ตามติดภารกิจ EEC + 12 ศูนย์เชี่ยวชาญการพัฒนาบุคลากร : ศูนย์ Smart Electronics Learning Center กับภารกิจสุดท้าทาย พัฒนาคนให้ทันกับการเติบโตของ อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ (ตอนที่ 12)

ความต้องการเซมิคอนดักเตอร์มีแนวโน้มขยายตัวต่อเนื่อง ทำให้ อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ โตแบบไม่หยุดตามความต้องการของอุตสาหกรรมปลายน้ำที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น โดย IC Insights บริษัทวิจัยตลาดเซมิคอนดักเตอร์ คาดว่า ยอดจำหน่ายเซมิคอนดักเตอร์ในโลกจะขยายตัวร้อยละ 11 ในปี 2565 และจะขยายตัวเฉลี่ยร้อยละ 7.1 ต่อปี ในช่วงปี 2564 – 2569 โดยเซนเซอร์และแอคทูเอเตอร์ จะขยายตัวสูงสุดในบรรดาเซมิคอนดักเตอร์ทั้งหมดที่ร้อยละ 12.3 จากความต้องการใช้เซนเซอร์เพื่อตรวจจับความเคลื่อนไหว/ตำแหน่ง/การเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม ขณะที่วงจรรวม ซึ่งมีสัดส่วนสูงที่สุดในอุตสาหกรรม (ร้อยละ 84) จะขยายตัวร้อยละ 6.9 จากการใช้วงจรรวมในรถยนต์

จากข้อมูลทางสถิติที่กล่าวมานี้ แสดงให้เห็นว่าเทรนด์การเติบโตของ อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ ในระดับโลกนั้น มีแนวโน้มสดใสอย่างมาก และนี่ก็เป็นโอกาสของภาคอุตสาหกรรมไทย เพราะไทยมีศักยภาพในการส่งออกเซมิคอนดักเตอร์ รวมถึงสินค้าเกี่ยวเนื่องอื่นๆ เช่น รถยนต์ฯ และคอมพิวเตอร์ฯ จากมูลค่าการส่งออกที่เติบโตอย่างต่อเนื่อง

โดยสิ่งที่ต้องทำควบคู่กันไปกับการพัฒนา อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ คือ การพัฒนากำลังคน ที่เป็นส่วนสำคัญและเป็นอีกหนึ่งความท้าทาย ภาคการศึกษาและภาคอุตสาหกรรม จำเป็นต้องสร้างความเชื่อมโยงกัน ให้เกิดเป็นความเชี่ยวชาญ และส่งต่อความรู้เพื่อขับเคลื่อน อุตสาหกรรมการผลิตเซมิคอนดักเตอร์ในไทย สามารถดำเนินการผลิตให้ตอบโจทย์ทิศทางการเติบโตในตลาดโลกด้วย

นี่เป็นเหตุผลหลักให้เกิดการจัดตั้ง ศูนย์การเรียนรู้อิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ Smart Electronics Learning Center ขึ้น โดยศูนย์นี้เป็นหนึ่งในศูนย์เชี่ยวชาญการพัฒนาบุคลากรในอีอีซี หรือ EEC Nets ซึ่งตั้งอยู่ที่ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ หรือ มจพ. ซึ่งที่ มจพ. มีการเปิดสอนในภาควิชาฟิสิกส์อุตสาหกรรมและอุปกรณ์การแพทย์ ที่มีภารกิจในการผลิตบุคลากรที่มีทักษะด้านการผลิตชิ้นส่วนหรือชิปที่ใชช้ในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ โดยตรง

ผศ.ดร.อมรินทร์ รัตนะวิศ ผู้อำนวยการศูนย์การเรียนรู้อิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ Smart Electronics Learning Center และอาจารย์ประจำภาควิชาฟิสิกส์อุตสาหกรรมและอุปกรณ์การแพทย์ มจพ. ได้มาอัปเดตถึงการดำเนินงานของศูนย์นี้ในการประชุมสัมมนาศูนย์เครือข่ายการพัฒนาบุคลากรเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC Nets) ว่า

“จริงๆ แล้ว ทาง มจพ. ได้มุ่งมั่นในการผลิตกำลังคนด้านอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ โดยเริ่มมาตั้งแต่ปี 2013 มาถึงตอนนี้ก็เป็นเวลา 10 ปี ได้แล้ว ดังนั้นเมื่อมาถึงวันนี้เราจึงเห็นผลที่เป็นรูปธรรมมากพอสมควรจากการดำเนินงานที่ผ่านมา โดยในส่วนของการผลิต “ชิป” ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของ อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ นั้น มีความต้องการมากขึ้นเรื่อยๆ ทั่วโลก เพราะ ชิป เป็นชิ้นส่วนสำคัญในอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ รวมไปถึงสมาร์ทโฟน สมาร์ทดีไวซ์ อีกมากมาย”

