ในยุคที่ทุกประเทศทั่วโลกมีปัจจัยแทรกแซง ทั้งวิกฤตโรคระบาด และการดิสรัปของเทคโนโลยี ก็ยิ่งทำให้เห็นชัดว่านอกจากการวางแผนการพัฒนาประเทศเพื่อเร่งเครื่อง ฝ่าวิกฤต ผลักดันให้เศรษฐกิจก้าวต่อให้ได้ตามเป้าหมายของแต่ละชาติแล้ว การพัฒนาบุคลากร ให้พร้อมเป็นฟันเฟืองขับเคลื่อนพาประเทศชาติบรรลุทุกภารกิจที่ตั้งไว้ ก็ต้องได้รับการบรรจุอยู่ในนโยบายหลักของภาครัฐทุกยุคสมัยด้วย ประเทศไทยก็เช่นกัน
ทว่า ที่ผ่านมา ต้องยอมรับว่า ปัญหาและอุปสรรคหลักของการปฏิรูปการศึกษาของไทย คือ ความต่อเนื่องและจริงจัง ของการดำเนินงานตามแผนยุทธศาสตร์การปฏิรูปนั้น

จนกระทั่ง เกิดโครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC ซึ่งเป็นโครงการพัฒนาเศรษฐกิจระดับประเทศ ที่นอกเหนือจากการดึงดูดเม็ดเงินและส่งเสริมให้เกิดการลงทุนในพื้นที่ 3 จังหวัดภาคตะวันออก คือ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี และระยอง แล้ว ยังเป็นตัวเร่งให้เกิดความต้องการบุคลากรเพื่อตอบโจทย์ความต้องการของอุตสาหกรรมเป้าหมายในพื้นที่อีกมหาศาล
ภารกิจใน การพัฒนาบุคลากร จึงเป็นอีกหนึ่งเป้าหมายสำคัญที่ต้องเร่งขับเคลื่อนให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะในพื้นที่ EEC ด้วยเหตุนี้ จึงมีการจัดตั้ง คณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากรในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC HDC) ขึ้นเพื่อเป็นหน่วยงานหลักในการรับผิดชอบ ประสานงาน กับทุกภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็น ภาคสถาบันการศึกษาทุกระดับ ภาคสถานประกอบการ ตลอดจนหน่วยงานภาครัฐ ตลอดจนระดมสมองร่วมกันคิดโมเดลการจัดการเรียนการสอนที่ทรงประสิทธิภาพ เพื่อผลิตพัฒนาบุคลากรในพื้นที่ให้ทันต่อเวลาตามจำนวนที่ต้องการ

มาในปัจจุบัน การดำเนินงานของ EEC HDC ได้ก้าวหน้าไปอย่างเป็นรูปธรรม โดยการขับเคลื่อนของ ดร.อภิชาต ทองอยู่ ประธาน EEC HDC ที่ในวันนี้ได้ตอบรับมาเป็นผู้บรรยายในเวที TPA Forum Special ซึ่งจัดโดย สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี ไทย-ญี่ปุ่น หรือ ส.ส.ท. ในหัวข้อ “Human Development of Thailand” โดยไม่เพียงได้เล่าถึงการทำงานเชิงรุกของ EEC HDC เท่านั้น แต่ได้ให้ความรู้ บอกเล่า ถึงความจำเป็นที่ประเทศไทยต้องเดินหน้าปฏิรูป การพัฒนาบุคลากร อย่างจริงจังด้วย
“ในระบบการศึกษาที่ผ่านมาของเรา ผูกติดมากับการรับราชการ เป็นหน่วยงานกระทรวง ทบวง กรม แล้วก็อำนาจการเมือง อำนาจบริหาร นี่คือหลักที่เป็นมา ซึ่งเป็นผลอย่างมีนัยสำคัญต่อการจัดการศึกษา นั่นหมายความว่า การศึกษาไม่ได้เกี่ยวข้องกับการเติบโตก้าวหน้าหรือการพัฒนาประเทศ แต่เป็นการจัดระบบการศึกษาที่ส่งผ่านมาจากรัฐ หรืออำนาจรัฐที่อยู่ใต้กำกับของอำนาจรัฐ เหมือนกับอำนาจของการบริหารจัดการ หรือพลังการขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจบางส่วน” ดร.อภิชาต เริ่มเกริ่น เพื่อให้ผู้ฟังได้เห็นภาพ ปัญหาที่ซ่อนอยู่ใต้พรมการปฏิรูปการศึกษาไทย
