สตาร์ทอัพ (Startup) เป็นวิสาหกิจเริ่มต้น ที่เป็นการเริ่มธุรกิจใหม่จากคนเพียงไม่กี่คนที่มีแนวคิดว่าจะแก้ไขปัญหาต่างๆ ในชีวิตประจำวัน โดยเห็นช่องทางและโอกาสจากปัญหาที่คนอื่นยังไม่เคยเห็น และใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาเพื่อแก้ปัญหาเหล่านั้น จากการตอบโจทย์ปัญหาและความต้องการของผู้คนในยุคใหม่ได้อย่างตรงจุด ธุรกิจสตาร์ทอัพ จึงมักมีการเติบโตแบบก้าวกระโดดและสามารถสร้างรายได้จำนวนมากในเวลาอันรวดเร็ว
ดังที่เราได้เห็นความสำเร็จของสตาร์ทอัพระดับโลกอย่าง Facebook, Airbnb, Instagram Uber, Grab หรือ Line หรือสตาร์ทอัพไทยอย่าง Flash express, Ascend Money, Builk, Omise, Ookbee, QueQ หรือ Jitta
แต่ในด้านตรงกันข้าม ความเป็นจริงสำหรับการเริ่มธุรกิจสตาร์ทอัพอาจไม่สวยหรูและน่าตื่นเต้นเช่นนั้น เพราะจากการรายงานของ Worldwide Business Startup by Moya.k ปี 2562 พบว่ามีธุรกิจเกิดใหม่จำนวน 137,000 รายต่อวัน ขณะเดียวกันก็มีอัตราล้มเหลวถึงร้อยละ 90 ของสตาร์ทอัพทั่วโลก โดยสาเหตุหลักมาจากทั้งเรื่องเงินทุนไม่เพียงพอ สินค้าไม่ตอบโจทย์ผู้บริโภค หรือผู้ใช้บริการ นโยบายการตลาดที่ผิดพลาด ฯลฯ
อย่างไรก็ดี นอกจาก Business Plan ของตัว ธุรกิจสตาร์ทอัพ ที่จะชี้ชะตาว่าธุรกิจนั้นจะได้ไปต่อหรือไม่แล้ว นโยบายของภาครัฐที่ต้องส่งเสริมให้เกิดอีโคซิสเตมสำหรับสตาร์ทอัพ ก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน แล้วประเทศใดที่เป็นสวรรค์สำหรับ การก่อร่างสร้าง ธุรกิจสตาร์ทอัพ? แน่นอนว่า คำตอบไม่ได้มีแค่คำตอบเดียว แต่หนึ่งในนั้นต้องมี ฮ่องกง อยู่ด้วย
ฮ่องกง กับองค์ประกอบสำคัญ ที่ให้ที่นี่เป็นสวรรค์ของ ธุรกิจสตาร์ทอัพ
ประเทศฮ่องกง เป็นอีกหนึ่งช่องทางการเริ่มต้นธุรกิจที่ง่ายและไม่ซับซ้อน เนื่องจากฮ่องกงมีศักยภาพทางธุรกิจสูง และเต็มไปด้วยปัจจัยที่เอื้อต่อธุรกิจและการลงทุน อาทิ ทำเลที่ตั้งยุทธศาสตร์ การเป็นศูนย์กลางการเงินระดับโลกระบบเศรษฐกิจที่เข้มแข็ง โครงสร้างพื้นฐานที่มีประสิทธิภาพ กฎหมายและมาตรการส่งเสริมการลงทุนที่เป็นสากลพัฒนาการด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมอย่างต่อเนื่อง ความพร้อมของบุคลากรที่มีคุณภาพในสาขาต่างๆ
กอปรกับจุดเด่นของตลาดที่ผสมผสานระหว่างวัฒนธรรมตะวันออกและตะวันตกไว้ด้วยกันอย่างลงตัว แถมด้วยจุดแข็งของระบบ “One Country, Two Systems” และโอกาสในการเชื่อมโยงกับตลาดของจีนแผ่นดินใหญ่ผ่านพื้นที่เขต Guangdong-Hong Kong-Macao Greater Bay Area (GBA) ที่มีประชากรรวมกว่า 70 ล้านคน เป็นลูกค้าชั้นดี และมีมูลค่า GDP รวมกัน ถึง 11.9 ล้านล้านดอลลาร์ฮ่องกง (ราว 48 ล้านล้านบาท) ทำให้การเริ่มต้นธุรกิจในฮ่องกงเป็นทางเลือกสำหรับผู้ประกอบการที่หวังเติบโตในระดับสากลไม่ควรมองข้าม
