ภารกิจในการระดมสมองเพื่อการพัฒนากำลังคนระบบรางยังไม่จบ มาติดตามกันต่อ กับแนวคิดจากผู้เชี่ยวชาญที่สามารถนำไปต่อยอดเพื่อวางแนวทางผลิตบุคลากรป้อนอุตสาหกรรมเป้าหมาย อย่าง อุตสาหกรรมระบบราง ให้ทันการณ์ แบบไม่มีใครตกขบวนรถแห่งการพัฒนานี้
ปรับแนวทาง การพัฒนากำลังคนป้อน อุตสาหกรรมระบบราง สู่การเพิ่มศักยภาพให้คนทำงานทั้งระบบ
ทั้งนี้ในการจัดประชุมออนไลน์ เพื่อเดินหน้าภารกิจผลิตกำลังคนเพื่อตอบสนองความต้องการภาคอุตสาหกรรมเป้าหมายและระบบขนส่งทางรางไทย ได้เชิญผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาบุคลากรระบบรางไทยมาร่วมแสดงความคิดเห็นและระดมสมองหลายท่าน หนึ่งในนั้น คือ ประสิทธิ์ พรหมสุรภัทร ประธานอนุกรรมการร่วมภาครัฐ เอกชน อาชีวศึกษา กลุ่มอาชีพรถไฟฟ้าความเร็วสูงและระบบราง ซึ่งคุณประสิทธิ์ ได้แชร์ประสบการณ์ในฐานะผู้เชี่ยวชาญที่ทำงานด้านการพัฒนาทรัพยากรบุคคลระบบรางมานาน ว่า
“ถ้าย้อนเวลากลับไปเมื่อมีการเปิดให้บริการรถไฟฟ้าในไทย ตั้งแต่ปี 2542 เรามีการพูดถึงแผนการพัฒนาเส้นทางรถไฟฟ้าทั่วประเทศ แต่ยังไม่มีการพูดถึงแผนพัฒนากำลังคน แต่พอเวลาผ่านมา ก็เป็นที่น่ายินดีที่มีหลายมหาวิทยาลัยเริ่มเปิดสอนระบบรางขึ้น เพื่อรองรับการเปิดเส้นทางรถไฟฟ้านั่นเอง”

“และในเวลานั้น เราก็มักจะรับเด็กที่มีประสบการณ์การทำงานด้านอื่นเข้ามา แล้วมาฝึกอบรม และใช้วิธี On the job training ร่วมกับการดูงาน และเรียนรู้กับบุคลากรด้าน Operator ที่ปฏิบัติงานจริง ซึ่งในตอนนั้น ทางภาคการประกอบการด้านระบบราง ก็จะมีการแชร์ไปยังสถานศึกษา ว่าในอนาคตจะมีการเปิดเส้นทางรถไฟฟ้าเพิ่มกี่สาย เมื่อไร และมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลที่เป็นประโยชน์ด้านการพัฒนากำลังคนมาโดยตลอดกับภาคการศึกษา”
“จนมาถึงการทำงานในคณะอนุกรรมการร่วมภาครัฐ เอกชน อาชีวศึกษา กลุ่มอาชีพรถไฟฟ้าความเร็วสูงและระบบราง เราได้ทำงานเพื่อขับเคลื่อนให้เกิดความก้าวหน้าในงาน Safety awareness โดยเฉพาะ Railway safety ซึ่งไม่มีคู่มือหรือตำราการเรียนการสอนในประเทศไทย และตอนนี้ก็มีหลายวิทยาลัยอาชีวศึกษาแล้ว ที่คิดจะทำหลักสูตรนี้ขึ้นมา โดยหลักสูตรนี้มีการนำคู่มือการเดินรถไฟฟ้าของทางจีนเข้ามาประยุกต์ด้วย”
