เปิดมุมมองการผลิตบุคลากรตอบสนองการพัฒนา Alternative Transshipment Port ของไทย ที่นำไปปรับใช้ได้จริง ของ อาณัติ มัชฌิมา (ตอนที่ 2)

ต่อเนื่องจากการเสนอมุมมองแบบตรงไปตรงมาเรื่อง โอกาสของไทยในการเป็น ท่าเรือทางเลือกสำหรับขนถ่ายสินค้าถ่ายลำ หรือ Alternative Transshipment Port & ท่าเทียบเรือสินค้าแห่งอาเซียน จาก อาณัติ มัชฌิมา ประธานบริหารงานทั่วไป บริษัท ฮัทชิสัน พอร์ท (ประเทศไทย) จำกัด และนายกสมาคมผู้ประกอบการท่าเทียบเรือสินค้าและคอนเทนเนอร์ ยังได้ชี้ให้เห็นถึงแนวทางที่น่าสนใจในการผลิตบุคลากรผู้มีทักษะด้านการจัดการโลจิสติกส์ เพื่อตอบสนองความต้องการของการเติบโตในภาคอุตสาหกรรมนี้ให้ทันเวลาด้วย


เทคโนโลยีโลจิสติกส์ที่ก้าวไกล บุคลากรด้านพาณิชยนาวีของไทย ต้องก้าวให้ทัน

ในยุคที่เทคโนโลยีดิสรัปการทำงานทุกด้าน อุตสาหกรรมพาณิชยนาวี ก็เป็นอีกหนึ่งภาคอุตสาหกรรมที่มีการพัฒนาของเทคโนโลยีไม่หยุดยั้งเช่นกัน โดยเฉพาะเทคโนโลยีที่ใช้ในธุรกิจท่าเทียบเรือสินค้าและคอนเทนเนอร์ ซึ่ง อาณัติ ได้ให้ข้อมูลเรื่องนี้จากประสบการณ์ตรงของเขาว่า
“สำหรับท่าเรือที่ทาง บริษัท ฮัทชิสัน พอร์ท (ประเทศไทย) จำกัด บริหารจัดการอยู่นี้ เราพูดได้เลยว่ามีการใช้เทคโนโลยีทันสมัย ที่สุดในโลกเท่าที่มีอยู่ตอนนี้ก็ว่าได้ อย่างในเรื่อง Port Technology หลักๆนั้นมีการใช้วิธีการควบคุมการทำงานแบบเดิมที่เรียกว่า Conventional Terminal ซึ่งมีคนเป็นผู้บังคับเครื่องมือโดยตรง และแบบที่สองเป็นการนำเทคโนโลยี การควบคุมเครื่องจักร เครื่องมือยกขนทั้งกึ่งอัตโนมัติและอัตโนมัติ ซึ่งแบบกึ่งอัตโนมัติของที่ท่าเรือกลุ่มบริษัทฮัทชิสันฯใช้อยู่ คือ ใช้ระบบรีโมทคอนโทรล (ควบคุมด้วยระยะไกล โดยมีคนคอยควบคุมเครื่องมือ) ผนวกกับ ระบบอัตโนมัติ”
“อย่างปั้นจั่นยกตู้สินค้าหน้าท่าเทียบเรือ หรือปั้นจั่นยกตู้สินค้าในลานวางกองเก็บตู้คอนเทนเนอร์ มีการควบคุมด้วยรีโมทคอนโทรลจากอาคารสำนักงาน ซึ่งในระบบการทำงานจะมีฟังก์ชันการทำงานต่างๆ ทั้งอัตโนมัติและกึ่งอัตโนมัติ ที่ครอบคลุม หน้าที่หลัก ความปลอดภัย (Safety) , ความถูกต้องแม่นยำ (Accuracy) และ มีประสิทธิภาพ (Productivity)  ในตัวของระบบเครื่องมือเอง โดยสามฟังก์ชันนี้เองที่จะขับเคลื่อนให้เกิดประสิทธิภาพในการทำงานได้”
“ที่กล่าวมาข้างต้นนี้ เพื่อแสดงให้เห็นว่าเทคโนโลยีการทำงานในการบริหารท่าเรือขนถ่ายสินค้านั้น มีการพัฒนาไปอย่างต่อเนื่อง ดังนั้นบุคลากรที่ทำงานด้านนี้จึงต้องพัฒนาตนเองให้ทันกับเทคโนโลยีอันเป็นปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคต”