นอกจากนี้ ฮ่องกงยังมีแผนที่จะขยายระบบนิเวศด้านนวัตกรรมร่วมกับเมืองเซินเจิ้น โดยการพัฒนาโครงการอุทยานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี Hong Kong – Shenzhen Innovation and Technology Park ในเขต Lok Ma Chau ซึ่งจะเอื้อประโยชน์ให้นักวิจัยและผู้ประกอบการสตาร์ทอัพฮ่องกงในการเข้าถึงตลาดและใช้ประโยชน์ จากโครงสร้างพื้นฐานและระบบนิเวศด้านการวิจัยและพัฒนา (R&D) ของพื้นที่ GBA และจีนแผ่นดินใหญ่ได้ นี่จึงเป็นแพลตฟอร์มที่น่าสนใจอย่างยิ่งสำหรับ ธุรกิจสตาร์ทอัพ ที่มองหาโอกาสในการเจาะตลาดจีนแผ่นดินใหญ่และตลาดโลกต่อไป
และความหลากหลายในระบบนิเวศสตาร์ทอัพฮ่องกง ความเป็นสากลของฮ่องกงเป็นจุดดึงดูดผู้มีทักษะ (talents) หลากหลายด้านจากทั่วโลก ทำให้สาขาธุรกิจทั่วไปและธุรกิจสตาร์ทอัพในฮ่องกงมีความหลากหลายด้วยเช่นกัน
ส่องระบบนิเวศการพัฒนาสตาร์ทอัพในฮ่องกง
แม้ว่าในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ฮ่องกงจะต้องเผชิญกับความท้าทายหลายประการ อาทิ ผลกระทบจาก การแพร่ระบาดของ โควิด-19 ต่อเศรษฐกิจ และสงครามการค้าระหว่างสหรัฐฯ กับจีน แต่จำนวนสตาร์ทอัพในฮ่องกงยังเติบโตอย่างต่อเนื่อง แสดงให้เห็นถึงความยืดหยุ่นฟื้นตัวง่าย (resilience) ของระบบนิเวศด้านการพัฒนาสตาร์ทอัพของฮ่องกง
โดยจากการสำรวจของหน่วยงาน InvestHK พบว่าตั้งแต่ปี 2560 จนถึง 2563 มีสตาร์ทอัพเกิดใหม่ในฮ่องกงกว่า 3,360 ราย เพิ่มขึ้นถึงกว่าร้อยละ 51 จากปี 2560 และ 1 ใน 4 ของสตาร์ทอัพเกิดใหม่นี้เป็นสตาร์ทอัพจากต่างประเทศ ซึ่งปัจจุบันฮ่องกงมีสตาร์ทอัพที่ได้ก้าวขึ้นเป็นยูนิคอร์น (Unicorn) หรือสตาร์ทอัพที่มีมูลค่า ถึง 1 พันล้านเหรียญสหรัฐ (ประมาณ 3.3 หมื่นล้านบาท) แล้วถึง 12 ราย
ดังที่เกริ่นมาว่า ภารกิจการสร้าง ธุรกิจสตาร์ทอัพ ให้เติบโต และมีจำนวนยูนิคอร์นเพิ่มขึ้น จำเป็นต้องอาศัยหน่วยงานสนับสนุน ทั้งที่เป็นภาครัฐและเอกชน ซึ่งที่ ฮ่องกง ก็เป็นอีกหนึ่งพื้นที่ต้นแบบที่สร้างอีโคซิสเตมหรือระบบนิเวศ ให้กับเหล่าสตาร์ทอัพได้อย่างครบครันจริงๆ โดยมีหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชน มาเป็นทั้งผู้สนับสนุนและพี่เลี้ยงผ่านโปรเจ็กต์ต่างๆมากมาย ดังนี้
การสนับสนุนจากรัฐบาลฮ่องกง
รัฐบาลกลางจีนแผ่นดินใหญ่ได้กำหนดในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติระยะ 5 ปี ฉบับที่ 14 ให้ฮ่องกงเป็นศูนย์กลางด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมของจีน ทำให้ช่วงปีที่ผ่านมา รัฐบาลฮ่องกงเร่งขับเคลื่อนการพัฒนาด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมอย่างเต็มกำลัง
เห็นได้จากแถลงการณ์นโยบาย (Policy Address) ประจำปี 2561 ซึ่งได้มีการเสนองบประมาณค่าใช้จ่ายสำหรับการวิจัยและการพัฒนา จากสัดส่วนเดิมที่ร้อยละ 0.73 ของ GDP เพิ่มเป็น ร้อยละ 1.5 ภายในระยะเวลา 5 ปี และแถลงการณ์ต่อมาใน ปี 2562, 2563 และ 2564 ระบุว่าฮ่องกงจะเร่งพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมใน 4 สาขาหลัก ได้แก่ เทคโนโลยีด้านการเงิน (Fintech) เทคโนโลยีชีวภาพ (Biotechnology) ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence – AI) และเมืองอัจฉริยะ (Smart City)