“และการมีคณะกรรมการฯชุดนี้ ก็มีประโยชน์ในการควบคุมมาตรฐานของการเรียนการสอนด้านนี้ด้วย เพราะในการเปิดการเรียนการสอนด้านนี้ มีข้อเท็จจริงพบว่าสถาบันการศึกษาแต่ละที่ก็ต่างคนต่างเปิด ซึ่งถ้ามีการแชร์ข้อมูลในภาคการศึกษากันว่าแต่ละที่ควรจะเปิดหลักสูตรระบบรางด้านไหน ก็ย่อมเป็นโมเดลที่ดีกว่า เพราะถ้าแต่ละที่เปิดหลักสูตรที่ต่างกัน งบประมาณภาครัฐก็จะได้ไปสนับสนุนได้อย่างเต็มที่ รวมทั้งบุคลากร ก็มีความรู้ในแต่ละด้านไม่ได้มาก ถ้าแต่ละที่เปิดเหมือนกันหมด ก็จะทำให้มีบุคลากรผู้เชี่ยวชาญที่มาสอน ไม่สามารถกระจายไปสอนได้อย่างทั่วถึง”
“ต่อมา ในงานโครงสร้างรถไฟฟ้า งานโยธา ก็ควรมีการสนับสนุนในเน้นการเรียนการสอนด้านนี้ด้วย เพราะมีประโยชน์ในด้านการพัฒนาระบบรถไฟฟ้าของไทยในอนาคต เพราะงานโครงสร้างไม่ค่อยได้มีการพูดถึงในเรื่องการเรียนการสอนมากเท่าที่ควร”
“ส่วนในเรื่องของการถ่ายทอดองค์ความรู้ในด้านเทคโนโลยีต่างๆที่เราไม่ได้ดำเนินการเอง ที่ผ่านมา ทางภาค Operator ต้องจ้างผู้เชี่ยวชาญมาจากประเทศจีนเพื่อมาอบรมให้ความรู้บุคลากร ซึ่งเรามีความเห็นว่า ต่อไป ควรมีการส่งบุคลากรอย่างอาจารย์ไปอบรมทางด้านนี้กับผู้เชี่ยวชาญที่เขาเดินทางมาอบรมกำลังคนที่ประเทศไทยด้วย ไม่ใช่ให้ผู้เชี่ยวชาญมาอบรมให้ความรู้กับทางบุคลากรผู้ปฏิบัติงานอย่างเดียว ควรต้องมีการส่งต่อความรู้ไปยังบุคลากรในภาคการศึกษาด้วย”
เจาะลึกโมเดลการพัฒนา ศูนย์ CVM ระบบราง @ วิทยาลัยเทคนิคชลบุรี
ต่อมา ปัทมา วีระวานิช อดีตรองเลขาธิการคณะกรรมการการอาชีวศึกษา (สอศ.) และ ผู้ชำนาญการด้านการขับเคลื่อนนโยบายอาชีวศึกษาเพื่อพัฒนาศูนย์กลางความเป็นเลิศเฉพาะทาง ได้มาแชร์วิธีการเชื่อมโยงหลักสูตรกับมาตรฐานอาชีพตามกรอบ สถาบันคุณวุฒิแห่งชาติ
“ในภาพของการเชื่อมโยง ต้องบอกเล่าก่อนว่า วิทยาลัยเทคนิคชลบุรี มีพัฒนามาอย่างไร จากเดิมที่เปิดสอนสาขาเทคนิคระบบรางทั่วไป แล้วจึงพัฒนาสู่ความเป็นเฉพาะทาง จากนั้นจึงพัฒนาสู่ความเป็น Excellent Center จนในวันนี้ได้เป็น ศูนย์บริหารเครือข่ายการผลิตและพัฒนากำลังคนอาชีวศึกษา (Center of Vocational Manpower Networking Management : CVM ) สาขาวิชาเทคนิคควบคุมและซ่อมบำรุงระบบขนส่งทางราง วิทยาลัยเทคนิคชลบุรี”