าณัติ มัชฌิมา

“เพราะแน่นอนว่าเครื่องมือ เทคโนโลยี ที่ใช้ไม่ใช่สิ่งที่เราสร้างได้เอง ต้องจัดหาซื้อเครื่องมือ เครื่องจักร เทคโนโลยีต่างๆนี้มาจากต่างประเทศ ยิ่งในมุมของผู้ประกอบการ ก็ต้องมีการลงทุนเพื่อซื้อเครื่องมือและเทคโนโลยีใหม่ๆนี้มาใช้ มิเช่นนั้นกิจการและธุรกิจของเราจะแข่งขันกับการเปลี่ยนแปลงของโลกไม่ทัน และยิ่งจะมีปริมาณตู้สินค้าเพิ่มขึ้นในอนาคต ก็จะต้องมีเครื่องมือที่พร้อมจะรับมือให้เหมาะสม”
“ทีนี้ขอนำมาสู่ประเด็นเรื่องการพัฒนาบุคลากร ปัญหาก็คือ ต้องยอมรับว่าประเทศไทยยังมีความรู้ความเข้าใจในธุรกิจท่าเรืออย่างจำกัด ไม่ใช่เพราะเราพึ่งเริ่มเข้าสู่วงการธุรกิจนี้ แต่เพราะว่าเป็นกลุ่มธุรกิจจำเพาะ การเติบโตและการเคลื่อนไหว ค่อนข้างช้า การฝึกฝนและสร้างทักษะให้เด็กไทยมีความสามารถในการใช้ ซ่อมและสร้างเสริมเครื่องมือและเทคโนโลยีต่างๆให้ทัน นับเป็นเรื่องที่ท้าทายมากในเวลานี้”

ชี้ทักษะจำเป็น ที่บุคลากรที่อยากทำงานใน ‘อุตสาหกรรมพาณิชยนาวี’ ทุกแขนง ต้องมี

เมื่อถาม อาณัติ ต่อว่า ในฐานะผู้ประกอบการ เขาอยากเห็นทักษะอะไรในบุคลากรที่จะมาทำงานในกิจการการบริหารจัดการท่าเรือขนส่งสินค้าและคอนเทนเนอร์ คำตอบที่ได้สะท้อนมุมมองการพัฒนาบุคลากรที่น่าสนใจว่า
“อย่างที่กล่าวครับว่า เพราะตลาดแรงงานสาขานี้มีความจำเพาะ แต่แหล่งผลิตแรงงานหรือบุคลากรอย่างสถาบันการศึกษาที่จะส่งเข้ามาในของระบบธุรกิจ โดยเฉพาะภาคผู้ประกอบการท่าเทียบเรือที่ยังมีไม่พร้อมเท่าใดนัก เพราะการเติบภาคธุรกิจนี้ค่อนข้างเป็นไปอย่างช้าๆ สถาบันต่างๆจึงไม่เล็งเห็นโอกาสในการทำตลาด ทางการศึกษา และธุรกิจนี้มีจำนวนผู้ประกอบการน้อยราย”
“ธุรกิจท่าเทียบเรือขนส่งสินค้ามีความจำเป็นที่ต้องติดต่อประสานงานกับคนต่างชาติอยู่ตลอด เราต้องยอมรับว่าเด็กเราทักษะด้านภาษายังอ่อนกว่าชาติอื่นๆ และไม่ใช่แค่ทักษะภาษาที่ต้องใช้ในการสื่อสาร ติดต่อประสานงานเท่านั้น ที่จำเป็น แต่เนื่องจาก เราต้องใช้เครื่องมือและเทคโนโลยีที่มีความทันสมัยและส่วนใหญ่เป็นเครื่องไม้เครื่องมือที่ผลิตในต่างประเทศ บุคลากรผู้ใช้งานจึงจำเป็นทักษะภาษาเพื่อนำมาใช้ในการแปลและเรียนรู้วิธีการใช้งานและควบคุมเครื่องมือเครื่องจักรเหล่านี้ด้วยเช่นกัน”