โดยรัฐบาลฮ่องกงจัดสรรงบประมาณกว่า แสนล้านดอลลาร์ฮ่องกง (ราว 4 แสนล้านบาท) เพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและทรัพยากรด้านการวิจัยและการพัฒนาดึงดูดกลุ่มผู้มีทักษะ (talents) ด้านวิทยาศาสตร์ ทบทวนและปรับปรุงกฎระเบียบให้เอื้อต่อการพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรม และเสริมสร้างให้การศึกษาด้านวิทยาศาสตร์ให้เป็นที่นิยมในสังคม
ทั้งนี้ รัฐบาลฮ่องกงได้จัดตั้งและมอบหมายให้หน่วยงานและองค์กรต่างๆ ร่วมภารกิจในการบ่มเพาะธุรกิจสตาร์ทอัพอย่างครบวงจรตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ และสนับสนุนธุรกิจให้สามารถแข่งขันได้และเติบโตอย่างยั่งยืน ดังต่อไปนี้
สำนักงานส่งเสริมการลงทุน (InvestHK)
InvestHK เป็นหน่วยงานของรัฐบาลฮ่องกงซึ่งทำหน้าที่ให้การสนับสนุนผู้ประกอบการต่างชาติ ที่ประสงค์จะจัดตั้งและขยายธุรกิจในฮ่องกง โดยมีส่วนงาน StartmeupHK ทำหน้าที่เสมือนที่ปรึกษาการพัฒนาธุรกิจให้แก่สตาร์ทอัพ ผ่านการให้ข้อมูลระบบนิเวศธุรกิจ แนะนำเครือข่ายธุรกิจ โครงการวิจัยและพัฒนาของสถาบันต่าง ๆ หรือแนะนำกลุ่มนักลงทุน/บริษัทรายใหญ่ที่อาจสนใจร่วมทุนในธุรกิจนวัตกรรม แหล่งเงินทุน วิธีการระดมทุน และโครงการบ่มเพาะต่างๆ
โดยจะช่วยเหลือจนมั่นใจว่าผู้ประกอบการสามารถเริ่มดำเนินธุรกิจได้จริงในตลาดฮ่องกง และในทุก ๆ ปี StartmeupHK จะจัดกิจกรรม “StartmeupHK Festival” เพื่อเปิดโอกาสให้สตาร์ทอัพทั่วโลกได้ร่วมนำเสนอนวัตกรรม แลกเปลี่ยนความคิดเห็น และจับคู่ทางธุรกิจกับกลุ่มธุรกิจและนักลงทุนที่มีศักยภาพ
(สามารถดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ https://www.startmeup.hk/)
องค์การสภาพัฒนาการค้าฮ่องกง (Hong Kong Trade Development Council – HKTDC)
Hong Kong Trade Development Council หรือ HKTDC เป็นหน่วยงานของรัฐบาลฮ่องกงที่มีหน้าที่ส่งเสริมการพัฒนาธุรกิจในฮ่องกง โดย HKTDC ได้พัฒนาโครงการ “HKTDC Transformation Sandbox (T- box)” เพื่อสนับสนุนและพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขันของวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ที่จดทะเบียนบริษัทภายใต้กฎหมายฮ่องกงในด้านต่าง ๆ อาทิ การทำการตลาด การขยายธุรกิจในช่องทาง E-Commerce การย้ายฐานการผลิต และการเข้าถึงตลาดใหม่ ๆ โดย T-Box จะจัดกิจกรรมฝึกอบรมให้กับสมาชิกเป็นระยะเวลา 3 เดือน โดยไม่มีค่าใช้จ่าย
(สามารถดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ https://smesupport.hktdc.com/en/s/tbox) 
อุทยานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีฮ่องกง (Hong Kong Science and Technology Park – HKSTP)