“ในวันนี้ บทบาทของ ศูนย์ CVM สาขาวิชาเทคนิคควบคุมและซ่อมบำรุงระบบขนส่งทางราง ที่ วิทยาลัยเทคนิคชลบุรี เรามองว่า ศูนย์นี้จะต้องมองเรื่องนิเวศในสาขาระบบรางทั้งหมด หรือซัพพลายเชนของระบบรางว่าตั้งแต่การวางแผนก่อสร้าง ดำเนินการก่อสร้างไปจนถึงการให้บริการบนรถ ต้องมีอะไรบ้าง โดยเฉพาะ สิ่งที่เป็นความจำเป็นเร่งด่วนด้านความต้องการกำลังคนอยู่ในจุดไหน อย่างไร และมีเครือข่ายอะไรที่ต้องประสานบ้าง”
“โดย วิทยาลัยเทคนิคชลบุรีจะเป็นเหมือนหัวรถจักรที่ต้องเป็นหัวขบวนในการทำภารกิจนี้ อย่างไรก็ดี ตามหลักการของทางอาชีวศึกษาในการจัดการเรียนการสอน เราก็ยังโฟกัสที่การจัดการเรียนการสอนในแบบ ทวิภาคี ซึ่งในตอนนี้ได้มีการยกระดับให้เป็นทวิภาคีคุณภาพสูง ทั้งนี้เรามีต้นแบบเรื่องการพัฒนาสถาบันรับรองด้านการบินและการอากาศยาน หรือ Aviation ของ สำนักงานการบินพลเรือน ที่มาเป็น Lesson learn และเป็นตัวอย่างที่ดีเลยว่า การกำหนดมาตรฐานสูง เป็นอย่างไร”

“และในการเป็น ศูนย์ CVM ด้านการผลิตบุคลากรระบบราง ของวิทยาลัยเทคนิคชลบุรี ก็ต้องไปดูว่า การกำกับดูแลมาตรฐานในระดับที่ทั่วโลกยอมรับเป็นอย่างไร ถ้าไปในฝั่งของอากาศยาน มาตรฐานสูงสุดที่ยอมรับคือ มาตรฐานการบินยุโรป EASA เช่นกันกับทางการวางมาตรฐานด้านกำลังระบบราง เราก็มีมาตรฐานของทาง กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน และ สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ รวมถึงมาตรฐานของ สภาอาชีวะและองค์กรวิชาชีพต่างๆ ดังนั้นในการวางหลักสูตรสาขาเทคนิคควบคุมและซ่อมบำรุงระบบขนส่งทางราง ก็ต้องไปนำมาตรฐานเหล่านี้มาเป็นเกณฑ์ในการกำหนดรายวิชาด้วย”
“นอกจากนั้น ในการวางหลักสูตร ต้องใช้มาตรฐานของ คณะอนุกรรมการร่วมภาครัฐ เอกชน อาชีวศึกษา กลุ่มอาชีพรถไฟฟ้าความเร็วสูงและระบบราง ด้วย ซึ่งประกอบด้วยอาชีพหลากหลาย มาปรับใช้ในการนี้ด้วย”
“และในวันนี้ เราขอย้ำว่า การทำงานแบบร่วมมือกันหลายฝ่าย หลาย Stakeholders เป็นหนึ่งใน Key success ของภารกิจการผลิตกำลังคนตอบสนองภาคอุตสาหกรรมเป้าหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพราะจะเป็นการทำงานอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ Input-Process-Output-Outcome ซึ่งจะได้หลักสูตรใหม่ฐานสมรรถนะที่มีประสิทธิภาพได้”