ทำความเข้าใจวังวนปัญหา การพัฒนาบุคลากร ของไทย ที่รอการแก้ไข
จากนั้น ดร.อภิชาต เริ่มกล่าวถึงสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นในภาคการศึกษาไทยเพิ่มเติมว่า
“การจัดการศึกษาที่ผ่านมา ผมมารับงานได้ประมาณ 2 ปีกว่าแล้ว ตอนผมมาตอนแรก มีคนตกงานสะสมก่อนเกิดโควิดอยู่เกือบล้านคน เราจะเห็นว่าฝ่ายวิชาการนั้น การจัดการในการบริหารสถาบันก็เต็มไปด้วยความขัดแย้งตลอด แล้วก็มุ่งรับใช้ผลประโยชน์อำนาจที่ไม่เกี่ยวข้องกับเรื่องของการพัฒนา Human Capital หรือศักยภาพทางเศรษฐกิจ สังคม เทคโนโลยี หรืออะไรก็แล้วแต่ที่เป็นความก้าวหน้าของประเทศ อันนี้คือสภาพที่เป็นกับดักร้ายแรงของการศึกษาที่ผ่านมา”

“การศึกษาที่ผ่านมาจึงมุ่งไปสู่ IQ, EQ เราไม่มี AQ (Adaptive Quotient) และศักยภาพทางด้านการปรับตัวว่าอันไหนจะต้อง Unlearned หรือ Relearned ใหม่ ไม่มี ทีนี้พอโลกมันเปลี่ยนแปลงไป การศึกษาทั้งระบบมันก็วนเวียนโดดเดี่ยวตัวเอง ลอยอยู่ในแอ่งกระทะเล็กๆ ใบเดิมที่ถูกกดทับด้วยระบบระเบียบ ซึ่งออกสุมทับกันมาด้วยความหวาดระแวงเต็มไปหมด ตอนนี้ก็ทำอะไรไม่ได้ ทับกันไว้จนอึดอัดไม่สร้างสรรค์กันทั้งระบบ นี่คือสิ่งที่มันเกิดขึ้น”
“ขณะเดียวกัน การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในยุคนี้เป็น Speed of Change นับวันจะเร็วขึ้นทุกที แล้วเต็มไปด้วยการปรับตัวแบบเป็นกระแสคลื่นการเปลี่ยนแปลงไม่ใช่เป็นคลื่นใหญ่ๆ ที่มานานๆ ที แต่เป็นคลื่นลูกเล็กๆ ที่เปลี่ยนหลากเรื่องราว หลากมิติ เพราะฉะนั้นการศึกษาที่เทอะทะแล้วก็ปรับตัวลำบาก เราจึงเผชิญกับความยากลำบากของการไปสู่อนาคต คราวนี้เราจะมาดูว่าที่ผ่านมาเกิดอะไรเปลี่ยนแปลงแล้วส่งผลกระทบต่อโลก การพัฒนาบุคลากร บ้าง”
การเปลี่ยนแปลงระดับโลก ที่ส่งผลให้ทุกองคาพยพต้องปรับตาม
ความรู้ที่ได้รับจากเวทีนี้ ไม่ได้อยู่แค่ที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาบุคลากรแต่เพียงแง่มุมเดียว เพราะ ประธาน EEC HDC ได้บอกเล่าให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงระดับโลกที่กลายมาเป็นตัวแปรกำหนดให้ทุกประเทศทั่วโลกต้องปรับกลยุทธ์รับคลื่นความเปลี่ยนแปลงอันแปรปรวนนี้
“เราจะเห็นว่า ด้านหนึ่งก็เป็นเรื่องของการปรับตัวทางด้านรัฐศาสตร์ของโลก คือโลกใบเดิมถูกปรับเปลี่ยนจากโครงสร้างการเมืองของโลกขนานใหญ่ ซึ่งเดิมนั้นอเมริกาเป็นอำนาจเดี่ยว แต่ ภูมิรัฐศาสตร์ หรือ Geopolitics ที่ปรับตัวใหม่ทำให้เกิดองค์กรใหม่ๆ ขึ้นมา มีการคานอำนาจใหม่ขึ้นมา ซึ่งมีผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อการพัฒนาของโลกและของเราโดยรวม”