“และไม่ใช่แค่ทักษะในการสื่อสารภาษาต่างประเทศเท่านั้น ทว่า ทักษะการสื่อสารยังครอบคลุมถึงการเรียนรู้ภาษาหรือคำศัพท์เฉพาะทางเทคนิคเกี่ยวกับเทคโนโลยีในสายงานที่ทำด้วย ยิ่งในยุคนี้เป็นนยุคแห่งการทำงานที่ผสมผสานกัน ยกตัวอย่างเช่น ในสายงานช่าง ระหว่างเครื่องกลกับไฟฟ้า หรือผสมผสานระหว่างไฟฟ้ากับคอมพิวเตอร์ เพราะฉะนั้นจะมีเทคโนโลยีและความรู้ใหม่ๆออกมา เช่น ในปัจจุบันนี้เราต้องการช่างฝีมือที่มีทักษะลูกผสม เช่น เครื่องกลและคอมพิวเตอร์ หรือไฟฟ้า (Electromechanical ) เพื่อควบคุม เครื่องจักรที่เป็นระบบ Mechatronics ที่มีทั้งไฟฟ้าและเครื่องกลผสมกัน ยิ่งปัจจุบันมีเครื่องมือเครื่องจักรที่เป็น แบบปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence) ด้วยแล้ว จึงต้องมีความรู้ความเข้าใจรอบด้านมากยิ่งขึ้น”
“หรือแต่ก่อนถ้าเป็นการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักรด้านเดียว อย่างการซ่อมเครื่องยนต์เครื่องจักร คนทำงานก็มีแค่ความรู้ด้าน ช่างกลอย่างเดียวก็พอจะรับมือได้ แต่เดี๋ยวนี้ต้องมีการใช้โปรแกรมต่างๆร่วมด้วย ปรากฎการณ์นี้ส่งผลโดยตรงต่อตลาดการศึกษาที่ต้องพยายามปรับตัวผลิตบุคลากรที่มีทักษะรอบด้านตามที่กล่าวมาให้ได้มากขึ้น”
“แต่สิ่งที่น่าเป็นห่วง คือ การปรับหลักสูตร เพราะว่าหลักสูตรของไทยกว่าจะเปลี่ยนแปลงแต่ละครั้งนั้นต้องใช้เวลาพอสมควรที่จะอนุมัติหลักสูตร ซึ่งจุดนี้ถ้าหลักสูตรเราปรับไม่ทัน เกรงว่าบุคลากรของเราจะมีขีดความสามารถในการแข่งขันไม่ทันกับบุคลากรของนานาประเทศ โดยเฉพาะก่อนที่จะมีนักเรียนได้ ก็ต้องมีหลักสูตรการเรียนการสอน และครูอาจารย์ที่เข้าใจว่า จะสอนอะไรให้กับนักเรียนผู้เรียน และแน่นอนว่า เทคโนโลยีและอุปกรณ์เหล่านี้ก็คงไม่พ้นที่สถานประกอบการ การฝึกอบรมส่วนหนึ่งก็จะต้องมาที่ผู้ประกอบการที่จะต้องฝึกอบรมให้พนักงานเหมือนที่เคยเป็นในอดีต เพื่อปรับพื้นฐานความรู้และความเข้าใจในงานจริง”
 “ทั้งนี้ ผมมีความเชื่อมั่นอย่าแรงกล้าว่าคนไทยเองมีข้อดีที่เป็นจุดเด่น ซึ่งเป็นที่ยอมรับคือถ้าขยันและพยายาม บุคลากรไทยเราเก่งไม่แพ้ชาติไหนครับ เพราะถ้าทุกคนต่างมีความต้องการที่จะผลักดันตัวเองให้สามารถแข่งขันกับเวทีนานาชาติ สุดท้ายก็สามารถบรรลุได้”