“โดยสิ่งที่สำคัญที่สุดในกระบวนการนี้ อันดับแรกคือระบบความร่วมมือที่เข้มแข็ง ตั้งแต่ทาง EEC HDC ได้ศึกษาความต้องการที่แท้จริงของทางภาคอุตสาหกรรมว่ามีความต้องการกำลังคนจำนวนเท่าไร ที่นำสู่การวางแผนการผลิตบุคลากรในฝั่ง Supply side ซึ่งวันนี้มีทั้งทางมหาวิทยาลัยและอาชีวศึกษา มาร่วมมือกันผลิตกำลังคน โดยการันตีว่าคนที่ผลิตมานี้ไม่ตกงาน ดังนั้นการวางแผนพัฒนากำลังคนระบบราง เราจึงมองว่าต้องเป็นระบบปิดที่มีคุณภาพ มีการประกันคุณภาพ โดยส่งเสริมให้บุคลากรได้เข้าสู่การเรียนรู้ฝึกฝน ที่มีประสิทธิภาพ จนกระทั่งส่งเขาเข้าสู่ระบบงานและปฏิบัติงานได้ทันที โยไม่ต้องไปเสียเวลาฝึกอบรมใหม่อีก”
“นอกจากนั้น ยังต้องให้ความสำคัญกับความพร้อมของสถานศึกษาและสถานประกอบการ รวมถึงการพัฒนาให้ครูมีความพร้อม ในวันนี้เราต้องนำประเด็นเรื่องความพร้อมของครูมากางและมาคุยกันด้วยว่า ครูมีความรู้พร้อมที่จะสอนแล้วหรือยัง ถ้าจะเปลี่ยนผ่านไปสู่ความเป็นเลิศทางวิชาการที่ต้องก้าวให้ทันกับเทคโนโลยีระบบรางที่เปลี่ยนไปด้วย”
เชื่อมโยงทุกเครือข่าย มุ่งสู่เป้าหมายเดียวกัน พร้อมผลิตกำลังคนคุณภาพสู่ตลาดแรงงาน
ต่อมา อาจารย์ปริญ นาชัยสิทธิ์ รองอธิการบดีฝ่ายยุทธศาสตร์ นโยบายและแผน มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน (มทร.อีสาน) และนายกสมาคมวิศวกรรมระบบขนส่งทางรางไทย (วศรท.) มาให้มุมมองในสองด้าน ทั้งมุมมองจากสภาวิชาชีพด้านวิศวกรรมระบบขนส่งทางรางไทย และ การเชื่อมโยงการทำงานร่วมกันระหว่างภาคอุดมศึกษาและอาชีวศึกษา ว่า
“วัตถุประสงค์หลักของ สมาคมวิศวกรรมระบบขนส่งทางรางไทย (วศรท.) คือการสนับสนุน ช่วยเหลือ สร้างเครือข่าย และประสานงาน เผยแพร่ข้อมูลความรู้ในด้านการพัฒนาระบบขนส่งทางรางของประเทศ ดังนั้น ประเด็นที่จะมาแชร์ในวันนี้ ก็ขอมองด้านความต้องการ หรือ Demand side ของกำลังคนด้านระบบบขนส่งทางราง ซึ่งเป็นที่น่ายินดีว่า ทาง EEC HDC ก็มีตัวเลขความต้องการกำลังคนด้านนี้ที่อัปเดตออกมาชัดเจน ตรงนี้มีส่วนทำให้การวางแผน การพัฒนากำลังคนระบบราง เป็นไปได้อย่างมีเป้าหมายมากขึ้น”
“และข้อมูลในด้านการขยายตัวของระบบรางในประเทศไทย ที่ทาง กรมขนส่งทางราง ได้รายงานในตอนต้น จะเห็นได้ชัดว่าที่ผ่านมาไปจนถึงอนาคต มีการขยายตัวของระบบรางของไทยอย่างมาก ทั้งในเรื่องของรถไฟทางคู่และรถไฟความเร็วสูง และยังมีในส่วนของรถไฟระหว่างเมืองและรถไฟในเมืองด้วย ตรงนี้จึงเป็นตัวเร่งให้มีความต้องการกำลังคนด้านนี้เพิ่มขึ้นด้วยโดยปริยาย”
“ดังนั้น บทบาทของทาง วศรท. ขอรับหน้าที่ไปวิเคราะห์ข้อมูลความต้องการตรงนี้ให้เป็นตัวเลขอัปเดตอีกครั้ง และต่อมาอยากนำเสนอประเด็นในเรื่องการผลักดันและสนับสนุนให้เกิดอุตสาหกรรมระบบรางขึ้นในประเทศไทย หรือที่เรียกว่า Local content ตามนโยบาย Thai First ของกระทรวงคมนาคม ตรงนี้เป็นอีกหนึ่งภารกิจหลักของทาง วศรท. ที่จะขับเคลื่อนให้เกิดความก้าวหน้าในการผลิตชิ้นส่วน อุตสาหกรรมระบบราง ในประเทศให้ได้ถึง 70 เปอร์เซ็นต์ เป็นอย่างน้อย”
“โดยทาง วศรท. ได้ศึกษาและวางแผนพัฒนาระบบรางไทย ด้วยการเรียนรู้จากต้นแบบในประเทศจีน เพราะประเทศจีนใช้เวลา 15 ปี ในการพัฒนาระบบขนส่งทางราง ซึ่งเริ่มจากการที่จีนเองไม่ได้มีเทคโนโลยีด้านนี้เป็นของตนเอง จึงได้เชื่อมโยงกับสถานศึกษาในระดับอุดมศึกษา อาชีวศึกษา และสามารถสร้างรถไฟฟ้าความเร็วสูงที่เร็วที่สุดในโลกได้ นอกจากนั้นยังศึกษาโมเดลของญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และประเทศแถบยุโรป เช่นเยอรมนี อังกฤษ”

“ทั้งนี้ รูปแบบสอดคล้องกับนโยบายของประเทศที่พยายามจะขับเคลื่อนให้เกิดการสร้างเทคโนโลยีระบบรางในประเทศ โดยเชื่อมโยงกับระบบทั้งในฝั่งอุดมศึกษาและอาชีวศึกษา”
“รวมถึงในตอนนี้ขออัปเดตบทบาทของ วศรท. ว่า ปัจจุบัน ในส่วนของสมาชิกสมาคมฯของเรา ก็ได้ไปรับงานในระบบงบประมาณการวิจัยในการผลิตรถไฟฟ้ารางเบาต้นแบบขึ้นมา โดยได้รับงบประมาณสนับสนุนจาก สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ประมาณ 100 ล้านบาท ทำกับสถานประกอบการ คือ บริษัท ช ทวี จำกัด (มหาชน) และมีสถานประกอบการพันธมิตร อีก 3-4 บริษัท ตรงนี้จะผลักดันให้เกิดการออกแบบรถไฟฟ้าเอง 100 เปอร์เซ็นต์ ส่วน Local content ที่สามารถผลิตในประเทศไทยตอนนี้ เพิ่มเป็นถึง 80 เปอร์เซ็นต์ และผลงานรถไฟฟ้ารางเบาต้นแบบจะออกมาได้ประมาณ ต้นปี 2565 นี้”
“ทั้งนี้ นับเป็นจุดเริ่มต้น ที่ประเทศไทยจะเป็นเจ้าของเทคโนโลยีและสร้างรถไฟฟ้าที่มีความเร็วสูงมากขึ้นได้ในอนาคต ตรงนี้จะเป็นการแชร์ประสบการณ์กันระหว่าง สถานประกอบการและมหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยจะทำหน้าที่กระจายความรู้เหล่านี้ไปสู่สถานประกอบการต่างๆที่จะเข้ามามีส่วนร่วมในการผลิตรถไฟของประเทศและการร่วมพัฒนากำลังคนระบบรางต่อไป”