“นอกจากนั้น ในอนาคต จะมีการนำ ชิป ไปใช้ในอุปกรณ์การแพทย์ทันสมัยอีกมากมาย รวมทั้งในภาคอื่นๆ เช่น ภาคอุตสาหกรรมการป้องกันประเทศ ก็มีการปรับเอาเทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาใช้ เพื่อทำให้อุปกรณ์เครื่องมือที่ใช้ในการป้องกันประเทศนั้นมีความทันสมัย แม่นยำ มากขึ้น ซึ่งแน่นอนว่า ชิป ก็เป็นอีกหนึ่งชิ้นส่วนสำคัญในอุปกรณ์เหล่านั้น ดังนั้น ภาพของความต้องการ ชิป จึงมีความชัดเจน เนื่องจากเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด ในอุตสาหกรรมการผลิตสมัยใหม่”

“และแน่นอนว่า ชิป เป็นอุปกรณ์หลักที่สร้างด้วยเซมิคอนดักเตอร์ และเซมิคอนดักเตอร์ ก็จะประกอบด้วย 4 ประเภท แต่เราจะโฟกัสไปที่ประเด็นใหญ่ที่เราตั้งใจจะผลิตกำลังคนเพื่อตอบสนองอุตสาหกรรมการผลิตเซมิคอนดักเตอร์ ประเภท IC หรือ วงจรรวม (Integrated Circuits : IC) เป็นชิปเซมิคอนดักเตอร์ที่มีสารกึ่งตัวนำหลายชิ้นเชื่อมต่อกัน เพราะการผลิตชิปประเภทนี้ จะมีการผลิตจำนวนมากถึง 80 เปอร์เซ็นต์ของตลาด”

“ในส่วนของตลาดโลกในช่วงเวลาที่ผ่านมา อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ มีความขึ้นๆลงๆตามสถานการณ์และเทรนด์เศรษฐกิจของโลก แต่เป็นอุตสาหกรรมที่มีมูลค่าการลงทุนที่สูงมาก ซึ่งถ้าเราดูการคาดการณ์แนวโน้มความต้องการ ชิปเซมิคอนดักเตอร์ IC จะขึ้นอีก 11.8 เปอร์เซ็นต์ และแน่นอนว่า IC ก็จะกินส่วนแบ่งทางการตลาดไม่น้อยกว่า 80 เปอร์เซ็นต์เช่นเดิม”

“มาในบริบทของประเทศไทย อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ เป็นอุตสาหกรรมที่มีมูลค่าค่อนข้างสูง ในส่วนที่เราส่งออกและนำเข้าทั้งหมดนี้ ก็ก่อให้เกิดจ้างงานจำนวนไม่น้อย แต่ตอนนี้ต้องยอมรับว่า การผลิตบุคลากรยังมีไม่เพียงพอ ดังนั้นในตอนนี้เราจึงมีโจทย์ว่า จะทำอย่างไรเราจึงสามารถปิดช่องว่างในปัญหาการขาดแคลนบุคลากรได้”

“ทาง มจพ. ได้วางแผนการดำเนินงานเพื่อผลิตบุคลากรด้านนี้ ด้วยการวิ่งเข้าหาภาคอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ตั้งแต่แรกเริ่มที่คิดจะทำเรื่องนี้ ตั้งแต่เมื่อ 10 ปีก่อน เราให้ความสำคัญกับการสร้างโมเดลการผลิตบุคลากร โดยใช้หลักสูตรในการขับเคลื่อน ด้วยองคาพยพที่เล็กที่สุดของมหาวิทยาลัยคือ ภาควิชา นั่นก็คือ ภาควิชาฟิสิกส์อุตสาหกรรมและอุปกรณ์การแพทย์”

“ทั้งนี้ ภาควิชานี้เป็นภาควิชาที่ใหญ่ที่สุด ใน มจพ. มีนักศึกษาประมาณปีละ 800 คน ซึ่งเรามีหลายหลักสูตรที่เกี่ยวข้อง ทั้งหมดจะใช้ทรัพยากรเดียวกันในการสร้างงานและเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาหลักสูตรสู่การเทรนนิ่งต่อไป นั่นคือ เรามี Core Technology คือ หลักสูตร โดยส่วนที่สำคัญที่ทำให้เกิดการสนับสนุนเราเริ่มจากมหาวิทยาลัย ที่สนับสนุนด้านงบประมาณให้เราสร้างห้องคลีนรูม (Clean Room) ได้สำเร็จ”

“นอกเหนือจากนั้น ยังมีอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่จะขับเคลื่อนภารกิจนี้คือภาคอุตสาหกรรม ยกตัวอย่าง บริษัท ยูแทคไทย จำกัด ซึ่งเป็นบริษัทที่มาวางรากฐานในเรื่องของหลักสูตร การทำกิจกรรมต่อยอดต่างๆของ มจพ. และช่วยสร้างหลักสูตรทั้ง ปริญญาตรี ปริญญาโท และปริญญาเอก ตั้งแต่ปี 2013”

“และแน่นอนว่าในอีกส่วนเราได้รับการสนับสนุนจาก EEC โดยให้การสนับสนุนครุภัณฑ์ อุปกรณ์การสอน ทำให้เราสามารถใช้ประโยชน์จากครุภัณฑ์เหล่านี้ในการทำการเรียนการสอนได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น นอกจากนั้นที่ผ่านมาเราได้ร่วมมือกับทาง สวทช. ในการอบรม IC Design”

“ตั้งแต่เมื่อ 10 ปีที่แล้ว จากความร่วมมือกับยูแทค ทำให้เรามีไลน์การผลิตเซมิคอนดักเตอร์ทั้งไลน์ เพื่อใช้ในการเรียนการสอน รวมถึงยังให้ความร่วมมือในการสร้างห้องคลีนรูมด้วย”

“มาจนถึงวันนี้ ทาง มจพ. และภาควิชาฟิสิกส์อุตสาหกรรมและอุปกรณ์การแพทย์ เราได้ขยายความร่วมมือไปกับทางบริษัทหลายบริษัท ดังนั้น ตั้งแต่ปี 2013 เราสามารถจัดหลักสูตรเทรนนิ่งในด้านนี้มาได้อย่างต่อเนื่อง นักศึกษาที่จบไปในแต่ละปี ก็มากกว่า 500 คน และมีความร่วมมือกับบริษัทในด้านอุตสาหกรรมอเล็กทรอนิกส์อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ไม่น้อยกว่า 10 บริษัท จนกระทั่งล่าสุดเราได้เซ็น MOU กับทาง ซิลิคอนพาร์ค ในการจัดหลักสูตร IC Design ด้วย”

“ส่วนแผนการดำเนินงานในอนาคต เราจะเปิดหลักสูตรอบรมในด้านคลีนรูม ในรูปแบบ EEC Model Type B และส่วนต่อมาคือ การเปิดอบรมในหลักสูตร Machine Vision และ AI ที่ใช้ตรวจสอบการผลิตในแต่ละขั้นตอน ซึ่งในการผลิตของภาคอุตสาหกรรมสมัยใหม่ต้องการตรวจสอบที่แม่นยำ ที่ต้องการการประมวลผลของชิปที่มีประสิทธิภาพค่อนข้างสูง”

“แต่อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ทางศูนย์ยังขาด คือ IC Testing, Machine Vision ถ้าเรามีอุปกรณ์อันทันสมัยที่มาตอบโจทย์การอบรมด้านนี้ให้กับบุคลากร เราสามารถขับเคลื่อนศูนย์นี้ได้เกิน 100 เปอร์เซ็นต์ ทำการเทรนนิ่งได้มากกว่า 120 คนต่อปี

ในส่วนของ Skillset สำหรับบุคลากรที่ทำงานในอุตสาหกรรมการผลิตเซมิคอนดักเตอร์ หรือ IC Packaging จะทำให้สามารถบรรจุคณะวิศวกรรมศาสตร์ทั้งหมดได้ในโรงงานเดียวกัน ตอบโจทย์การจ้างแรงงานได้อย่างมหาศาล ตั้งแต่ระดับปริญญาตรีในเบื้องต้นขึ้นไปถึงในภาคปริญญาเอก หรือในภาคของ ปวช. ปวส. ในส่วนของอาชีวศึกษา”

“สุดท้ายเราต้องการ Semiconductor Economy ซึ่งต้องอาศัยความเสถียรในเรื่องของความร่วมมือกับทางภาคอุตสาหกรรมที่มาทำงานด้วยกัน ที่ในส่วนนี้ทางศูนย์ Smart Electronics Learning Center ที่ มจพ. เรามีอย่างชัดเจน จากการที่ได้ทำงานกับภาคอุตสาหกรรมอย่างใกล้ชิดมาเป็นเวลากว่า 10 ปี ซึ่งก้าวต่อไปของเราคือการขยายความร่วมมือของพันธมิตรในภาคอุตสาหกรรมเพิ่มเติม โดยในส่วนของภาคการศึกษา จากการที่ได้ปรึกษา ดร.อภิชาต ประธาน EEC HDC เราจะมีทาง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี และ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา (มทร.ล้านนา) เข้ามาเป็นเครือข่ายเพิ่มเติม”

และในการประชุมสัมมนาของศูนย์ EEC Nets ในครั้งนี้ ทาง ศูนย์ Smart Electronics Learning Center ยังได้เชิญตัวแทนจากภาคอุตสาหกรรมคนสำคัญ  ที่มีบทบาทอย่างมากในการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้นี้ขึ้นตั้งแต่ในปี 2013 นั่นคือ ดร.เฉลิมศักดิ์ สุมิตไพบูลย์ ที่ปรึกษาหัวหน้าส่วนงานวิชาการ คณะวิทยาศาสตร์ประยุกต์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ อดีต รองประธานบริษัท ฝ่ายวิศวกรรม (VP of Engineering) บริษัท ยูแทคไทย จำกัด บริษัทผู้ผลิตเซมิคอนดักเตอร์ที่ตั้งอยู่ในประเทศไทยมา 50 ปีแล้ว

“สำหรับ บริษัท ยูแทคไทย จำกัด ในตอนนี้เราดำเนินธุรกิจมาเป็นเวลากว่า 50 ปีแล้ว ปัจจุบันเรายังทำธุรกิจเป็น Technology Transfer คือลูกค้าส่งเวเฟอร์เซมิคอนดักเตอร์มา และมาคุยให้เราผลิตแพคเกจออกมา เพราะฉะนั้นในช่วงหลังที่เราพยายามพัฒนาธุรกิมาอย่างต่อเนื่อง แต่เรายังติดอุปสรรคใหญ่ก็คือเราขาดบุคลากร”

“โดยตำแหน่งที่ขาดมาก คือ วิศวกร ซึ่งทางบริษัทก็พยายามไปติดต่อ ประสานงาน กับทางมหาวิทยาลัยต่างๆ ก็พบว่ายังไม่มีคณะหรือสาขาวิชาใดที่จะผลิตบุคลากรด้านนี้ให้เราได้โดยตรง ซึ่งที่ผ่านมา เราก็รับ บุคลากรที่จบมาทาง อิเล็กทรอนิกส์ ไฟฟ้า แมคคานิค แล้วก็ต้องมาทำการสอนงาน ซึ่งก็ใช้เวลาพอสมควร”

“จนกระทั่งได้มาเจอ ภาควิชาฟิสิกส์อุตสาหกรรมและอุปกรณ์การแพทย์ ที่ มจพ. ซึ่งเราได้ร่วมมือจัดทำหลักสูตรร่วมกัน โดยความร่วมมือนี้ดำเนินมาได้ 10 ปีแล้ว ตั้งแต่ปี 2013 โดยความสำเร็จของหลักสูตรนี้ ที่ทำให้เราได้บุคลากรที่มีประสิทธิภาพ ตรงตามที่เราต้องการโดยเริ่มจากการทำงานร่วมกันระหว่างภาคการศึกษาและภาคอุตสาหกรรม”

“ในตอนที่ผมยังทำงานอยู่ที่ ยูแทคไทย ก็มีความพยายามอย่างต่อเนื่องในการปรับหลักสูตรให้ตอบโจทย์การสร้างวิศวกรที่จะมาทำงานในด้านนี้ แต่อย่างไรก็ดี ในปัจจุบันที่เราเปิดสอนในตอนนี้ ยังเป็นการสอนเพื่อผลิตวิศวกรในด้านกระบวนการผลิต แต่สิ่งที่เราจะต่อยอดต่อ คือ การแบ่งเนื้อหาหลักสูตรให้ตอบโจทย์การผลิตในภาคอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ในแต่ละส่วน”

“โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เราตั้งใจจะต่อยอดในส่วนของ Reliability เพราะส่วนของ IC Packaging เมื่อผลิตออกมาแล้ว ต้องดูด้วยว่ามีคุณสมบัติและมีคุณภาพตามมาตรฐานที่วางไว้หรือไม่ และในอนาคต เรามองว่าไม่ได้ผลิตวิศวกรเพื่อตอบโจทย์ในภาคอุตสาหกรรมอย่างเดียว แต่ในอนาคตเราจะสร้าง Design Engineer ขึ้น เพื่อเป็น R&D Engineer ที่จะมาเติมเต็มให้ศูนย์นี้ไม่ใช่แค่ศูนย์เรียนรู้แต่เป็นศูนย์ที่ใช้ในการทดสอบ Products ที่เราจะทำเป็นต้นแบบ หรือ Prototype ด้วย”

“ยกตัวอย่าง ล่าสุด เราทำ MOU กับ บริษัท ซิลิคอน คราฟท์ เทคโนโลยี จำกัด ซึ่งเป็นบริษัทที่ออกแบบวงจรหรือชิป เมื่อออกแบบแล้ว จึงเอามาสั่งทำ แล้วมาผลิตที่โรงงาน โดยความร่วมมือนี้ จะเป็นการทำข้อตกลงกันว่าเมื่อทางบริษัทได้ชิปหรือเวเฟอร์มาแล้วก็จะส่งมาให้ทางศูนย์ทำ Prototype ให้”

“ดังนั้น โจทย์ที่ต้องคิด คือ ทำอย่างไรที่จะสร้าง R&D Engineer ขึ้นมา โดยเฉพะในเรื่องของ Packaging Design ซึ่งเมื่อพูดถึงการดีไซน์ จะไม่ได้พูดถึงเรื่อง Circuits อย่างเดียว แต่ถ้าเป็น IC เราจะทำอย่างไรให้มีศักยภาพในด้าน R&D ด้วย ซึ่งในตอนที่ผมทำงานอยู่ที่ยูแทคไทย เราได้สร้างทีม R&D ขึ้นมา และสานต่อมา ทำให้ตอนนี้ที่ยูแทคไทย มี R&D Engineer ที่จะออกแบบแพคเกจจิงให้ลูกค้าได้เลย”

“นี่เป็นจุดที่เราจะไปทำความร่วมมือต่อเพื่อสร้างศักยภาพว่าต่อไป เราจะสร้างวิศวกรทางด้าน IC Packaging ได้อย่างไร เพราะในต่างประเทศ อย่าง สหรัฐอเมริกา ก็จะมีการเรียนการสอนเฉพาะทางในเรื่องของ IC Packaging ดังนั้น ศูนย์ Smart Electronics Learning Center จะไม่ใช่แค่ศูนย์เทรนนิ่งแต่จะเป็นศูนย์ที่สนับสนุนและเป็น Phototype ให้บริษัทต่างๆ หรือต่อไป”

“และเราจะเป็น ศูนย์ R&D ที่ทำงานวิจัยให้กับบริษัทที่มาติดต่อกับเราว่าอยากได้ IC Packaging นี้ เราก็จะให้คำปรึกษา ออกแบบ ให้ทุกบริษัทได้ ซึ่งถ้าทำได้ เราจะหลุดจากกับดักในอดีตที่ได้แต่รับเทคโนโลยี รับแบบ มา แล้วทำตามนั้นแต่เพียงอย่างเดียว แต่ต่อไป ประเทศไทยจะสามารถรับงานผลิต เซมิคอนดักเตอร์ หรือ IC Packaging ที่ได้รับการยอมรับได้ และในด้านการพัฒนาบุคลากร ก็จะไม่เป็นอุปสรรคของการที่บริษัทระดับโลกจะตัดสินใจเข้ามาลงทุน เพราะเขาจะสามารถที่จะจ้างงานวิศวกรที่มีความรู้ตรงในด้านนี้ได้ทันที”

อัปเดตการทำงานของศูนย์ EEC Nets ที่ตอบสนองอุตสาหกรรมเป้าหมายในแต่ละด้าน

ตามติดภารกิจ EEC + 12 ศูนย์เชี่ยวชาญการพัฒนาบุคลากร : ENRAIL ศูนย์เครือข่ายนวัตกรรมระบบราง ผลิตกำลังคนอาชีวะ & อุดมศึกษา ตอบโจทย์ความก้าวหน้าของเทคโนโลยีระบบรางในไทย (ตอนที่ 10)

ตามติดภารกิจ EEC + 12 ศูนย์เชี่ยวชาญการพัฒนาบุคลากร : EEC Automation Park แหล่งเรียนรู้บ่มเพาะ ทักษะระบบอัตโนมัติ สำหรับคนทุกวัย (ตอนที่ 9)

ตามติดภารกิจ EEC + 12 ศูนย์เชี่ยวชาญการพัฒนาบุคลากร : ศูนย์ ENMATE พัฒนา Skillset บุคลากร ตอบโจทย์การพัฒนา อุตสาหกรรมพาณิชยนาวี ในทุกมิติ (ตอนที่ 8)