ได้เวลาหยิบข้อดี ผลักดันให้ไทยก้าวเป็น Alternative Transshipment Port แห่งภูมิภาคให้ได้

หากพูดถึงธุรกิจท่าเทียบเรือสินค้าและคอนเทนเนอร์ อาณัติ ยืนยันว่า ศักยภาพของไทย ไม่เป็นสองรองใคร ยืนยันได้จากการจัดอันดับ ใน ฮัทชิสัน พอร์ต โฮลดิ้ง ซึ่งปัจจุบันมี 53 ท่าเทียบเรือ ใน 27 ประเทศ ทั่วโลก ซึ่งประเทศไทยเป็น 1 ใน 5 ท่าเทียบเรือที่มีการบริหารจัดการและมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการทำงาน ที่ดีเยี่ยม
“นอกจากนั้น ฮัทชิสัน พอร์ท ประเทศไทย ได้รับเลือกจากกลุ่มฮัทชิสัน พอร์ต โฮลดิ้ง ให้เป็น และเป็นกลุ่ม “เรือธง” ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เรียกว่าไทยเราเป็นต้นแบบ ( Role Model ) ของ ฮัทชิสัน พอร์ต กรุ๊ป ในเรื่องของการใช้เทคโนโลยีในการบริหารจัดการท่าเรือขนส่งสินค้าที่โดดเด่นและได้รับการยอมรับ”

“และเรายังภาคภูมิใจอย่างยิ่งที่ได้รับเลือกเป็นศูนย์พัฒนาการเรียนรู้และทดลองการปฏิบัติงานในนวัตกรรมเพื่อความเป็นต้นแบบของกลุ่ม เป็นศูนย์เรียนรู้ของ ฮัทชิสัน พอร์ท ทั่วโลก ในการวางแผนงาน การใช้เทคโนโลยีต่างๆ รวมถึงเป็นสมาชิกในการพัฒนาระบบปฏิบัติการ การวางกลยุทธ์การทำงาน การบริหารจัดการท่าเทียบเรือ ที่มีประสิทธิภาพควบคู่ไปกับปลอดภัย”
“ทุกโปรไฟล์ที่กล่าวมานี้ เป็นสิ่งที่ยืนยันในเรื่องแนวความคิด วิถีปฏิบัติในการทำงาน ความสามารถของคนไทย ที่ขอย้ำว่าไม่เป็นสองรองใคร อย่างในเรื่องการใช้เทคโนโลยีต่างๆในการบริหารจัดการกิจการท่าเรือขนส่งสินค้าและคอนเทนเนอร์ เราก็ได้พิสูจน์ให้กับผู้ถือหุ้น ให้กับกลุ่มของพอร์ทแล้วว่าเมืองไทยพร้อมที่จะเป็นฮับของการพัฒนาเทคโนโลยีและการเรียนรู้ด้านนี้”
“ยกตัวอย่าง ในปัจจุบันเรามีการทดลองรถบรรทุกไร้คนขับในท่าเทียบเรือ (Autonomous Truck) กับบริษัทผู้ผลิตที่เป็นคู่ค้า ซึ่งได้ผลดีเป็นที่หน้าพอใจระดับหนึ่ง และหลังจากที่การใช้งานจริงได้ผลลัพธ์ที่พอใจแล้ว เราจะนำรูปแบบการทำงานนี้ไปปรับใช้ ที่ท่าเทียบเรือในกลุ่มของบริษัทฯ เช่นที่ กลุ่มประเทศทางทวีปยุโรป ตะวันออกกลาง หรือที่ใดก็ตามที่มีความต้องการอย่างเหมาะสม”
“เพราะฉะนั้นกล่าวได้เลยว่า ต้นตำรับ องค์ความรู้ต่างๆนี้จะอยู่กับคนไทย ความคิดที่ทันสมัย ดีเอ็นเอของคนไทยที่รู้จักพลิกแพลงและกอปรกับความเพียรพยายาม จะทำให้เรามีการพัฒนายิ่งขึ้น และก็จะถูกถ่ายทอดเป็น Role Model ไปยังท่าเทียบเรืออื่นๆ ที่อยู่ในสังกัด สิ่งนี้ก็เป็นอีกหนึ่งความภาคภูมิใจ ที่ยืนยันว่าเราก้าวหน้าเร็วกว่าคนอื่นแล้วนะ เพราะในขณะนี้คนอื่น ท่าอื่นๆยังเป็น ระยบบการทำงานแบบเดิม หรือ Conventional Mode ยังใช้ระบบ Manual ที่ต้องใช้คนอยู่”