“เพราะฉะนั้นเราจะเห็นว่าเกิดเขตเศรษฐกิจพิเศษขึ้นมา ในเรื่องของความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ก็ดี สหภาพเศรษฐกิจยูเรเซียก็ดี TPP ก็ดี RCEP ก็ดี ซึ่งเป็นความร่วมมือในด้านการค้า โดยเฉพาะ RCEP มีขนาดเท่ากับ 30% ของ GDP โลก แล้วก็มีประชากร 3,500 ล้านคน มีขนาดเศรษฐกิจอยู่ประมาณ 30 ล้านล้านเหรียญสหรัฐฯ ซึ่งเป็นความร่วมมือที่ใหญ่ที่สุดระหว่างภูมิภาคนี้กับพาร์ทเนอร์ นี่เป็นสาเหตุให้การปรับตัวทางภูมิรัฐศาสตร์ เป็นปัจจัยที่ขับเคลื่อนโลกมาสู่โลกปัจจุบันนี้ ซึ่งเป็นโลกใบใหม่ที่ไม่ได้ผูกขาดไว้ด้วยอำนาจการกำกับแบบของอเมริกาอีกต่อไป”
“คราวนี้มาดูทางด้าน Geo-economics หรือ ภูมิเศรษฐศาสตร์ ซึ่งอาจจะเรียกได้ว่าเป็นกระแสของการเปลี่ยนโลกอีกครั้งหนึ่งหลังจากที่จีนได้รื้อฟื้นเส้นทางสายไหมศตวรรษที่ 21 หรือ One Belt One Road สร้างเส้นทางเชื่อมโลกต่อเนื่อง จากเอเชียไปถึงยุโรป”

“ส่วนอีกเส้นทางด้านพาณิชยนาวี หรือ Maritime ที่เดินทางเข้าไปถึงแอฟริกา อ้อมไปออกเข้าคลองสุเอซ ลงมา แล้วก็ไปเข้าที่แอฟริกา เส้นทางระบบรางทางบกที่เชื่อม 4-5 เส้นทางหลักๆ ได้ทำให้เกิดการปรับตัวของภูมิเศรษฐกิจขนาดใหญ่ของโลกมากมาย”
“และจีนเองก็ปรับตัวอย่างรวดเร็ว เมื่อเร็วๆ นี้เวียดนามก็เปิดเส้นทางที่สนับสนุนโดยจีน คือเส้นทางฮานอย-เบลเยี่ยม พูดง่ายๆ ว่า ฮานอย-ยุโรป เพราะฉะนั้นเส้นทางต่างๆ ที่เกิดขึ้นจะมีผลอย่างมีนัยสำคัญ หรือเรียกว่าเป็น Main Text ของการเปลี่ยนแปลงของ Geoeconomics โลกก็ได้ เพราะเวลานี้การเติบโตขึ้นของ 2 เส้นทาง มันสามารถสร้างเศรษฐกิจขึ้นใหม่อย่างมากมายมหาศาล”
“นอกจากนี้จีนเองในปี 2001 GDP ของจีนเท่ากับ 39% ของอเมริกา พอปี 2008 ก็เป็น 62% ปี 2016 เป็น 114% ปีนี้ก็เยอะขึ้นไปอีก แปลว่าการเปลี่ยนแปลงตลอดเส้นทางของสายไหมใหม่ ตลอดจนการจัดการของ Geopolitics ที่ผ่านเส้นทางสายไหมใหม่ หรือ One Belt One Road ของจีน ได้สร้างการเปลี่ยนแปลงซึ่งจะมีผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อเศรษฐกิจ เหมือนกับเส้นทางรถไฟที่ตัดผ่านจากปักกิ่งไปอูหลงจีเข้าคาซัคสถานแล้วก็ออกไปถึงยุโรปไปที่ทะเลบอลติก”
“การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้ในปี 2017 ปีเดียว คาซัคสถานมี GDP โตเพิ่มขึ้นมา 31.2% เปลี่ยนความเชื่อที่ว่าประเทศไหนที่ไม่มีทางออกทางทะเลมักเป็นประเทศที่ยากจน เป็นประเทศที่ไม่สามารถทำอะไรได้มากนัก แต่พอระบบรางตัดผ่านเข้าไป ความเจริญหรือ Growth ของประเทศนั้นขึ้นมาทันทีเลย คาซัคสถานเป็นตัวอย่างที่ดีของกลุ่มประเทศตะวันออกกลาง นั้นชี้ให้เราเห็นว่า Geoeconomics เป็นกลไกสำคัญต่อการเปลี่ยนแปลงและการขับเคลื่อนโลก”

