
ผมขอเอาตัวเลขจริงๆ ของสถานการณ์โควิดในประเทศไทยวันนี้ (10 กรกฎาคม 2021) มาให้พวกเราดู วันนี้มีผู้ติดเชื้อเพิ่มขึ้น 9,326 คน จำนวนผู้ป่วยสะสม 297,000 คน จำนวนผู้หายป่วยสะสม 216,402 คน
จะเห็นได้ว่าตัวเลขมันยังอยู่ในฉากทัศน์ที่ 3 “รัฐบาลไทยควบคุมโรคได้ดี” ดังที่โมเดลระบาดวิทยาได้ทำนายไว้ตั้งแต่เดือนมีนาคมปีที่แล้ว
ตัวเลขสถิติ มันไม่โกหกใครหรอก มีแต่คนที่มีอคติ ใจแคบที่ใช้อารมณ์เป็นใหญ่เท่านั้น ที่ไม่ยอมรับความจริงที่ตัวเลขสถิติตามโมเดลระบาดวิทยาได้บ่งบอกไว้ว่ารัฐบาลไทยควบคุมการระบาดได้ดีเมื่อเทียบกับหลายประเทศทั่วโลก
วิกฤตโควิดมันใกล้จะจบแล้ว ไม่น่าเกินหกเดือนหลังจากนี้
ผู้คนสมัยนี้หาคนที่มองเห็นป่าทั้งป่าด้วยสายตานักยุทธศาสตร์ได้น้อยคนเหลือเกิน ต่อให้เป็น “ปัญญาชน” หรือ Influencer ที่ดังแค่ไหนก็ตาม
ใครจะก่นด่าสาปแช่งรัฐบาลก็ทำไปเถิด แต่ไม่ว่าอย่างไร คณิตศาสตร์ย่อมถูกต้องกว่าและจริงกว่าเสมอ
โดยที่โมเดลระบาดวิทยาได้ทำนายไว้ชัดเจนว่าประเทศไทยใกล้จะรอดจากวิกฤตโควิดแล้ว ไม่น่าเกินหกเดือนหลังจากนี้

บทความโดย : สุวินัย ภรณวลัย
หลากหลายมุมมอง วิเคราะห์แนวทางควบคุมการระบาดของโรคโควิด-19 ที่น่าติดตาม
รำลึก 28 ปี วันละสังขาร ‘ท่านพุทธทาสภิกขุ’ ด้วยธรรมะปรับใจ สู้วิกฤตโรคระบาดได้อย่างมีสติ
วิกฤตโควิด ที่ต้องยืนหยัดสู้ต่อไป เพื่อโอกาสและวันดีๆ ที่รออยู่ข้างหน้า