Hong Kong Science and Technology Park หรือ HKSTP เป็นอุทยานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่มีระบบนิเวศด้านการวิจัยและพัฒนาใหญ่ที่สุดของฮ่องกง และเป็นหน่วยงานสำคัญในการบ่มเพาะนวัตกรรมเพื่อขับเคลื่อนอุตสาหกรรมเทคโนโลยีชั้นสูงของฮ่องกง โดยมีบริษัทเทคโนโลยีในพื้นที่กว่า 1,000 ราย จาก 23 ประเทศ/เขตเศรษฐกิจทั่วโลก ซึ่งรวมถึงบริษัทยูนิคอร์น 3 บริษัทของฮ่องกง ได้แก่ Sensetime (ด้าน AI), Lalamove (ด้านโลจิสติกส์) และ SmartMore (ด้าน AI)
โดย HKSTP สนับสนุนผู้ประกอบการตั้งแต่ขั้นริเริ่มพัฒนาธุรกิจจากผลงานวิจัยและออกแบบผลิตภัณฑ์ (pre-incubation) และทดสอบแผนการดำเนินธุรกิจ (soft landing) รวมทั้งมี Fin+Tech Collaboration Platform ช่วยพัฒนาผลงานวิจัยด้านเทคโนโลยีทางด้านการเงิน (Fintech) นอกจากนี้ HKSTP ยังมีบทบาทสําคัญในการเชื่อมโยงสตาร์ทอัพกับนักลงทุน และร่วมลงทุนในโครงการธุรกิจที่เล็งเห็นถึงศักยภาพ ผ่านกองทุน Corporate Venture Fund (CVF)
(สามารถดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ https://www.hkstp.org/innovate-with-us/investment-opportunities/entrepreneurs/)
เปิดโอกาสของธุรกิจสตาร์ทอัพไทยในฮ่องกง
เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2562 แคร์รี่ หล่ำ ผู้บริหารสูงสุดฮ่องกงได้เดินทางเยือนไทย และในโอกาสดังกล่าวได้ลงนามการลงนามในบันทึกความเข้าใจ ร่วมกับรัฐบาลไทย เพื่อขยายความร่วมมือระหว่างกันใน 6 สาขาสำคัญให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้นประกอบด้วย การค้า การลงทุนและการย้ายฐานการผลิต การเงิน อุตสาหกรรมสร้างสรรค์ การส่งเสริมวิสาหกิจเริ่มต้น (Startup) ดิจิทัลและเทคโนโลยี
นอกจากนี้ ในช่วงเวลาของการเยือนประเทศไทยนั้นเอง สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ของไทยได้ลงนามบันทึกความเข้าใจกับ Hong Kong Science and Technology Park Corporations (HKSTP) ของฮ่องกงเพื่อร่วมสนับสนุนการบ่มเพาะสตาร์ทอัพ
โดยเป็นความร่วมมือที่ครอบคลุมการบ่มเพาะสตาร์ทอัพร่วมกัน (Joint-Incubation Program) การสนับสนุนการเริ่มต้นธุรกิจ (Soft-Landing) การจัดกิจกรรมนำเสนอโครงการธุรกิจ (Startup Pitching) และการจับคู่ทางธุรกิจ (Business Matching) ซึ่งกรอบความร่วมมือระหว่างรัฐบาลไทยและฮ่องกงนี้จะเอื้อให้มีการเสริมสร้างความร่วมมือ เครือข่าย และการแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างหน่วยงานเพื่อสนับสนุนให้สตาร์ทอัพไทยและฮ่องกงเข้าถึงตลาดโลกได้ง่ายขึ้น
รวมทั้งสตาร์ทอัพไทยยังสามารถใช้ประโยชน์จากความร่วมมือดังกล่าวในการพัฒนาศักยภาพและขยายตลาดของตน โดยใช้จุดแข็งของฮ่องกงในการขยายธุรกิจเข้าสู่ตลาดของจีนแผ่นดินใหญ่ และตลาดต่างประเทศทั่วโลกต่อไปได้อีกด้วย
ที่มา : บทความเรื่อง “โอกาสในฮ่องกงสำหรับธุรกิจ Startup” 11 OCT 2021 โดย PAEWSAWANG THERDKHWAN เจ้าหน้าที่ประจำศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยในจีน ณ เกาะฮ่องกง เผยแพร่ในเว็บไซต์ thaibizchina.com
หลากหลายไอเดียการพัฒนาธุรกิจสตาร์ทอัพจากหลากหลายมุมมอง
เปิดตัว 10 ดีพเทคสตาร์ทอัพ เติมเต็มระบบนิเวศธุรกิจในอีอีซี ด้วยเทคโนโลยีจากคนตัวเล็ก