“ต่อไป โลกในยุคเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ศตวรรษที่ 21 โดยเฉพาะในช่วงปลายศตวรรษ ความคิดของโลกตะวันตกกับโลกตะวันออกแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ วิธีคิดแบบโลกตะวันตกจะเห็นว่า อเมริกาในยุคของทรัมป์ก็ดี พยายามแยกตัวเอง โดดเดี่ยวตัวเอง ดิ้นรนสร้างอำนาจตัวเอง เพราะฉะนั้นนโยบายการนำอเมริกากลับขึ้นมายิ่งใหญ่หรือ American First ก็เป็นแบบแผนที่ชี้ถึงความพยายามที่จะโดดเดี่ยวตัวเองหรือดิ้นรนแยกตัวเองออกมา”
“หรือการเมืองแบบ Brexit ในอังกฤษ ที่ชนะการลงประชามติไปด้วยโหวตที่เฉียดฉิวมาก 52% ก็ทำให้โลกมีความเปลี่ยนแปลง อังกฤษก็มองกลับไปว่าความร่วมมือใน EU นั้นทำให้อังกฤษตกต่ำ มีสภาพปัญหามากมายทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง ก็โหวตออกไปแบบเฉียดฉิวมาก ตอนนี้ก็โดดเดี่ยวตัวเอง ในขณะที่ของเอเชียเรากลับตรงกันข้าม”
“วิธีคิดแบบเอเชียเราพยายามที่จะรวมกลุ่มแล้วก็สร้างระบบหลอมรวมพัฒนากันขึ้นมา ไม่ว่าจะเป็นการสร้างธนาคารความร่วมมือแบบพหุภาคี หรือการสร้างธนาคารโครงสร้างพื้นฐาน AIIB ของจีน รวมถึงองค์กรความร่วมมือต่างๆ ขึ้นมา เพราะฉะนั้น Geo-economics ที่เกิดขึ้นในศตวรรษที่ 21 มีทิศทางว่า การเติบโตนั้นจะต้องพัฒนาขึ้นมาเป็นระบบเครือข่ายที่เชื่อมโยงกัน และมีเทคโนโลยีเป็นตัวกำกับขับเคลื่อน นี่คือนัยสำคัญที่แฝงอยู่ใน Movement ในกระบวนการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น”
“การที่ผมพูดถึงด้าน Geopolitics ก็ดี Geo-economics ก็ดี ก็เพื่อนำทางมาให้มองถึงด้านเทคโนโลยี เราจะเห็นว่าเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วก็ทำให้การเปลี่ยนแปลงไปเร็วมาก”

“ไม่ว่าจะเป็นกลุ่ม AI, IT, IOT, Digital Money, Robotic, Mechatronics, Biotech, Big Data เป็นต้น เหล่านี้ล้วนเป็นพื้นฐานเครื่องมือทำให้เกิด Digital World เป็นโลกดิจิทัล กลุ่มเทคโนโลยีใหม่เหล่านี้เป็นกลุ่มที่ขับเคลื่อนให้โลกออกจากระบบอนาล็อกไปสู่โลกของดิจิทัล”
เพราะฉะนั้นในโลกใบใหม่จะขับเคลื่อนแบบเปิดกว้าง ระบบความรู้เข้าถึงง่าย มีประสิทธิภาพสูง เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม บริโภคทรัพยากรน้อย แล้วก็ก้าวข้ามขีดจำกัดในเรื่องของพรมแดน รัฐชาติ เขตแดน กาลเวลา มันสามารถเปิดการเรียนรู้ได้ทุกที่ทุกเวลา เปิดพื้นที่ความมั่งคั่งในการดำเนินธุรกิจได้ทุกที่ทุกเวลา”
“เรียกว่าเป็น Economics in the Sky หรือผ่านระบบ Cloud หรือถ้าเป็นการเรียนรู้ก็เป็น Knowledge in the Sky เหมือนกันที่สามารถที่จะนำโครงสร้าง หรือการปรับตัวแบบใหม่เข้ามาสู่บุคคล กลุ่ม และผู้ที่เข้าถึงได้อย่างมีนัยสำคัญ”
ย้อนเวลา ดูความเปลี่ยนแปลงในไทย ที่สานต่อมาสู่การพัฒนาประเทศด้วยกลไกของ EEC ในวันนี้
การเปลี่ยนแปลง 3 ตัว คือ Geopolitics, Geo-economics และเทคโนโลยีใหม่ที่เปลี่ยนแปลงไป ที่ ดร.อภิชาต กล่าวมา สร้างความเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นในประเทศไทยด้วยอย่างมีนัยสำคัญ
