ความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจระดับภูมิภาค (Regional Comprehensive Economic Partnership: RCEP) นับเป็นการเปิดเสรีการค้ากับกลุ่มการค้าที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก โดยจะมีผลบังคับใช้ในวันที่ 1 มกราคม 2565 หลังเจรจามายาวนานถึงเกือบทศวรรษ
การเปิดเสรีการค้ากับ 15 ชาติสมาชิกจะช่วยให้การค้าระหว่างชาติสมาชิกมีความสะดวกมากขึ้นไม่ว่าจะเป็นระยะเวลาตรวจปล่อยสินค้าที่สั้นลงเหลือ 6-48 ชั่วโมง มีการนำระบบดิจิทัลเข้ามาช่วยลดความซ้ำซ้อนด้านพิธีการศุลกากร โดยการเปิดตลาดยังเสริมให้ RCEP มีความน่าสนใจ
ปฏิเสธไม่ได้ว่าในเวลานี้ RCEP กลายเป็นความตกลงทางการค้าแบบพหุภาคีที่ใหญ่ที่สุดในโลก และใหญ่กว่าความตกลงที่ครอบคลุมและก้าวหน้าสำหรับหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership: CPTPP) ที่ปัจจุบันมีสมาชิก 12 ประเทศ ด้วยหลายปัจจัยบวกยิ่งทำให้ RCEP มีความพร้อมรอบด้านกลายเป็นแหล่งการลงทุนที่น่าดึงดูดที่สุดแห่งหนึ่งของโลกในฟากฝั่งเอเชีย

หนี่งในนั้นคือข้อกำหนดกฎแหล่งกำเนิดสินค้า (Rule of Origins: ROOs) ที่รวมทั้ง 15 ประเทศเข้าไว้ด้วยกัน เป็นข้อได้เปรียบที่เสริมให้ RCEP เชื่อมโยงห่วงโซ่การผลิตของภูมิภาคเข้าเป็นหนึ่งเดียว นักลงทุนในประเทศสมาชิก RCEP สามารถนำเข้าปัจจัยการผลิตที่มีมูลค่าสูงจากประเทศสมาชิกได้สะดวกกว่าข้อตกลง FTA ที่อาเซียนกับกลุ่มประเทศ Plus 5 คือ อาเซียน-จีน อาเซียน-ญี่ปุ่น อาเซียน-เกาหลีใต้ อาเซียน-ออสเตรเลีย-นิวซีแลนด์ ตัวอย่างเช่น การส่งออกรถยนต์หากใช้สิทธิ FTA อาเซียน-จีน ที่ ROOs กำหนดให้ใช้วัตถุดิบจากอาเซียนและจีนร้อยละ 40 ซึ่งหากต้องนำเข้าวัตถุดิบสำคัญที่มีมูลค่าสูงจากญี่ปุ่นอย่างเซลล์แบตเตอรี่ EV และแผงควบคุมดิจิทัล และนำเข้าชิปอัจฉริยะที่ใช้เทคโนโลยีสูงจากไต้หวันที่อยู่นอกกลุ่ม นักลงทุนต้องเผชิญความยุ่งยากในการจัดสรรปัจจัยการผลิตให้สอดคล้องกับข้อกำหนด ROOs ของ FTA ฉบับนั้นๆ ขณะที่ ROOs ของ RCEP ช่วยปลดล็อคข้อจำกัดดังกล่าว ทั้งยังมีความยืดหยุ่นพอสมควรโดยสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ เครื่องใช้ไฟฟ้า และยานยนต์กำหนดให้ใช้วัตถุดิบภายในสมาชิกร้อยละ 30-60 ที่เหลือสามารถนำมาจากนอกกลุ่มได้ การมี ROOs ที่ครอบคลุมทั้ง 15 ประเทศยิ่งทำให้การลงทุนในภูมิภาคมีความน่าสนใจมากขึ้นอีก

RCEP จึงเป็น FTA ที่มีความพร้อมด้านการผลิตอย่างครบวงจร เนื่องจากประกอบด้วยกลุ่มประเทศผลิตสินค้าต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำเข้าไว้ด้วยกัน ความพิเศษอีกอย่างของ RCEP คือเป็นครั้งแรกที่ประเทศเจ้าของเทคโนโลยีการผลิตฝั่งเอเชียอย่างจีน ญี่ปุ่น และเกาหลีได้เข้ามาอยู่ร่วมใน FTA เดียวกัน จึงมีความพร้อมในด้านการผลิตในฟากฝั่งเอเชีย