สถานการณ์ในยูเครน…สิ่งต่อรองของปูตินและไบเดน

เมื่อวันอังคารที่ 7 ธันวาคม การประชุมทางวิดีโอที่รอคอยมานานของโลกระหว่าง ปูติน และ ไบเดน + 4 ผู้ช่วย ในเวลาที่เหมาะสมได้ใช้เวลาประมาณสองชั่วโมง ถึงแม้ข้อมูลจะไม่ปรากฏต่อสาธารณะทั้งหมด แต่ก็สามารถระบุได้ว่าสถานการณ์ในยูเครนเป็นเรื่องที่ยากมากๆ


ถาม: การเจรจาเป็นไปตามที่คาดการณ์ไว้ก่อนหน้านี้ไม่?

ตอบ: เกิน 80% เป็นไปตามที่คาดการณ์ เพียงแต่มีการเพิ่มข้อตกลงกันที่ต้องร่างขึ้นมากันทั้งสองฝ่าย ซึ่งทั้งไบเดนและปูตินต้อง “ทำให้ชัดเจน” แต่ของไบเดนนั้นคาดการณ์ไว้แล้วว่าสหรัฐฯ และพันธมิตรจะตอบโต้ด้วย “มาตรการทางเศรษฐกิจที่เด็ดขาดและมาตรการอื่นๆ” หากรัสเซียบุกยูเครน แต่รัสเซียนั้นเรียกร้องไม่ให้สหรัฐฯ ขยายเขตอิทธิพลที่คุกคามความมั่นคงของรัสเซีย ปูตินใช้คำว่าเส้นสีแดงในความหมายใหม่ทางภูมิรัฐศาสตร์ กล่าวคือสหรัฐต้องรู้ว่าเขตอิทธิพลนั้นอยู่ตรงไหน ดังนั้นหากการติดตั้งระบบโจมตีเชิงรุกในประเทศเพื่อนบ้าน สหรัฐต้องรับผิดชอบ โดยปูตินอ้างหลักการเสรีภาพในระบบประชาธิปไตยดำเนินการได้อย่างอิสระหากไม่ละเมิดสิทธิหรือความปลอดภัยต่อผู้อื่นๆ ปูตินบอกกับไบเดนว่ารัสเซียสนใจที่จะได้รับหลักประกันทางกฎหมายที่จะกีดกันการขยายตัวทางตะวันออกของนาโต้ และการติดตั้งระบบโจมตีเชิงรุกในประเทศเพื่อนบ้านของรัสเซีย แต่ไบเดนไม่ได้ให้คำมั่นสัญญากับปูตินว่าจะยอมให้ยูเครนไม่เป็นสมาชิกนาโต้ ซึ่งเหมือนกับว่าสหรัฐไม่รับรู้เส้นสีแดงของปูติน ซึ่งปูตินได้ย้ำว่าเส้นสีแดงของรัสเซียคือยูเครนไม่เป็นสมาชิกนาโต้ และถ้าหากสหรัฐต้องการปรับความสัมพันธ์กับรัสเซียโดยให้ยูเครนปฏิบัติตามข้อตกลงมินสค์ รัสเซียจะ “ทำให้ยูเครนเป็นกลาง” ไม่เป็นภัยคุกคามแก่รัสเซีย
ไบเดนรับปากว่าจะจัดส่งทีมงานร่วมกับทางรัสเซียเพื่อร่างเส้นสีแดงภายในสองสัปดาห์ แต่ปูตินดูเหมือนกับว่าจะรอดูในทางปฏิบัติอย่างจริงจังแล้วจึงดำเนินการตามนั้น ซึ่งกอร์บาชอฟ อดีตผู้นำโซเวียตก็ยังเคยถูกหลอกจากอดีตประธานาธิบดีบุช ว่าหากสหภาพโซเวียตยกเลิกสงครามเย็น นาโต้จะไม่ขยายไปทางตะวันออก ปูตินต้องการกฎหมายเป็นลายลักษณ์อักษรรับประกันว่าพันธมิตรจะไม่เคลื่อนไปทางตะวันออก มุ่งสู่พรมแดนของรัสเซีย นี้คือสิ่งที่เรานึกไม่ถึงว่าปูตินเป็นตัวเปลี่ยนเกมได้

ถาม: เส้นสีแดงนั้นเกี่ยวกับนาโต้อย่างไร?