“เราบอกว่าประเทศไทยเราติดกับดักรายได้ปานกลาง แล้วเราติดมาเป็น 10-20 ปี ปรับตัวจากเศรษฐกิจแบบดั้งเดิมมาสู่เศรษฐกิจแบบอุตสาหกรรมในช่วงปลายๆ ทศวรรษปี 2500 แล้วก็เริ่มไดรฟ์ตัวเองในปี 2530 เป็นต้นมา โดยคาดหวังว่าเราจะเป็นเสือตัวที่ 5 ตัวที่ 6 แห่งเอเชีย”
“พอเราไดรฟ์เปลี่ยนแปลงโครงสร้างมาโดยใช้ภาคตะวันออกเป็นฐาน แล้วปี 2540 เศรษฐกิจเราล่ม เราเป็นคนป่วยแห่งเอเชีย เจอ Tom Yam Kung Disease เราก็เป็นแมวตัวแรกที่ป่วยหนักต้องพึ่งพา IMF ในตอนนั้น นี่คือบทเรียนที่สำคัญของการเปลี่ยนแปลงที่เราไม่ได้วางรากฐานที่ดี แล้วก็กระโดดโลดเต้นไปกับความมั่งคั่งใหม่ที่มาอย่างรวดเร็ว ไม่ได้มีการจัดการที่จะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่ Sustain มีความมั่นคง แข็งแรง และยั่งยืน นั่นจึงเป็นบทเรียนสำคัญ”
“จากนั้นมาเราก็ใช้ Eastern Seaboard ถ้าเป็นยุคนั้นก็เปรียบเสมือนร้านโชวห่วย ใช้โชวห่วย Eastern Seaboard นี่แหละเลี้ยงครอบครัวมา พอโลกเปลี่ยนแปลงร้านโชวห่วยก็ตกยุคสมัยไป โลกเปลี่ยนเข้าสู่โลกดิจิทัล อีคอมเมิร์ซ มีดีพาร์ทเมนต์สโตร์ เราก็ยังใช้ร้านโชวห่วยนี้เลี้ยงครอบครัวประเทศไทย อันนี้คือปัญหาสำคัญ”
“พอมาถึงรัฐบาลชุดนี้ ต้นรัฐบาลก็มีการกระตุ้นว่าถึงเวลาต้องเปลี่ยนแปลงแล้ว เลยประกาศเขตพัฒนาพิเศษ EEC ขึ้นมาใหม่ ที่นี่จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่ต้องการการปรับตัวเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว”
“อย่าลืมว่าก่อนหน้านี้ การเมืองในบ้านเราหรือการบริหารประเทศบ้านเราไม่ได้วางพื้นฐานไว้ก่อน เราผ่านการเมืองแบบขัดแย้งแบ่งสีจนมาถึงเกิดวิกฤตไปไม่ได้ ก็มีการผ่าทางตันด้วยการปฏิวัติรัฐประหาร แล้วเราก็มาวางระบบการสร้างประเทศเข้าไปสู่โลกยุคใหม่ ซึ่งเป็นโลกที่ World Economics Forum เรียกว่าเป็นโลกยุค Industry 4.0 หรือ อุตสาหกรรม 4.0”
“มันคือโลกที่ใช้ Innovation ใช้เทคโนโลยี และใช้กฎกติกาแบบใหม่ ความสัมพันธ์แบบใหม่ เน็ตเวิร์กใหม่ โครงสร้างเศรษฐกิจใหม่ที่เรียกว่า Digital Economy ไดรฟ์โลก ไดรฟ์การเปลี่ยนแปลง สร้างความมั่งคั่งแบบใหม่ มีการลดการทำลายทรัพยากร เป็นเทคโนโลยีที่สะอาดเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เป็นการผลิตที่ถูกบังคับโดยมาตรฐานการผลิต มาตรฐานสินค้า และการค้าที่เสมอภาค เท่าเทียม ทั่วถึง เป็นธรรม มีมาตรฐานทางด้านสิ่งแวดล้อมและมาตรฐานการบริโภค”
“ประเทศไทยก็ประกาศตัวเอง ปรับตัว โดยใช้ EEC เป็นตัวเร่งรัดการลงทุน เป็นตัวดึงเอา Know how การเปลี่ยนแปลงที่เราไม่ได้สะสมไว้ก่อนเข้ามาพร้อมกับทุน เพื่อต้องการยกระดับให้เราหลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลาง แล้วก็มีการปรับตัวเองของโครงสร้างพื้นฐาน ปรับตัวเองของการศึกษา ปรับตัวเองของกฎระเบียบ เพื่อให้เท่าทันโลก”














