ทุ่งกุลา (ไม่) ร้องไห้

ครั้งหนึ่งผมมีโอกาสสนทนากับ ศาสตราจารย์ (พิเศษ) ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ตอนนั้นท่านยังไม่ได้เป็นรัฐมนตรี ท่านบอกว่าอยากเห็นทุ่งกุลาร้องไห้ได้รับการพัฒนาเป็น “เขตเศรษฐกิจพิเศษ”


เนื่องจากในเวลานั้นรัฐบาลเริ่มทำ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี ซึ่งกำลังไปได้สวย พิสูจน์ให้เห็นว่าการสร้างเขตเศรษฐกิจพิเศษไม่ใช่เรื่องเพ้อฝัน หากเราบริหารจัดการได้อย่างครอบคลุมทุกมิติก็จะสามารถสร้างความสมดุลระหว่างวิถีชีวิตดั้งเดิมกับวิถีชีวิตใหม่ให้สอดรับกับความเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะทุ่งกุลาร้องไห้ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นแหล่งผลิตข้าวหอมมะลิดีที่สุดในโลก
แต่ในอดีต เรายังไม่ค้นพบศักยภาพนี้ ทุ่งกุลาจึงเป็นเพียงพื้นที่ราบขนาดใหญ่พร้อมเรื่องเล่าสืบกันมาว่า ชนเผ่ากุลาซึ่งเป็นชนกลุ่มน้อยจากเมืองเมาะตะมะ ประเทศพม่า ได้เดินทางมาค้าขายผ่านทุ่งแห่งนี้ ปกติแล้วชนเผ่ากุลาเป็นชนเผ่าที่มีความอดทนสูงมาก สู้งาน สู้แดด ลม ฝน แต่เมื่อได้เดินทางผ่านทุ่งแห่งนี้ ที่มีพื้นที่กว้างขวางเหลือประมาณ ต้องใช้เวลาเดินทางหลายวัน ไม่พบหมู่บ้านใดๆ เลย น้ำก็ไม่มีดื่ม ต้นไม้ก็ไม่มีที่จะให้ร่มเงา มีแต่ทุ่งหญ้าเต็มไปหมด พื้นดินก็เป็นทราย เดินทางยากลำบากเหมือนอยู่กลางทะเลทราย ทำให้คนพวกนี้ถึงกับร้องไห้ กระทั่งได้ชื่อว่า “ทุ่งกุลาร้องไห้”
ทุ่งกุลาร้องไห้
ทุ่งกุลาร้องไห้
ด้วยความกว้างใหญ่ไพศาลของทุ่งกุลาร้องไห้ที่มีพื้นที่มากถึง 2 ล้านไร่ ครอบคลุมพื้นที่ 13 อำเภอ 5 จังหวัด ได้แก่ อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม, อำเภอชุมพลบุรีและอำเภอท่าตูม จังหวัดสุรินทร์, อำเภอปทุมรัตต์ อำเภอเกษตรวิสัย อำเภอสุวรรณภูมิ อำเภอโพนทราย และอำเภอหนองฮี จังหวัดร้อยเอ็ด, อำเภอศิลาลาด อำเภอราษีไศล และอำเภอยางชุมน้อย จังหวัดศรีสะเกษ, อำเภอค้อวัง และอำเภอมหาชนะชัย จังหวัดยโสธร การยกระดับทุ่งกุลาร้องไห้เป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษด้านการเกษตรสมัยใหม่จึงไม่ใช่เรื่องที่เป็นไปไม่ได้ และเรื่องนี้ก็เคยถูกร่างโครงการเสนอรัฐบาลจัดตั้งเขตพัฒนาพิเศษข้าวหอมมะลิทุ่งกุลาร้องไห้มาแล้ว
ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์
ศาสตราจารย์ (พิเศษ) ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
ผมคิดว่าเรื่องนี้คงติดอยู่ความรู้สึกของ ดร.เอนก มาตลอด พลันเมื่อท่านได้เข้ามาเป็น รมว.อว. จึงไม่ลืมหยิบมาสานต่อ แม้จะไม่ใช่การยกระดับทุ่งกุลาร้องไห้เป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษ แต่โครงการนี้ถ้าทำได้ก็จะถือเป็นการพลิกโฉมทุ่งกุลาร้องไห้ครั้งสำคัญเช่นกัน นั่นก็คือ การยกระดับคุณภาพชีวิต ด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม (วทน.) ในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้
โดยเมื่อเร็วๆ นี้ ดร.เอนก ได้ร่วมประชุมกับคณะกรรมการขับเคลื่อน “โปรแกรมการยกระดับคุณภาพชีวิต ด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรมในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้” พร้อมมอบนโยบายและแนวคิดการขับเคลื่อนงานในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้อย่างจริงจัง ซึ่งการประชุมครั้งนี้มีผู้เกี่ยวข้องเข้าร่วมระดมสมองพร้อมหน้า ไม่ว่าจะเป็น ดร.ณรงค์  ศิริเลิศวรกุล ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ในฐานะประธานคณะกรรมการขับเคลื่อนฯ นายวัฒนา พุฒิชาติ ผู้ว่าราชการจังหวัดศรีสะเกษ นายภูสิต สมจิตต์ ผู้ว่าราชการจังหวัดร้อยเอ็ด นายธัญญวัฒน์ ชาญพินิจ รองผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคาม นายชัยวัฒน์ แสงศรี รองผู้ว่าราชการจังหวัดยโสธร และนายอดิเทพ กมลเวชช์ รองผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์ เป็นการประชุมออนไลน์ ซึ่งแต่ละจังหวัดมีหัวหน้าส่วนราชการ, ผู้บริหารมหาวิทยาลัยในพื้นที่ รวมทั้งคณะกรรมการขับเคลื่อนจากหน่วยงานต่างๆ ทั้งจากกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงพาณิชย์ และจากภาคเอกชนเข้าร่วมประชุมรับทราบนโยบาย

เกษตรกรต้นแบบ

รมว.อว. ได้มอบนโยบายให้เร่งแก้จนของทุ่งกุลาร้องไห้ด้วยโมเดลเศรษฐกิจ BCG โดยมุ่งเป้าการขับเคลื่อนงานให้สำเร็จภายใน 1–2 ปี เช่น เน้นการทำเกษตรปลอดภัย เกษตรประณีต เกษตรมูลค่าสูง เศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ การสร้างแบรนด์ (Branding) ของทุ่งกุลา เปลี่ยนจากความยากจนเป็นรุ่งเรือง สร้างสรรค์ ผลิตสินค้าแบรนด์ทุ่งกุลาให้คนในพื้นที่ทุ่งกุลามีความภูมิใจในการเป็นคนทุ่งกุลา สร้างผู้นำ BCG สร้างผู้ประกอบการรุ่นใหม่ที่ทรหด อดทน มุมานะ รู้จักรับและปรับใช้เทคโนโลยี สามารถพัฒนายกระดับคุณภาพชีวิต สร้างอาชีพและรายได้อย่างมั่นคงยั่งยืน
ดร.ณรงค์ ศิริเลิศวรกุล
ดร.ณรงค์ ศิริเลิศวรกุล ผู้อำนวยการสวทช.
ด้าน ดร.ณรงค์ ศิริเลิศวรกุล ผู้อำนวยการสวทช. และประธานคณะกรรมการขับเคลื่อนโปรแกรมการยกระดับคุณภาพชีวิต ด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรมในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ ได้รายงานให้ที่ประชุมรับทราบถึงเป้าหมายในการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ ด้วย วทน. โดยตั้งเป้าหมายคือ
  • เปลี่ยนผู้ที่มีรายได้น้อย อย่างน้อยร้อยละ 50 ในพื้นที่ให้มีรายได้ก้าวพ้นเส้นความยากจน (มากกว่า 38,000 บาทต่อคนต่อปี)
  • ยกระดับเกษตรกรต้นแบบอย่างน้อยร้อยละ 10 ของเกษตรกรในพื้นที่
  • เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต คุณภาพมาตรฐาน ให้มีรายได้เพิ่มขึ้นจากเดิมร้อยละ 10 ตามแนวทางการขับเคลื่อนด้วยโมเดลเศรษฐกิจ BCG ที่เน้นการใช้ฐานทรัพยากรที่โดดเด่นและหลากหลาย
  • ยกระดับให้ทุ่งกุลาร้องไห้เป็นแหล่งผลิตวัตถุดิบอาหารไทยที่มีคุณภาพครบวงจร 
  • เน้นการทำเกษตรพรีเมียม เกษตรมูลค่าสูง การผลิตที่ใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เกิดของเสียในกระบวนการผลิตน้อยที่สุด หรือเป็น zero waste และสามารถนำกลับมาสร้างมูลค่าเพิ่ม
  • เน้นเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ที่ผสานศิลปะวัฒนธรรมภูมิปัญญาของท้องถิ่น และนวัตกรรม
  • สร้างแบรนด์ทุ่งกุลาร้องไห้ให้เป็นที่รู้จักในระดับสากล 
สำหรับการดำเนินงานในพื้นที่ 5 จังหวัดได้กำหนดคนจนพื้นที่เป้าหมายใน 7 อำเภอ 26 ตำบล และเกษตรกรต้นแบบใน 10 อำเภอ 39 ตำบล นำร่องโครงการเร่งด่วน (Quick win project) เพื่อการยกระดับสินค้าหลักในพื้นที่ อาทิ ข้าว พืชหลังนา โคเนื้อ ประมง ผักอินทรีย์ พืชสมุนไพร และผลิตภัณฑ์สิ่งทอที่เป็นอัตลักษณ์ในพื้นที่ ให้มีคุณภาพมาตรฐานและมูลค่าเพิ่ม

แหล่งผลิตวัตถุดิบอาหารไทย

โดยคาดหวังผลลัพธ์ที่จะนำไปสู่การยกระดับรายได้ เกิดอาชีพ การจ้างงานตลอดห่วงโซ่การผลิตในพื้นที่ ลดการเคลื่อนย้ายแรงงานออกนอกพื้นที่ เกิดแบรนด์สินค้าพรีเมียมไปสู่ตลาดสากล เกิดเครือข่ายกลุ่มเกษตรกรต่างๆ ในพื้นที่ที่สามารถเชื่อมโยงตลาด เกิดผู้ประกอบการใหม่ในพื้นที่ เกิดตลาดกลางในพื้นที่เชื่อมโยงกับตลาดสากล
เพื่อให้โครงการนี้เดินหน้าได้ตามเป้าหมาย ได้มีการจัดตั้งคณะทำงานในระดับพื้นที่ คือ คณะทำงานขับเคลื่อนโปรแกรมการยกระดับคุณภาพชีวิตด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม 5 จังหวัด มีผู้ว่าราชการจังหวัดแต่ละจังหวัดเป็นประธาน มีหน้าที่จัดทำเป้าหมายและแผนปฏิบัติการขับเคลื่อนในแต่ละจังหวัด ให้เป็นไปตามแผนและเป้าหมาย ในระดับนโยบาย และการผลักดันให้เกิดความต่อเนื่องของกิจกรรมต่างๆ เพื่อเร่งแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนต่อไป