ตอบ: มันเป็นเทอมทางวิชาการด้านภูมิรัฐศาสตร์ที่ปูตินใช้ในรอบ 1 ปี หากเส้นสีแดงถูกรุกล้ำอาณาเขตที่รัฐหนึ่งนั้นเคยมีอิทธิพลเนื่องจากรัฐศูนย์กลางนั้นมีอาณาเขตนอกเหนือจากอาณาเขตตามกฎหมายระหว่างประเทศ สมมติว่าไทยมีอาณาเขตห้าแสน เส้นสีแดงของเรานั้นก็คือห้าแสนเนื่องจากเราไม่ได้เป็นรัฐศูนย์กลาง แต่รัสเซียเป็นรัฐศูนย์กลางที่สามารถสร้างสันติภาพและสงครามในเวลาเดียวกัน ดังนั้นรัสเซียมีเส้นสีแดงโดยวัดจากระยะเวลาของการยิงขีปนาวุธ ว่ากี่นาทีที่รัสเซียสามารถป้องกันได้ ก่อนหน้านี้การปกป้องตนเองรัสเซียใช้ระยะเวลา 10 นาทีก็สามารถป้องกันการโจมตีได้ แต่หากสหรัฐใช้เวลา 5 นาทีนั้นหมายถึงการรุกล้ำเส้นสีแดงการป้องกัน หากรัสเซียใช้เทคโนโลยีการยิงขีปนาวุธโดยความเร็วเหมือนเดิม รัสเซียก็จะไม่สามารถต่อรองได้กับสหรัฐ และก็จะร่วมมือกับสหรัฐหรือเพิกเฉยให้สหรัฐทำตามใจเหมือนกรณีการโจมตียูโกสลาเวีย แต่หากรัสเซียสามารถพัฒนาความเร็วเกินยี่สิบมัคอย่างในปัจจุบัน รัสเซียก็สามารถโจมตีสหรัฐได้ในเวลา 5 นาทีเช่นกัน หากสหรัฐไม่ต้องการสงคราม ต้องผ่อนปรน ไม่รุกล้ำเส้นสีแดง ซึ่งยูเครนต้องเป็นกลางแบบฟินแลนด์หรือสวีเดน เมื่อนั้นจะไม่มีปัญหา คือไม่เป็นฐานทัพทางทหารสำหรับกลุ่มแอตแลนติกเหนือ

ถาม: ตามที่สหรัฐประกาศจะคว่ำบาตร รัสเซียปิดระบบการชำระเงินผ่านธนาคารระหว่างประเทศ SWIFT ปิดโครงการ Nord Stream 2 หากรัสเซียโจมตียูเครน เป็นไปได้แค่ไหน?

ตอบ: การคุกคามโดยการคว่ำบาตรยังคงอยู่ และหลังจากการเจรจาก็ถูกเปิดเผยโดยตรงในรัฐสภาคองเกรสแห่งสหรัฐอเมริกา ซึ่งวอชิงตันขู่ว่าหากรัสเซียรุกรานยูเครนจะเจอ “นรกที่แท้จริง” การหยุดที่สมบูรณ์แบบของโครงการ Nord Stream 2 (แม้ว่าจะยังไม่ได้ผล) และ “การแยกตัวทางการเงิน” เห็นได้ชัดว่าหมายถึงการตัดการเชื่อมต่อของระบบธนาคารของรัสเซียจากระบบการชำระเงินระหว่างประเทศ Swift เป็นอาวุธสองคม หากธนาคารรัสเซียไม่สามารถชำระเงินให้กับพันธมิตรต่างประเทศได้อย่างรวดเร็วและเชื่อถือได้ พันธมิตรเดียวกันเหล่านี้จะไม่สามารถชำระค่าแก๊สและสินค้าอื่นๆ จากรัสเซียในลักษณะเดียวกัน และสิ่งนี้สำหรับชาวยุโรปกลุ่มเดียวกันนั้นค่อนข้างเจ็บปวดเมื่อเผชิญกับการขาดพลังงานในฤดูหนาว รัสเซียสามารถแก้ปัญหานี้ได้ ความขัดแย้งระหว่างมอสโกและวอชิงตันก็จะกลายเป็นการคุกคามยุโรปพันธมิตรของสหรัฐ “การแยกรัสเซียออกจากระบบการเงินโลก” ในกรณีที่มีการโจมตียูเครน น่าจะเป็นแค่คำขู่ที่สหรัฐไม่สามารถที่จะใช้มาตรการกดดันใดๆ ได้แล้ว และนี่เป็นมาตรการที่รุนแรงจนยากที่จะเชื่อในความเป็นไปได้
ยุโรปนอกจากขึ้นกับพลังงานของรัสเซียแล้ว ด้านความอบอุ่นและการผลิตสินค้า ยุโรปก็ไม่สามารถขายอะไรได้ในรัสเซีย และรัสเซียเช่นกัน ยุโรปจะสูญเสียตลาดการขายทั้งหมดไปยังรัสเซียโดยอัตโนมัติ ในทางปฏิบัติยุโรปจะไม่ทำสงครามกับรัสเซียเพื่อยูเครน สหรัฐก็จะสูญเสียความจงรักภักดีจากยุโรป

 

 

 

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย