AICute นวัตกรรมช่วยชีวิตผู้ป่วย โรคหลอดเลือดสมอง แก้ปัญหาการขาดแคลนหมอในพื้นที่ห่างไกล

ในแต่ละปี มีคนไทยจำนวนไม่น้อยที่ป่วยเป็น โรคหลอดเลือดสมอง (stroke) โดยหลายคนเสียชีวิตและอีกจำนวนมากต้องพิการช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ แม้โรคนี้จะเป็นโรคที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลัน แต่ก็ใช่ว่าจะตรวจประเมินความเสี่ยงล่วงหน้าเพื่อป้องกันไว้ก่อนไม่ได้

ทีมวิจัยจากคณะแพทยศาสตร์ และคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงร่วมกันคิดค้นและพัฒนาเครื่องมือที่จะช่วยตรวจประเมินโอกาสในการเกิด โรคหลอดเลือดสมอง ซึ่งเกิดได้จากหลายสาเหตุ โดยในลำดับแรก ทีมวิจัยประสบความสำเร็จในการพัฒนานวัตกรรมที่ช่วยตรวจประเมินความเป็นไปได้ในการเป็น โรคหลอดเลือดสมอง ที่มีสาเหตุมาจากโรคหัวใจ โดยให้ชื่อว่า “AICute” ซึ่งทีมวิจัยหวังให้นวัตกรรมดังกล่าวสนับสนุนการดูแลผู้ป่วยในโรงพยาบาลชุมชนและโรงพยาบาลขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกล ที่ขาดแคลนเครื่องมือและแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคหัวใจ

โรคหลอดเลือดสมอง

โรคหลอดเลือดสมอง ภัยคุกคาม คร่าชีวิตคนไทยเพิ่มสูงขึ้นทุกปี

อุบัติการณ์ โรคหลอดเลือดสมอง มีแนวโน้มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญในคนไทย
ประเทศไทยมีผู้ป่วยด้วยโรคหลอดเลือดสมอง หรือที่เรียกกันว่า Stroke ราว 250,000 คนต่อปี หรือกล่าวได้ว่าในทุกๆ 2 นาที จะมีผู้ป่วยด้วยโรคนี้ 1 คน! ในจำนวนนี้ 30% อาจเสียชีวิต อีก 30% พิการรุนแรง ขยับแขนขาไม่ได้ ปากเบี้ยว ส่วนผู้ป่วยอีก 40% มีโอกาสกลับคืนสู่สภาพปกติหรือมีอาการของโรคเหลืออยู่บ้างเล็กน้อย
แม้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองส่วนใหญ่จะมีอายุอยู่ในช่วง 50-60 ปี แต่ปัจจุบันพบว่าผู้ป่วยมีอายุน้อยลงเรื่อยๆ เนื่องจากรูปแบบการใช้ชีวิตที่ขาดการออกกำลังกาย พักผ่อนไม่เพียงพอ สูบบุหรี่ ใช้สารเสพติด รับประทานอาหารไม่สมดุล และมีโรคประจำตัว เช่น โรคความดันโลหิตสูง โรคไขมันในเลือดสูง โรคเบาหวาน โรคนอนกรน และโรคหัวใจ
โดยสาเหตุของการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง คือ
1. หลอดเลือดสมองตีบ (หลอดเลือดสมองขาดเลือด)
คิดเป็น 80% ของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ส่วนใหญ่เกิดจากเลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ มีการอุดตันของหลอดเลือด ส่งผลทำให้สมองตาย ซึ่งสามารถแบ่งเป็นสาเหตุย่อยๆ ได้แก่30% หลอดเลือดขนาดเล็กมีปัญหา พบในผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัว ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือด เบาหวาน20% หลอดเลือดแดงแข็งตัว เช่น หลอดเลือดขนาดใหญ่มีไขมันมาพอกทำให้หลอดเลือดตีบตัน18% มีลิ่มเลือดในสมองอุดตันจากโรคหัวใจ พบในผู้ป่วยโรคหัวใจ โดยเฉพาะโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะและโรคหัวใจที่มีลิ้นหัวใจผิดปกติ ที่จะมีความเสี่ยงเกิดลิ่มเลือดที่หัวใจและลอยไปอุดตันที่สมองได้- เลือดออกในเยื่อหุ้มสมอง
2. หลอดเลือดสมองแตก หรือ มีเลือดออกในสมอง
ในกลุ่มนี้มีอาการรุนแรง คิดเป็น 20% ของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง โดยอาการเตือนของโรคหลอดเลือดสมองที่มักพบบ่อยและสังเกตง่ายๆ คือ “พูดลำบาก ปากตก ยกไม่ขึ้น” พูดลำบาก หมายถึง ลิ้นแข็ง ใช้ภาษาผิดปกติ หรืออยู่ดีๆ ไม่พูด พูดไม่ออก ปากตก หมายถึง หน้าเบี้ยว มุมปากสองข้างไม่เท่ากัน ยกไม่ขึ้น หมายถึง ยกแขนขาไม่ขึ้น มีอาการอ่อนแรง ยกไม่ถนัด นอกจากนี้ ยังมีอาการ ทรงตัวไม่ดี เดินเซ การมองเห็นผิดปกติ

โรคหลอดเลือดสมอง

แม้ว่าโรคหลอดเลือดสมองจะเป็นอันตรายถึงชีวิต แต่หากรู้สาเหตุที่ก่อโรค และเข้ารับการรักษาได้เร็ว โอกาสหายจากโรคก็มีสูงและลดการเกิดโรคซ้ำได้
“การหาสาเหตุของโรคสำคัญต่อการให้แนวทางการรักษาที่ถูกต้องและมีประสิทธิภาพ หากไม่หาสาเหตุ ก็มีโอกาสเป็นโรคนี้ซ้ำ และเมื่อเป็นซ้ำครั้งที่ 2 ครั้งที่ 3 โอกาสที่จะพิการก็มากขึ้น ทำให้ต้องอยู่ในภาวะพึ่งพิง เป็นภาระของผู้ดูแลและค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษาก็เพิ่มขึ้นด้วย” นพ.วสันต์ อัครธนวัฒน์ จากศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์ ด้านโรคหลอดเลือดสมองแบบครบวงจร โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ กล่าว
ทั้งนี้ โรคหลอดเลือดสมองเกิดได้จากหลายสาเหตุ ซึ่งแต่ละสาเหตุก็มีแนวทางการรักษาต่างกัน ทั้งนี้ ในปัจจุบัน พบว่า 18% ของโรคหลอดเลือดสมองมาจากโรคหัวใจ
“ผู้ป่วยในกลุ่มนี้มักเป็นผู้ป่วยโรคหัวใจ ชนิดหัวใจเต้นผิดจังหวะ และชนิดลิ้นหัวใจผิดปกติ หรือภาวะหัวใจโต ซึ่งทำให้มีความเสี่ยงที่จะเกิดลิ่มเลือดที่หัวใจ และลอยไปอุดตันที่สมอง ทำให้เกิดโรคหลอดเลือดสมองได้”

โรคหลอดเลือดสมอง

แรงบันดาลใจในการพัฒนา AICute นวัตกรรมเซฟชีวิตผู้ป่วย โรคหลอดเลือดสมอง ฝีมือทีมแพทย์ไทย

นพ.วสันต์ อธิบายว่าในการหาสาเหตุของโรคหลอดเลือดสมองที่มาจากโรคหัวใจนั้น จำเป็นต้องมีการตรวจหัวใจอย่างละเอียดและอาศัยความชำนาญของแพทย์เฉพาะทางด้านโรคหัวใจ ซึ่งเป็นปัจจัยที่ยังขาดแคลนในโรงพยาบาลชุมชน และโรงพยาบาลขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกล
“โรงพยาบาลเหล่านี้คงไม่สามารถส่งตัวผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองทุกคนไปตรวจโรคหัวใจได้ เพราะการตรวจโรคหัวใจมีค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง อีกทั้งการส่งตัวผู้ป่วยไปตรวจที่โรงพยาบาลศูนย์หรือโรงเรียนแพทย์ก็จะทำให้เกิดปัญหาความแออัดในโรงพยาบาล นี่จึงเป็นเหตุผลที่ทีมวิจัยเลือกที่จะพัฒนานวัตกรรมเพื่อการตรวจประเมินโรคหลอดเลือดสมองที่เกิดจากหัวใจก่อนเป็นอันดับแรก” นพ.วสันต์ หนึ่งในทีมวิจัยและพัฒนานวัตกรรม AICute กล่าว
พร้อมอธิบายความหมายของชื่อนวัตกรรม AICute ว่า “หากพูดเร็วๆ เสียงของ AICute จะคล้ายกับคำว่า acute ซึ่งหมายถึงลักษณะอาการที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลันทันใดของโรคหลอดเลือดสมองที่ต้องรีบรับการรักษา”

นอกจากศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์ด้านหลอดเลือดสมองแบบครบวงจร คณะแพทยศาสตร์ จุฬาฯ แล้ว นวัตกรรม AICute เกิดขึ้นได้จากความร่วมมือจากคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาฯ และกลุ่มนิสิตจุฬาฯ ภายใต้การสนับสนุนของศูนย์วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีเพื่ออุตสาหกรรม จุฬาฯ (Chula UTC)
โดย AICute เป็นเว็บแอปพลิเคชันที่มีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ช่วยวิเคราะห์และประเมินความเป็นไปได้ของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ที่มีความเสี่ยงสูงจากโรคหัวใจ ช่วยให้แพทย์ในโรงพยาบาลชุมชนและโรงพยาบาลขนาดเล็ก สามารถตัดสินใจและเลือกส่งผู้ป่วยตรวจหัวใจได้รวดเร็วขึ้น ทำให้การรักษาโรคหลอดเลือดสมองมีประสิทธิภาพมากขึ้น
นพ.วสันต์ อธิบายถึงการใช้งาน AICute ว่า “แพทย์ผู้ใช้อุปกรณ์เพียงล็อกอินผ่านเว็บแอปพลิเคชัน และกรอกข้อมูลเข้าไปในระบบ เป็นข้อมูลหลักๆ 2 อย่าง คือ อาการของผู้ป่วยกับประวัติบางส่วน และภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมองจำนวน 30-32 รูป ซึ่งส่วนใหญ่โรงพยาบาลขนาดเล็กก็จะมีเครื่องมือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมองอยู่แล้ว จากนั้นตัวแอปพลิเคชันจะนำข้อมูลมาประมวลผล ใช้เวลาประมาณ 3-5 นาที แล้วสรุปออกมาเป็นรายงานว่าผู้ป่วยมีความเป็นไปได้กี่เปอร์เซ็นต์ ที่จะเป็นโรคหลอดเลือดสมองที่เกิดจากโรคหัวใจ หลังจากนั้น แพทย์ผู้ใช้งานจะอ่านผลและตัดสินใจว่าจะส่งผู้ป่วยตรวจต่อหรือไม่”
“AICute มีความแม่นยำในการประมวลผลและตรวจพบความผิดปกติอยู่ที่ 92-94% โดยอ้างอิงจากฐานข้อมูลภาพเอกซเรย์ความละเอียดสูงในการประมวลผลกว่า 40,000 ภาพ และในปัจจุบัน AICute ยังอยู่ในเฟสของงานวิจัยและได้เริ่มทดลองใช้งานแล้วภายในโรงพยาบาลจุฬาฯ ซึ่งได้ผลตอบรับดี เป็นที่น่าพอใจ
“ทางทีมวิจัยมีแผนว่าจะวิจัยต่อในกลุ่มคนไข้จริงเป็นกลุ่มใหญ่และเก็บข้อมูลนอกโรงพยาบาลจุฬาฯ เพื่อปรับปรุง AI ให้ดีขึ้น อีกทั้งพัฒนา interface ให้ใช้งานง่าย สวยงาม โดยคาดว่าจะแล้วเสร็จประมาณกลางปีนี้ (2566) และเปิดให้โรงพยาบาลอื่นๆ ที่สนใจได้ใช้งานและพัฒนาวิจัยร่วมกัน โดยในระยะยาวจะออกเป็นซอฟต์แวร์เชิงพาณิชย์ ที่มีค่าใช้จ่ายในการใช้งาน”
ในอนาคต ทีมวิจัยยังมีแผนการพัฒนา AI เพื่อตรวจหาสาเหตุโรคหลอดเลือดสมองอื่นๆ ซึ่งอาจต้องมีการเพิ่มฐานข้อมูลภาพการเอกซเรย์หลอดเลือด และการฉีดสี เพื่อใช้ในการประมวลผลต่อไป
โรงพยาบาลที่สนใจ AICute สามารถติดต่อ ศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์ด้านหลอดเลือดสมองแบบครบวงจร โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ อาคารภูมิสิริ ชั้น 7 โซน C หรือโทร. 0 2256 4000 ต่อ 80724-5

ไม่ตกเทรนด์นวัตกรรมการแพทย์ฝีมือนักวิจัยทั้งในไทยและต่างประเทศ

นวัตกรรม “เครื่องคัดกรองมวลกระดูก” แบบพกพา เครื่องแรกของโลก

เปิดตัว AI แปลผลอายุร่างกายจากผลเลือด ตอบโจทย์การปรับใช้ ศาสตร์ชะลอวัย ชวนคนไทยชะลอโรค

บทสรุปเทรนด์ “อุปกรณ์การแพทย์” มาแรง 3 อันดับแรกในเอเชีย ประจำปี 2565