โดยมีประเทศที่มีทรัพยากรและเทคโนโลยีต้นน้ำอย่างออสเตรเลียที่มีแร่หายากป้อนวัตถุดิบให้กับญี่ปุ่นและเกาหลีใต้นำไปพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูง โดยมีอาเซียนกับจีนเป็นผู้ผลิตสินค้าขั้นกลางและขั้นปลายที่ซับซ้อนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งในปัจจุบัน RCEP ก็มีศักยภาพเป็นผู้ผลิตและส่งออกสินค้าเทคโนโลยีที่สำคัญของโลกอยู่แล้วอย่างโน้ตบุ๊ก/แท็บเล็ต สมาร์ทโฟนและคอมพิวเตอร์คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 74 ร้อยละ 70 และร้อยละ 35 ของการส่งออกสินค้าแต่ละชนิดของโลกในปี 2563 ขณะที่สมาชิกภายใน 15 ประเทศรวมกันยังเป็นตลาดการบริโภคขนาดใหญ่ที่มีประชากรถึง 1 ใน 3 ของประชากรโลก
ในเชิงการลงทุน RCEP จึงเป็นกรอบความร่วมมือระหว่างประเทศขนาดใหญ่ที่มีความครอบคลุม ซึ่งช่วยให้ไทยเกาะติดไปกับห่วงโซ่การผลิตโลกในฝั่งเอเชีย RCEP จะช่วยให้ไทยมีโอกาสได้อานิสงส์เม็ดเงินลงทุนในอนาคตต่อยอดการผลิตที่ใช้เทคโนโลยีดั้งเดิมอย่าง HDDs IC การประกอบวงจรพิมพ์ และยานยนต์ แต่ไทยก็ต้องเผชิญการแข่งขันการดึงดูดเงินลงทุนตรงจากต่างประเทศ (FDI) กลุ่มใหม่กับคู่แข่ง โดยเฉพาะการลงทุนในกลุ่มเทคโนโลยีที่เป็นหัวใจหลักที่จะช่วยยกระดับโครงสร้างการผลิตของไทยให้ก้าวไปสู่อุตสาหกรรม S-Curve อาทิ การผลิตเซนเซอร์อัจฉริยะ ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ขนาดนาโน ชิปประมวลผลในสินค้าและ IOT
การดึงดูด FDI ของไทยที่จะได้รับเม็ดเงินลงทุนจึงต้องขึ้นกับการแข่งขันช่วงชิงเม็ดเงินลงทุนใหม่กับประเทศในอาเซียนด้วยกัน โดยเฉพาะกับเวียดนามและอินโดนีเซียที่ต่างก็ได้อานิสงส์นี้เหมือนกัน โดยเฉพาะเวียดนามและอินโดนีเซียต่างก็อยู่ใน RCEP จึงมีโอกาสคว้าการลงทุนได้เหมือนไทย
ดังนั้น ความพร้อมด้านการลงทุนเป็นปัจจัยที่นักลงทุนให้ความสำคัญ จึงเป็นเรื่องเร่งด่วนที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือพัฒนาให้เกิดขึ้นมาจึงจะทำให้ไทยมีแรงดึงดูดการลงทุนได้เหนือคู่แข่ง อย่างน้อย 4 เรื่องคือ
1) การจัดทำ FTA เพื่อใช้เป็นเครื่องมือลดอุปสรรคทางการค้าและการลงทุน โดยเฉพาะกรอบการค้าที่คู่แข่งมีแต่ไทยยังไม่มี เช่น CPTPP การจัดทำ FTA กับ สหรัฐฯ สหภาพยุโรป รวมถึงอังกฤษ
2) การสร้างบรรยากาศการลงทุนที่ช่วยเสริมให้ธุรกิจมีความคล่องตัว พร้อมเป็นเครื่องช่วยรับมือกับการเปลี่ยนผ่านของกระแสเทคโนโลยี
3) การเตรียมความพร้อมรองรับกระแสการดำเนินธุรกิจที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อม สังคม และบรรษัทภิบาล (Environmental, Social, and Governance: ESG)
4) มาตรการของภาครัฐในการส่งเสริมการลงทุนในอุตสาหกรรม S-Curve อย่างต่อเนื่อง
เตรียมพร้อมรองรับการลงทุนในภูมิภาคเอเชียที่จะกลับมามีชีวิตชีวาอีกครั้งในปี 2565
ข้อมูล : ศูนย์วิจัยกสิกรไทย