คำถามที่ต้องหาคำตอบ…อาชีพด้านพาณิชยนาวี มีความน่าสนใจอย่างไรสำหรับคนรุ่นใหม่?

“ผมมองว่าอาชีพทางด้านพาณิชย์นาวีเป็นอาชีพที่อยู่กับโลกใบนี้จนกว่าโลกใบนี้จะแตกสลาย” อาณัติ กล่าวทันที เมื่อส่งคำถามไปว่า “อาชีพด้านพาณิชยนาวี มีความน่าสนใจอย่างไรสำหรับคนรุ่นใหม่?”

Transshipment Port

“เพราะว่าการขนส่งที่ถูกที่สุดและมีประสิทธิภาพมากที่สุด คือ การขนส่งทางน้ำ โลกใบนี้มีพื้นที่เป็นน้ำถึง 70% เพราะฉะนั้นอย่างไรก็ไม่พ้นการเดินทางทางน้ำเพื่อการขนส่งเป็นทางหลัก ถึงแม้ตอนนี้จะมี การเชื่อมโยงเส้นทางทางบก หรือทางรางจากจีนตะวันออกไปยังยุโรปทางตะวันตก ถึงฝรั่งเศส อิตาลี จนไปสุดอยู่ที่เกาะอังกฤษแล้วก็ตาม แต่ด้วยปริมาณการขนส่งแต่ละเที่ยวก็ยังสู้เรือไม่ได้ เรือยังขนได้มากกว่าและมีประสิทธิภาพมากกว่า ผมจึงเชื่อว่าธุรกิจทางน้ำจะอยู่ยั้งยืนยงต่อไปได้เรื่อยๆ”

“แต่ในเรื่องของรายได้ของคนที่ทำงานด้านนี้ ในประเทศไทยเองก็ต้องยอมรับว่าเมื่อเทียบธุรกิจการขนส่ง 4 รูปแบบ คือ ทางบก ทางน้ำ ทางราง และทางอากาศ เทียบกันในเรื่องค่าใช้จ่าย การขนส่งทางน้ำถือว่ายังถูกที่สุด แต่ว่ารายได้จากผลประกอบการไม่ดีเท่าที่ควร ด้วยเหตุถูกกำหนดเพดานของอัตราค่าภาระยกขนที่ต่ำ ตามเงื่อนไขรับสัมปทานภาครัฐ จึงทำให้ผลประกอบการเป็นต้วเงินโดยรวมไม่ดีเท่าใดนัก ฉะนั้นรายได้ของพนักงานก็ต้องผันไปตามรายได้หรือผลประกอบการของแต่ละบริษัทด้วย ซึ่งมีการแข่งขันที่สูงเช่นกัน ทำให้รายได้ตอบแทนพนักงานอาจไม่จูงใจมากนัก”
“หากมองถึงอาชีพในด้านพาณิชยนาวีในส่วนของคนประจำเรือ ส่วนใหญ่จะได้รายได้ที่ดีกว่าบุคลากรที่ทำงานฝั่งบก เนื่องจากมีค่าเสี่ยงภัย ความรู้เฉพาะทาง และการที่ต้องทำงานอยู่ในเรือเป็นเวลานานๆ ก็ต้องมีค่าตอบแทนในส่วนที่ต้องเสียโอกาส เป็นต้น”
“อีกทั้งประเทศผู้นำธุรกิจเดินเรือนั้นส่วนใหญ่มาจากประเทศที่มีค่าครองชีพสูง เช่น ประเทศทางยุโรป การกำหนดค่าแรงถูกกำหนดไว้ในอัตราที่สูงซึ่งเป็นไปตามเกณฑ์อัตราค่าครองชีพของคนตะวันตกในอดีต แต่ปัจจุบันเนื่องจากสภาพเศรษฐกิจที่ถดถอย และตลาดแรงงานลูกเรือ คนประจำเรือจากประเทศทางเอเชีย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีเพิ่มมากขึ้น จึงมีส่วนทำให้รายได้จากการจ้างงานของการเดินเรือ มีแนวโน้มที่ปรับตัวลงบ้าง”
“กอปรกับเรือบางประเภทที่ต่อขึ้นมาใหม่มีการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาช่วยในการจัดการกิจกรรมในเรือ ทำให้การใช้จำนวนคนประจำเรือต่อลำเรือน้อยลง แต่อย่างไรก็ดีธุรกิจเดินเรือก็ยังคงประสบปัญหาการจ้างคนประจำเรือ เพราะเหตุสภาพการจ้าง การทำงานบนเรือที่กล่าวมาแล้วมีความจูงใจลดลง เนื่องจากคนมีทางเลือกในการจ้างงานบนบกมากขึ้น ซึ่งเป็นงานที่สบายกว่าและยังมีโอกาสทำกิจกรรม หรือสามารถหารายได้อื่นๆ คู่ขนานไปได้อีกด้วย”

อย่างไรก็ดี อาณัติ ชี้ให้เห็นว่า แม้อัตรารายได้ของคนทำงานในท่าเรือจะไม่ได้สูงนัก ทว่า การขยายตัวของปริมาณตู้สินค้าส่งออกและนำเข้าและล่าสุดโครงการก่อสร้างขยายท่าเทียบเรือแหลมฉบัง ขั้นที่ 3 ที่มีขึ้นแล้วนั้น ยังแสดงถึงความต้องการในตำแหน่งงานที่จะเปิดรับในอนาคต และหากมองปัจจุบันแล้วนับว่าอาชีพด้านนี้เองก็ยังมีความมั่นคงไม่น้อยทีเดียว ซึ่งจะเห็นได้ชัดในสภาวะโรคระบาดเช่นนี้ การจ้างงานในท่าเรือก็ยังคงมีความต่อเนื่อง ทั้งด้านแรงงานที่มีทักษะ และทั่วไป รวมถึงเจ้าหน้าที่ประจำสายงานต่างๆในองค์กร โดยเฉพาะสายงานช่างเทคนิค ช่างซ่อมบำรุงต่างๆ เองที่ต้องมีความรู้ความเข้าใจทั้งเทคโนโลยีใหม่ๆ อย่างทักษะเรื่องคอมพิวเตอร์ควบกับอุปกรณ์ที่เป็นแบบปัญญาประดิษฐ์ และอีกมุมที่น่าสนใจ คือ การมีทักษะทางช่างที่มากกว่าหนึ่งสาขา (multi skills engineering) นั้นมีความต้องการมากขึ้น และสิ่งนี้เองหากไม่ใช่การทำงานในท่าเรือแล้วเขาเหล่านั้นก็ยังสามารถเพิ่มโอกาสให้ตนเองทให้หันเหียนการใช้ทักษะความรู้เหล่านี้ในอุตสาหกรรมอื่นๆ ที่ใกล้เคียงกันได้อีกด้วย

ฟังมุมมองดีๆ เรื่องการพัฒนาบุคลากรตอบโจทย์อุตสาหกรรมเป้าหมายกันต่อ

ดร.สุทธิภัทร อัศววิชัยโรจน์ การศึกษายุคใหม่ เรียนที่ชอบ หรือ เรียนที่ใช่

‘ดร.บุษรา วงศ์รักศักดิ์’ ผู้บริหารหญิงแกร่งผู้อยู่เบื้องหลัง หลักสูตร บสพ. สร้างนักบริหารธุรกิจการแพทย์มืออาชีพ

‘เฉลิมวุฒิ แท่นสุวรรณ์’ ชี้วิธีดึงศักยภาพ อุตสาหกรรมพาณิชยนาวีไทย ที่ซ่อนอยู่ พร้อมต่อยอดผลิตบุคลากรให้ทันการณ์