“ส่วนในด้านการเชื่อมโยงการผลิตกำลังคนระหว่าง สถาบันอุดมศึกษาและอาชีวศึกษา ต้องบอกว่าทาง มทร.อีสาน เราก็ได้เปิดหลักสูตรในด้านระบบรางมานาน ทั้งในระดับ ปวส.และระดับปริญญาตรี นอกจากนั้น ในการประชุมครั้งที่ผ่านมากับทางกรมการขนส่งทางราง ก็ได้ข้อมูลมาชัดเจนว่า มหาวิทยาลัยในไทยมีที่ไหนเปิดหลักสูตรด้านระบบรางบ้าง ซึ่งเราก็ได้ประมวลผลและเก็บข้อมูลรวบรวมไว้แล้ว โดยบางมหาวิทยาลัยเปิดหลักสูตรด้านขนส่งทางรางโดยตรง ขณะที่บางแห่งเปิดหลักสูตรที่เป็นวิชาเอก เช่น วิศวกรรมเครื่องกลระบบราง วิศวกรรมไฟฟ้าระบบราง วิศวกรรมโยธาระบบราง”
“ดังนั้น โครงสร้างเหล่านี้นี่เองที่จะนำมาเชื่อมโยงกับระบบการเรียนในระดับอาชีวศึกษาที่มีการทำ Modules การศึกษาด้านระบบรางต่างๆ ตรงนี้นี่เองที่เราจะนำมาเชื่อมโยงกันให้เกิดการถ่ายโอนในระดับอาชีวศึกษากับอุดมศึกษา นับเป็นการถ่ายโอนแบบไม่มีรอยต่อ และสุดท้ายก็จะไปเชื่อมกับ คุณวุฒิวิชาชีพ ที่จะนำมารับรองมาตรฐานในการผลิตบัณฑิตระบบรางออกไปสู่ตลาดแรงงานที่สามารถทำงานได้เลย ตรงตามความต้องการของทางสถานประกอบการ ภาคอุตสาหกรรม และประเทศ ได้จริงๆ”

มาถึงตอนนี้ เราเชื่อว่า ทุกท่านจะได้เห็นความตั้งใจของคณะทำงานพัฒนาบุคลากรระบบรางทุกคน ที่ได้นำเสนอมุมมองในฐานะผู้นำทั้งในด้านการพัฒนาอุตสาหกรรมและระบบขนส่งทางรางไทยผ่านการประชุมครั้งนี้
ไม่ว่าจะเป็น กรมการขนส่งทางราง, สมาคมวิศวกรรมระบบขนส่งทางรางไทย (วศรท.), สมาคมคุณวุฒิวิชาชีพ ตลอดจนผู้ทรงคุณวุฒิด้านการศึกษา ทุกฝ่าย ทั้ง ภาคผู้สนับสนุนด้านการผลิตบุคลากรตอบสนองความต้องการของภาคอุตสาหกรรมเป้าหมายในพื้นที่อีอีซี อย่าง คณะทำงานประสานงานด้านการพัฒนาบุคลากร ในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC HDC), สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา (สอศ.), ศูนย์บริหารเครือข่ายการผลิตและพัฒนากำลังคนอาชีวศึกษา (CVM) ที่มี วิทยาลัยเทคนิคชลบุรี เป็นสถาบันประสาน 8 วิทยาลัยอาชีวศึกษาทั่วประเทศ รวมถึง มทร.อีสาน ตัวแทนกลุ่มสถาบันอุดมศึกษาไทย ซึ่งข้อมูลที่ได้จากการประชุมครั้งนี้จะได้นำไปประมวลผลและกำหนดเป็นแนวทางการปฏิบัติงานของคณะทำงานพัฒนาบุคลากรระบบรางต่อไป
ภารกิจด้านการพัฒนาบุคลากรตอบสนองอุตสาหกรรมเป้าหมาย มีอีกหลายภารกิจให้ได้อัปเดตกัน
ระดมสมองคิดรอบด้าน พร้อมผลิตกำลังคนป้อน ‘ระบบขนส่งทางรางไทย’ (ตอนที่ 1)
โครงการปัญญาคืนถิ่น รวมพลังคนเก่งกลับบ้าน ร่วมพัฒนาบุคลากรรับ ‘มหานครการบิน EEC Aerotropolis’












